મુંબઈ : ભારતીય આધુનિક કલાના શિરમોર કલાકાર, સ્વર્ગસ્થ એમ. એફ. હુસૈનના પચીસ અત્યંત દુર્લભ ચિત્રો હવે હરાજી હેઠળ જવા માટે તૈયાર છે. નેશનલ એગ્રીકલ્ચરલ કોઓપરેટિવ માર્કેટિંગ ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયા લિ. (NAFED) દ્વારા કથિત લોન ડિફોલ્ટ કેસની કાર્યવાહીના ભાગરૂપે આ ચિત્રો સુરક્ષિત રાખવામાં આવ્યા હતા. બોમ્બે હાઈકોર્ટની મંજૂરી બાદ, આ ચિત્રોની હરાજી આગામી 12 જૂનના રોજ દક્ષિણ મુંબઈના હેમિલ્ટન હાઉસ ખાતે નિર્ધારિત કરવામાં આવી છે.
'20મી સદી એક કલાકારની દ્રષ્ટિએ': હુસૈનની વિખ્યાત શ્રેણી
આ હરાજીને 'એમ. એફ. હુસૈન: 20મી સદી એક કલાકારની દ્રષ્ટિએ' શીર્ષક આપવામાં આવ્યું છે. આ સંગ્રહમાં હુસૈનની વિખ્યાત OPCE – અવર પ્લેનેટ કોલ્ડ અર્થ – શ્રેણીના ભાગરૂપે દોરવામાં આવેલા 25 કેનવાસનો સમાવેશ થાય છે, જે કલા રસિકો અને સંગ્રાહકો માટે એક દુર્લભ તક છે.
બોમ્બે હાઈકોર્ટના જસ્ટિસ આર. આઈ. છાગલાની સિંગલ બેન્ચે 17 ફેબ્રુઆરીના પોતાના આદેશમાં મુંબઈના શેરીફને આ 25 ચિત્રોની હરાજી કરવાની પરવાનગી આપી હતી. આ ચિત્રો NAFED દ્વારા ઉદ્યોગપતિ ગુરુ સ્વરૂપ શ્રીવાસ્તવના સ્વરૂપ ગ્રુપ ઓફ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ સાથેના ₹236 કરોડના લોન વિવાદના સંબંધમાં સુરક્ષિત કરવામાં આવ્યા હતા.
કરોડોની કિંમત અને વિવાદનો ઇતિહાસ
શ્રીવાસ્તવ 2007 માં ત્યારે પ્રકાશમાં આવ્યા હતા જ્યારે તેમણે એમ. એફ. હુસૈનના 100 ચિત્રો પ્રત્યેક ₹1 કરોડના દરે તૈયાર કરાવ્યા હોવાની વાત સામે આવી હતી. ગયા વર્ષે મે મહિનામાં, કલા નિષ્ણાત દાદીબા પુંડોલેએ હાઈકોર્ટમાં આ ચિત્રોનો મૂલ્યાંકન અહેવાલ સુપરત કર્યો હતો, જે મુજબ તેમની કિંમત ₹25 કરોડ આંકવામાં આવી હતી.
હાઈકોર્ટના આદેશને પગલે, મુંબઈના શેરીફે ફેબ્રુઆરીમાં પુંડોલે આર્ટ ગેલેરી દ્વારા આ ચિત્રો માટે હરાજીની નોટિસ બહાર પાડી હતી. હરાજી પૂર્ણ થયા પછી, મુંબઈના શેરીફને 3 જુલાઈ સુધીમાં હાઈકોર્ટમાં અહેવાલ દાખલ કરવા અને કાર્યોની સોંપણી માટે અંતિમ નિર્દેશો મેળવવા નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે.
આ વિવાદની શરૂઆત 2006 માં થઈ હતી, જ્યારે CBI એ સ્વરૂપ ગ્રુપ અને શ્રીવાસ્તવ સામે NAFED પાસેથી લીધેલી ₹236 કરોડની લોનમાંથી ₹150 કરોડના કથિત ગેરવહીવટ માટે તપાસ શરૂ કરી હતી. ડિસેમ્બર 2008 માં એક ટ્રિબ્યુનલે NAFED ને હુસૈનના ચિત્રો સહિત ₹100 કરોડની સંપત્તિ સુરક્ષિત કરવાની મંજૂરી આપી હતી. હવે આ હરાજી ભારતીય કલા બજાર અને કાનૂની પ્રક્રિયા બંનેમાં એક મહત્વપૂર્ણ ઘટના બની રહેશે.