નવી દિલ્હી : જયપુરના ઐતિહાસિક ટાઉન હોલને લઈને રાજસ્થાન રાજવી પરિવાર અને રાજ્ય સરકાર વચ્ચે ચાલી રહેલો વિવાદ હવે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચ્યો છે, જ્યાં સર્વોચ્ચ અદાલતે એક મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરતા રાજવી પરિવારના દાવા પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. રાજમાતા પદ્મિની દેવીની અરજી પર સુપ્રીમ કોર્ટે રાજ્ય સરકારને નોટિસ જારી કરી છે. રાજસ્થાન હાઈકોર્ટે અગાઉ ટાઉન હોલને સરકારી મિલકત ગણાવીને રાજવી પરિવારના દાવાઓને ફગાવી દીધા હતા, જેને હવે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકારવામાં આવ્યો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટની વેધક ટિપ્પણી અને કાનૂની દલીલો
સોમવારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં જયપુર રાજવી પરિવારની અરજી પર સુનાવણી થઈ. ન્યાયાધીશ પ્રશાંત કુમાર મિશ્રા અને ન્યાયાધીશ ઓગસ્ટિન જ્યોર્જ મસીહની બેન્ચે રાજ્ય સરકારને કહ્યું કે જ્યાં સુધી આ મામલો કોર્ટમાં પેન્ડિંગ છે ત્યાં સુધી આગળ ન વધે. આ મામલો હવે બે મહિના પછી ફરી સાંભળવામાં આવશે.
અરજદારના વકીલ, વરિષ્ઠ ધારાશાસ્ત્રી હરીશ સાલ્વેએ દલીલ કરી હતી કે આ મામલો કાનૂની ગૂંચવણોથી ભરેલો છે. તેમણે બંધારણના અનુચ્છેદ 362 અને 363 માં ભૂતપૂર્વ શાસકો અને રજવાડાઓના વિશેષાધિકારોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. સાલ્વેએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે રજવાડાઓના વિવિધ કરારો છે અને આ સંધિ ત્યારે થઈ હતી જ્યારે ભારતીય સંઘ એક પક્ષ પણ ન હતો, તે જયપુર અને બિકાનેર જેવા શાસકો વચ્ચે હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યો હતો.
આના પર સુપ્રીમ કોર્ટે સણસણતો સવાલ કર્યો, "તમે ભારતીય સંઘને પક્ષકાર બનાવ્યા વિના કોઈપણ મિલકતનું વિલીનીકરણ કેવી રીતે કરી શકો છો? આવી સ્થિતિમાં, આખું જયપુર તમારું થઈ જશે. જો આવું થશે, તો રાજસ્થાનના દરેક શાસક બધી સરકારી મિલકતોનો દાવો કરશે. આ રજવાડા કહેશે કે બધી મિલકતો તેમની છે." કોર્ટે વધુમાં કહ્યું કે જો રાજવી પરિવાર એમ કહે કે ભારતીય સંઘ આ કરારનો પક્ષકાર ન હતો, તો બંધારણની કલમ 363 પણ લાગુ પડશે નહીં.
રાજવી પરિવારના પક્ષકાર સાલ્વેએ કહ્યું કે તેઓ યથાસ્થિતિ જાળવવા માંગે છે. રાજ્યના વકીલે જવાબ આપવા માટે 6 અઠવાડિયાનો સમય માંગ્યો છે અને દલીલ કરી છે કે કોઈ વચગાળાનો આદેશ પસાર ન કરવો જોઈએ. કોર્ટે નોટિસ જારી કરી હતી જેને રાજ્યના વકીલે સ્વીકારી લીધી છે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
વર્ષ 1949 માં મહારાજા સવાઈ માનસિંહ દ્વિતીય અને ભારત સરકાર વચ્ચે થયેલા કરાર હેઠળ, ટાઉન હોલ સહિત કેટલીક મિલકતો સરકારી ઉપયોગ માટે આપવામાં આવી હતી. આ પછી, જ્યારે ગેહલોત સરકારે વર્ષ 2022 માં આ મિલકત પર સંગ્રહાલય બનાવવાનો નિર્ણય લીધો, ત્યારે રાજવી પરિવારે વાંધો ઉઠાવ્યો. 2014 થી 2022 સુધી અનેક નોટિસો અને ફરિયાદો છતાં, કોઈ ઉકેલ આવ્યો ન હતો.
આ પછી, રાજવી પરિવારે મિલકત પર કબજો, સ્ટે અને વળતરની માંગણી સાથે સિવિલ કોર્ટમાં કેસ દાખલ કર્યો. રાજ્ય સરકારે કલમ 363 નો ઉલ્લેખ કરીને કેસ રદ કરવાની માંગ કરી, જેને ટ્રાયલ કોર્ટે ફગાવી દીધો. પરંતુ હાઈકોર્ટે ટ્રાયલ કોર્ટના નિર્ણયને ઉલટાવી દીધો અને રાજ્ય સરકારની તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો. રાજવી પરિવારના સભ્યોએ હવે હાઈકોર્ટના આ નિર્ણયને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકાર્યો છે, જે ભારતીય રાજવી પરિવારના મિલકત અધિકારો પર એક મોટો કાનૂની દાખલો બેસાડી શકે છે.