નવી દિલ્હી : ઘરના ખર્ચ માટે પત્નીને પૈસા આપવા કે ભેટ આપવી એ પતિ-પત્ની વચ્ચેની એક સામાન્ય અને અંગત બાબત ગણાય છે. પરંતુ, સાવધાન! ભારતીય આવકવેરા વિભાગની નજરમાં આ "ખાનગી" વ્યવહાર ક્યારેક "સરકારી" નોટિસનું કારણ બની શકે છે. આવકવેરા નિયમો 2025 હેઠળ, કલમ 269SS અને 269T જેવા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ નિયમો છે જે રોકડ વ્યવહારો પર કડક મર્યાદાઓ લાદે છે, અને તેનું પાલન ન કરવા પર મોટી મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે.
કલમ 269SS અને 269T: રોકડ વ્યવહારો પર તલવાર લટકતી!
આવકવેરા વિભાગની આ બે કલમો રોકડ વ્યવહારો પર લગામ લગાવે છે:
 * કલમ 269SS: આ કલમ મુજબ, કોઈ પણ વ્યક્તિ બીજી વ્યક્તિ પાસેથી ₹20,000 કે તેથી વધુ રકમ રોકડમાં સ્વીકારી શકતી નથી. જો રકમ ₹20,000 થી વધુ હોય, તો તે ફરજિયાતપણે ફક્ત બેંકિંગ ચેનલો (જેમ કે એકાઉન્ટ પેયી ચેક, NEFT, RTGS, UPI, વગેરે) દ્વારા જ સ્વીકારી શકાય છે.
 * કલમ 269T: આ કલમ હેઠળ, ₹20,000 કે તેથી વધુ રકમ રોકડમાં ચૂકવી શકાતી નથી, ખાસ કરીને લોન અથવા એડવાન્સના રૂપમાં. આ રકમ ફક્ત બેંકિંગ ચેનલો દ્વારા જ પરત કરી શકાય છે.
પત્નીને રોકડ આપવા અંગે આવકવેરા વિભાગનો અભિપ્રાય: 'ક્લબિંગ'નું જોખમ!
જો પતિ તેની પત્નીને ભેટ અથવા ઘરના ખર્ચ તરીકે રોકડ આપે છે, તો સામાન્ય રીતે આ રકમ પતિની આવક તરીકે ગણવામાં આવે છે અને પત્ની પર તેના પર સીધો કર લાદવામાં આવતો નથી. પરંતુ, અહીં જ વાસ્તવિકતા છુપાયેલી છે!
 * રોકાણમાંથી થતી આવક પર કર: જો પત્નીને આપવામાં આવેલી આ રોકડ રકમનો ઉપયોગ તેણી કોઈપણ રોકાણ (જેમ કે ફિક્સ ડિપોઝિટ, શેર, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ, વગેરે) માં કરે છે અને તેમાંથી આવક મેળવે છે, તો તે આવક પર કર ચૂકવવો પડી શકે છે.
 * આવકના ક્લબિંગનું જોખમ: આનાથી પણ વધુ ગંભીર બાબત એ છે કે જો આવકવેરા વિભાગને એવું સાબિત થાય કે રોકાણનો મુખ્ય હેતુ ફક્ત કર બચાવવાનો અથવા આવકને 'ડાયવર્ટ' કરવાનો હતો, તો આવકવેરા વિભાગ "આવકનું ક્લબિંગ" ની જોગવાઈઓ હેઠળ પત્નીની આ રોકાણમાંથી થતી આવકને પતિની કુલ આવકમાં ઉમેરી શકે છે! આનો સીધો અર્થ એ થશે કે પતિએ તે આવક પર પણ કર ચૂકવવો પડશે.
આવકવેરાની નોટિસ ટાળવાના 'ગોલ્ડન રૂલ્સ':
પતિ-પત્નીના વ્યવહારોમાં આવકવેરાની નોટિસથી બચવા માટે કેટલાક 'ગોલ્ડન રૂલ્સ' અપનાવવા જરૂરી છે:
 * ₹20,000 થી વધુના રોકડ વ્યવહારો ટાળો: ખાસ કરીને લોન કે એડવાન્સના રૂપમાં એક સમયે ₹20,000 થી વધુ રોકડ વ્યવહાર ન કરો.
 * બેંકિંગ ચેનલોનો ઉપયોગ કરો: હંમેશા મોટી રકમ માટે ચેક, NEFT, RTGS, UPI અથવા અન્ય ડિજિટલ બેંકિંગ માધ્યમોનો ઉપયોગ કરો. આનાથી વ્યવહારનો સ્પષ્ટ અને સત્તાવાર રેકોર્ડ જળવાઈ રહે છે.
 * ITR માં સાચી માહિતી આપો: જો પત્ની પતિ પાસેથી મળેલા પૈસાનું રોકાણ કરે છે અને તેમાંથી આવક મેળવે છે, તો તે આવકની માહિતી તમારા આવકવેરા રિટર્નમાં (ITR) યોગ્ય રીતે અને પ્રમાણિકપણે દાખલ કરો.
 * મિલકતમાંથી થતી આવક પર કર: જો પત્નીએ પતિ પાસેથી મળેલા પૈસાથી કોઈ મિલકત (જેમ કે પ્રોપર્ટી, ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ) ખરીદી હોય, તો તેમાંથી થતી આવક પર સમયસર કર ચૂકવવાની ખાતરી કરો.
 * બધા દસ્તાવેજો સુરક્ષિત રાખો: કોઈપણ મોટા વ્યવહાર અથવા રોકાણ સંબંધિત તમામ દસ્તાવેજો, જેમ કે બેંક સ્ટેટમેન્ટ, ગિફ્ટ ડીડ (જો લાગુ પડતું હોય), ખરીદી બિલ, વગેરે, સુરક્ષિત રીતે જાળવી રાખો.
આવકવેરાની નોટિસ ક્યારે આવી શકે છે?
આવકવેરા વિભાગ નીચેની પરિસ્થિતિઓમાં નોટિસ જારી કરી શકે છે:
 * જો આવકવેરા વિભાગને શંકા હોય કે પતિએ પત્નીને આપેલી રકમનો ઉપયોગ ફક્ત કર બચાવવા અથવા ઓછી આવક દર્શાવવા માટે કર્યો છે.
 * જો પત્ની દ્વારા કરવામાં આવેલા રોકાણો અથવા તેમાંથી મળેલી આવક ITR માં યોગ્ય રીતે જાહેર કરવામાં આવી ન હોય.
 * જો ખૂબ મોટા રોકડ વ્યવહારો થયા હોય જેના માટે કોઈ સંતોષકારક સમજૂતી ન હોય.
 * જો તૃતીય પક્ષ (જેમ કે બેંક) પાસેથી મળેલી માહિતીના આધારે કોઈપણ વિસંગતતા જોવા મળે.
આમ, પતિ-પત્નીના નાણાકીય વ્યવહારો ભલે અંગત લાગે, પરંતુ આવકવેરાના નિયમોનું પાલન કરવું અત્યંત જરૂરી છે. 'સાવચેતી રાખીશું તો સલામત રહીશું' નો સિદ્ધાંત અહીં પણ લાગુ પડે છે!