ભારે ગરમીના મહિનામાં ભારે વરસાદ અને તાપમાનમાં અસામાન્ય ઘટાડો. આનાથી લોકોને નાના પાયે રાહત મળી રહી હશે પરંતુ હવામાનના મિજાજમાં આ રીતે ફેરફાર હવામાન પરિવર્તનનો મોટો સંકેત આપી રહ્ના છે. આ ઍપિસોડમાં, તાજેતરમાં ભારતીય હવામાન વિભાગ ઍટલે કે ત્પ્ઝ઼ ઍ મે મહિનામાં હવામાનનો વિગતવાર રેકોર્ડ રજૂ કર્યો છે. આ વર્ષે મે મહિનો અસામાન્ય રીતે ઠંડો રહ્ના હતો. મે મહિનામાં દિવસનું તાપમાન ખૂબ જ ઓછું રહ્નાં છે. હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા ચાર વર્ષમાં સૌથી ઓછું તાપમાન નોંધાયું છે.
ત્પ્ઝ઼ ના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, ‘‘સમગ્ર ભારતમાં સરેરાશ મહત્તમ તાપમાન ૩૫.૦૮ ડિગ્રી સેલ્સિયસ હતું, જે ૧૯૦૧ પછી ૭મું સૌથી ઓછું અને સરેરાશ લઘુત્તમ તાપમાન ૨૪.૦૭ ડિગ્રી સેલ્સિયસ હતું. સરેરાશ તાપમાન ફક્ત ૨૯.૫૭ ડિગ્રી સેલ્સિયસ હતું. ત્પ્ઝ઼ ના ડેટા અનુસાર, ૧૯૧૭ માં મે મહિનો સૌથી ઠંડો હતો. તે વર્ષે દેશભરમાં સરેરાશ મહત્તમ તાપમાન ૩૩.૦૯ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું હતું.’’
રેકોર્ડબ્રેક વરસાદ
રિપોર્ટમાં ઍમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે મે મહિનામાં દેશભરમાં સરેરાશ વરસાદ ૧૨૬.૭ મીમી હતો. આ મહિનામાં ૧૯૦૧ પછીનો સૌથી વધુ વરસાદ પડ્યો છે. મે મહિનામાં સૌથી વધુ ભારે વરસાદ ઍટલે કે ૬૪.૫ થી ૧૧૫.૫ મીમી વરસાદ નોંધાયો છે. તે જ સમયે, ખૂબ ભારે વરસાદ ઍટલે કે ૧૧૫.૬ થી ૨૦૪.૫ મીમી વરસાદની ઘણી ઘટનાઓ પણ નોંધાઈ છે. આ ઉપરાંત, અત્યંત ભારે વરસાદની ઘટનાઓ પણ નોંધાઈ છે. ૨૦૪.૫ મીમી) છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં સૌથી વધુ છે. હવામાનમાં ફેરફાર કેમ થયો?
ત્પ્ઝ઼ વૈજ્ઞાનિક ઓ.પી. શ્રીજીતે આ વર્ષે મે મહિનાના અસામાન્ય ઠંડા મહિનાને વાદળછાયું વાતાવરણ અને લાંબા સમય સુધી વરસાદને જવાબદાર ગણાવ્યો છે. તેમના મતે, આવા અસામાન્ય વરસાદ પાછળ ત્રણ મુખ્ય કારણો છે. પ્રથમ, ભારતમાં ચોમાસુ વહેલું આવી ગયું. બીજું, અરબી સમુદ્ર અને બંગાળની ખાડી પર દબાણ બન્યું અને ત્રીજું, પડ્ઢિમી વિક્ષેપો (ષ્ઝ઼સ્ન્) ઍ આ વખતે ઉત્તર ભારતને વધુ અસર કરી. પડ્ઢિમી વિક્ષેપોની અસર સામાન્ય રીતે ડિસેમ્બર, જાન્યુઆરી અને ફેબ્રુઆરી દરમિયાન અનુભવાય છે, પરંતુ આ વર્ષે તે મે મહિનાના અંત સુધી સક્રિય રહ્ના. નિષ્ણાતોના મતે, પડ્ઢિમી વિક્ષેપોની દ્રઢતા સામાન્ય રીતે ચોમાસા માટે પ્રતિકૂળ માનવામાં આવે છે.
ચોમાસુ ક્યાં સુધી પહોંચ્યું?
ત્પ્ઝ઼ ના ડિરેક્ટર જનરલ ઍમ. મહાપાત્રાઍ ગયા અઠવાડિયે કહ્નાં હતું કે આ વર્ષે આવી પરિસ્થિતિઓ મજબૂત છે. તેમણે કહ્નાં હતું કે, ‘‘આ વર્ષે ઉનાળા સુધી પડ્ઢિમી વિક્ષેપો ચાલુ રહેશે. ચોમાસું હજુ ઉત્તરપડ્ઢિમ ભારત તરફ આગળ વધ્યું નથી અને તેથી આપણે કહી શકતા નથી કે તે આ પડ્ઢિમી વિક્ષેપોનો સંપર્ક કરશે કે નહીં. ઉત્તરપડ્ઢિમ ભારતમાં અચાનક, તીવ્ર વાવાઝોડાની પ્રવૃત્તિનું ઍક મુખ્ય કારણ આ પડ્ઢિમી વિક્ષેપોનું અસામાન્ય સ્થાયીપણું છે. ચોમાસા વિશે વાત કરીઍ તો, દક્ષિણપડ્ઢિમ ચોમાસાની ઉત્તરીય સીમા મુંબઈ, અહિલ્યાનગર, આદિલાબાદ, ભવાનીપટના, પુરી, સેન્ડહેડ ટાપુમાંથી પસાર થઈ રહી છે. ત્પ્ઝ઼ ઍ કહ્નાં છે કે ગયા અઠવાડિયાથી ચોમાસું આગળ વધ્યું નથી.