નવી દિલ્‍હી તા.૩: ભારતીય રેલ્‍વે ફક્‍ત મુસાફરીનું સાધન નથી. બલ્‍કે, તે લોકોના રોજિંદા જીવનનો એક મહત્‍વપૂર્ણ ભાગ બની ગયું છે. પરંતુ તાજેતરના એક સર્વેમાં ભારતીય રેલ્‍વેની તત્‍કાલ ટિકિટ બુકિંગ સિસ્‍ટમ વિશે કેટલીક ચોંકાવનારી બાબતો બહાર આવી છે. તત્‍કાલ ટિકિટની મદદથી, મુસાફરો બીજા દિવસે તેમની કટોકટી માટે મુસાફરી કરી શકે છે. સર્વે મુજબ, દર ૧૦ માંથી ૭ લોકોને તત્‍કાલ સુવિધા દ્વારા ટ્રેન ટિકિટ મળતી નથી.

સર્વેમાં સામેલ લોકો કહે છે કે બુકિંગ વિન્‍ડો ખુલતાની સાથે જ, બધી ટિકિટો ૧ મિનિટથી ઓછા સમયમાં વેચાઈ જાય છે, જેના કારણે મોટાભાગના મુસાફરોને વેઇટિંગ ટિકિટ મળે છે. નાગરિક જોડાણ પ્‍લેટફોર્મ લોકલસર્કલ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા આ સર્વેમાં જણાવાયું છે કે ફક્‍ત ૪૦ ટકા લોકો માને છે કે ઓનલાઈન બુકિંગ દ્વારા તત્‍કાલ ટિકિટ મેળવવી શકય છે. આ ઉપરાંત, ૪૦ ટકા લોકો એવા છે જેમણે છેલ્લા એક વર્ષમાં તત્‍કાલ ટિકિટ બુક કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ મોટાભાગે તેઓ ટિકિટ મેળવી શકયા નથી.

સર્વેમાં એ પણ બહાર આવ્‍યું છે કે દર ૧૦ માંથી ૩ લોકો માને છે કે તત્‍કાલ ટિકિટ મેળવવાનો સૌથી વિશ્વસનીય રસ્‍તો ટ્રાવેલ એજન્‍ટો દ્વારા છે. રિપોર્ટ મુજબ, મુસાફરો માને છે કે ટિકિટિંગ સિસ્‍ટમમાં કેટલીક ખામીઓ છે અથવા પાછળ કંઈક એવું છે જે સામાન્‍ય માણસ માટે સુલભ નથી, પરંતુ એજન્‍ટો પાસે તેની એક્‍સેસ છે.

૫૫૦૦૦ થી વધુ લોકોના મંતવ્‍યો

લોકલસર્કલનો આ સર્વે દેશભરના ૩૯૬ થી વધુ જિલ્લાઓમાં રહેતા ટ્રેન મુસાફરો વચ્‍ચે કરવામાં આવ્‍યો હતો, જેમાં ૫૫,૦૦૦ થી વધુ મુસાફરોએ ભાગ લીધો હતો. આમાંથી ૬૩% પુરુષો અને ૩૭% મહિલાઓ હતી. આમાંથી ૪૧% લોકો ટાયર-૧ અને ૨૯્રુ ટાયર-૨ શહેરોમાંથી હતા. બાકીના ટાયર-૩ અને ગ્રામીણ વિસ્‍તારોના લોકોએ ભાગ લીધો

ભારતીય રેલ્‍વેની ‘‘તત્‍કાલ ટિકિટ'' સેવા જે એક સમયે કેઝયુઅલ મુસાફરો માટે રાહત માનવામાં આવતી હતી, તે હવે સામાન્‍ય મુસાફરો માટે મુશ્‍કેલીનું કારણ બની ગઈ છે. તાજેતરમાં, દેશભરના ૩૯૬ જિલ્લાઓના ૫૫,૦૦૦ થી વધુ મુસાફરો પર આધારિત એક સર્વેમાં ચોંકાવનારા તથ્‍યો બહાર આવ્‍યા છે. ‘‘લોકલસર્કલ''ના સર્વે મુજબ, ૭૩ ટકા મુસાફરોએ અહેવાલ આપ્‍યો છે કે તત્‍કાલ ટિકિટ બુકિંગ વિન્‍ડો ખુલ્‍યાના એક મિનિટમાં જ તેમને વેઇટિંગ લિસ્‍ટમાં મૂકવામાં આવ્‍યા હતા. આનાથી મુસાફરોમાં શંકા વધુ ઘેરી બની છે કે શું ટિકિટ અગાઉથી બુક કરવામાં આવી છે? IRCTC વેબસાઇટ અને મોબાઇલ એપ્‍લિકેશન દ્વારા ટિકિટ બુક કરવાનો પ્રયાસ કરતા મુસાફરોએ મોટી સંખ્‍યામાં તકનીકી સમસ્‍યાઓની ફરિયાદ કરી.

સિસ્‍ટમ સુધારણા માટે ભલામણઃ આ સર્વે એપ્રિલ અને મે ૨૦૨૫ વચ્‍ચે હાથ ધરવામાં આવ્‍યો છે. તેમાં જાણવા મળ્‍યું છે કે સિસ્‍ટમને સુવ્‍યવસ્‍થિત કરવાના પ્રયાસો છતાં, મોટાભાગના મુસાફરો માટે તત્‍કાલ ટિકિટ ઓનલાઈન મેળવવાનો અનુભવ નિરાશાજનક રહ્યો છે. લોકલસર્કલસે જણાવ્‍યું હતું કે તે આ રિપોર્ટ સીધો રેલ્‍વે મંત્રાલયને સુપરત કરશે જેથી તત્‍કાલ ટિકિટ સિસ્‍ટમમાં પ્રવર્તતી તકનીકી અને પ્રણાલીગત ખામીઓને દૂર કરી શકાય.

માત્ર ૧૦ ટકા સફળ

-૨૯ ટકા લોકોએ કહ્યું કે તેમને માત્ર ૦-૨૫ ટકા જ સફળતા મળી,

-૨૯ ટકા લોકોએ કહ્યું કે તેમને કયારેય સફળતા મળી નહીં.

-૧૦ ટકા લોકો દર વખતે ટિકિટ મેળવવામાં સફળ રહ્યા.

(જવાબ આપનારા ૧૮,૮૫૧ સહભાગીઓના આધારે)

આ કૌભાંડનો પર્દાફાશ ૨૦૧૬ માં થયો હતોઃ રેલ્‍વેએ ૨૦૧૬ માં તત્‍કાલ ટિકિટ કૌભાંડનો પર્દાફાશ કર્યો હતો, જેમાં જાણવા મળ્‍યું હતું કે કેટલાક ટ્રાવેલ એજન્‍ટો નકલી નામોથી ટિકિટ બુક કરાવી રહ્યા હતા અને બાદમાં ઁનામ બદલો વિકલ્‍પ દ્વારા તેને વાસ્‍તવિક મુસાફરોને ટ્રાન્‍સફર કરી રહ્યા હતા. આ માટે, તેઓ રેલ્‍વે કર્મચારીઓ સાથે મળીને કામ કરતા હતા. આ પછી, રેલ્‍વેએ ઘણા સુધારાત્‍મક પગલાં લીધા હતા. આ હેઠળ, કેપ્‍ચા સુરક્ષા, OTP આધારિત લોગિન અને એક સમયે ફક્‍ત એક જ બુકિંગની મર્યાદા નક્કી કરવી. જો કે, લોકલસર્કલ્‍સના આ તાજેતરના સર્વે દર્શાવે છે કે આ પગલાં છતાં, સિસ્‍ટમમાં ખામીઓ હજુ પણ રહે છે અને એજન્‍ટોની પકડ દૂર થઈ નથી.

મુસાફરોની ફરિયાદોના નમૂનાઃ

૧- બુકિંગ શરૂ થતાં જ વેબસાઇટ અથવા એપ્‍લિકેશન ક્રેશ થઈ જાય છે.

૨- પેજ લોડ થવામાં સમય લાગે છે અને ટિકિટો ત્‍યાં સુધીમાં ‘‘ભરાઈ'' જાય છે.

૩- ઘણી વખત, ચુકવણી કાપવામાં આવી હોવા છતાં, ટિકિટ કન્‍ફર્મ થતી નથી, અને રિફંડ પણ તાત્‍કાલિક મળતું નથી.

૪- બુકિંગ પ્રક્રિયા દરમિયાન, સીટો અચાનક ઁઅનુપલબ્‍ધ દેખાવા લાગે છે.

IRCTC પર વિશ્વાસ ઓછો થઈ રહ્યો છે

સર્વે મુજબ, હવે ફક્‍ત ૪૦ ટકા મુસાફરો IRCTC દ્વારા ટિકિટ બુકિંગ પર વિશ્વાસ કરે છે. બાકીના કાં તો ટ્રાવેલ એજન્‍ટોની મદદ લે છે અથવા રેલ્‍વે સ્‍ટેશન પર જઈને લાંબી કતારોમાં ઉભા રહે છે.

એજન્‍ટોની શંકાસ્‍પદ ભૂમિકાની શંકા

એક મોટો વર્ગ એવું પણ માને છે કે અધિકળત એજન્‍ટો અને કેટલાક ટેકનિકલ નિષ્‍ણાતો સોફ્‌ટવેર બોટ્‍સ અથવા ખાસ સાધનોની મદદથી બુકિંગ ખુલતાની સાથે જ ‘‘હાઈ સ્‍પીડ'' પર તત્‍કાલ ટિકિટ બુક કરાવે છે.

 

ઓનલાઈન ટિકિટ સિસ્‍ટમ સંપૂર્ણપણે પારદર્શક છે

ભારતીય રેલ્‍વેની ઓનલાઈન ટિકિટ સિસ્‍ટમ સંપૂર્ણપણે પારદર્શક છે. એપ્રિલ અને મે એ રેલ્‍વે માટે પીક સીઝન છે. ઉનાળાની રજાઓને કારણે ટ્રેનો ભરાઈ ગઈ છે. આ સમય દરમિયાન, લગભગ ૧૪ હજાર ખાસ ટ્રેનો પણ દોડાવવામાં આવી છે, જે ભરચક દોડી રહી છે. તત્‍કાલ ટિકિટ સિસ્‍ટમમાં, દરેક ૧૦ સીટ માટે એક હજારથી વધુ લોકો ઓનલાઈન કતારમાં છે. રેલવે દ્વારા દરેક મુસાફરને સમાન તક આપવામાં આવે છે. બુકિંગ એજન્‍ટની ભૂમિકા ઓછી કરવામાં આવી છે.

ﾗદિલીપ કુમાર, એક્‍ઝિકયુટિવ ડિરેક્‍ટર, રેલવે બોર્ડ (માહિતી અને -ચાર)

ચારમાંથી માત્ર એક જ સીટ કન્‍ફર્મ થઈ હતી

મારે સોમવારે પરિવાર સાથે મુંબઈ જવાનું હતું. જયપુર-મુંબઈ સુપરફાસ્‍ટ એક્‍સ-ેસમાં થર્ડ એસી કોચના જનરલ બુકિંગમાં લાંબી વેઇટિંગ લિસ્‍ટ હતી, તેથી મેં તત્‍કાલ ક્‍વોટામાંથી ટિકિટ બુક કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. બુકિંગનો સમય સવારે ૧૦ વાગ્‍યાનો હતો, મેં IRCTC એપ ૯.૫૮ વાગ્‍યે ખોલી. સવારે ૧૦ વાગ્‍યે બુક નાઉઁ પર ક્‍લિક કરતાની સાથે જ પેજ લોડ થવામાં થોડીક સેકન્‍ડ લાગી અને તે દરમિયાન બધી સીટો ભરાઈ ગઈ. અમે ચાર ટિકિટ માટે પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ માત્ર એક જ સીટ કન્‍ફર્મ થઈ, બાકીની ત્રણ વેઇટિંગ લિસ્‍ટમાં રહી ગઈ.બુકિંગ આટલી ઝડપથી ભરાઈ ગયું તે ખૂબ જ આﾍર્યજનક અને નિરાશાજનક હતું.(૩૮.૧૧)

રાજેન્‍દ્ર ખંડેલવાલ, પ્રવાસી, જયપુર