નૈનીતાલ, તા.૫: ઉત્તરાખંડના મુખ્‍ય પર્યટન સ્‍થળ નૈનીતાલની હવા હવે એટલી સ્‍વચ્‍છ અને સલામત રહી નથી જેટલી લાંબા સમયથી માનવામાં આવતી હતી. નૈનીતાલમાં સ્‍થિત આર્યભટ્ટ રિસર્ચ ઇન્‍સ્‍ટિટયૂટ ઓફ ઓબ્‍ઝર્વેશનલ સાયન્‍સ (ARIES) ના તાજેતરના અહેવાલમાં ખુલાસો થયો છે કે અહીંની હવામાં પ્રદૂષણનું સ્‍તર ચિંતાજનક રીતે વધ્‍યું છે. ખાસ કરીને હવામાં હાજર સૂક્ષ્મ કણો PM 2.5 નું પ્રમાણ વિશ્વ આરોગ્‍ય સંગઠન (WHO) દ્વારા નિર્ધારિત ધોરણો કરતા ઘણું વધારે હોવાનું જાણવા મળ્‍યું છે.

PM 2.5 એ સૂક્ષ્મ પ્રદૂષક કણો છે જેનું કદ ૨.૫ માઇક્રોન કરતા નાનું છે. આ કણો એટલા સૂક્ષ્મ છે કે તેમને સામાન્‍ય માસ્‍ક અથવા નાક ફિલ્‍ટર દ્વારા રોકી શકાતા નથી અને સીધા ફેફસામાં પ્રવેશ કરે છે. રિપોર્ટ અનુસાર, આ કણોના લાંબા સમય સુધી સંપર્કમાં રહેવાથી ગંભીર શ્વસન રોગો, અસ્‍થમા, બ્રોન્‍કાઇટિસ, હૃદય રોગ, સ્‍ટ્રોક અને કેન્‍સર જેવા જીવલેણ રોગો પણ થઈ શકે છે. ખાસ કરીને વળદ્ધો, બાળકો અને સગર્ભાસ્ત્રીઓ માટે આ ખતરો વધુ ગંભીર બની જાય છે.

વૈજ્ઞાનિક ડૉ. નરેન્‍દ્ર સિંહે માહિતી આપી હતી કે નૈનિતાલ જેવા પહાડી વિસ્‍તારોમાં, ફક્‍ત સ્‍થાનિક પ્રદૂષણ જ નહીં, પણ મેદાની વિસ્‍તારોમાંથી પ્રદૂષણ પણ હવા દ્વારા પહોંચી રહ્યું છે, જેને ટ્રાન્‍સપોર્ટેડ પ્રદૂષણ કહેવામાં આવે છે. તેમણે કહ્યું કે નૈનિતાલમાં PM 2.5 નું સરેરાશ સ્‍તર ૫૦ થી ૬૦ માઇક્રોગ્રામ પ્રતિ ઘન મીટર માપવામાં આવ્‍યું છે, જ્‍યારે જોરદાર વાવાઝોડા અથવા તોફાન દરમિયાન, આ સ્‍તર ૨૫૦ થી ૩૦૦ માઇક્રોગ્રામ સુધી પહોંચે છે. જે WHO ના ૧૫ માઇક્રોગ્રામ/ઘન મીટરના સલામત ધોરણ કરતા અનેક ગણું વધારે છે.

અભ્‍યાસમાં એ પણ જાણવા મળ્‍યું છે કે નૈનિતાલમાં વાયુ પ્રદૂષણના મુખ્‍ય કારણોમાં વાહનોની સંખ્‍યામાં વધારો, પ્રવાસીઓની વધુ પડતી ભીડ, બાંધકામ કાર્ય અને જંગલમાં આગનો સમાવેશ થાય છે. ઉનાળામાં આગ માત્ર તાપમાનમાં વધારો કરતી નથી, પરંતુ વાતાવરણમાં ઝેરી કણો પણ છોડે છે. વૈજ્ઞાનિકોએ ચેતવણી આપી છે કે જો સમયસર આ દિશામાં નક્કર પગલાં લેવામાં નહીં આવે, તો નૈનિતાલની પર્યાવરણીય છબીને ભારે નુકસાન થઈ શકે છે, જેની પર્યટન અને સ્‍થાનિક અર્થતંત્ર પર પણ નકારાત્‍મક અસર પડશે. સ્‍થાનિક વહીવટીતંત્રે પર્યાવરણને અનુકૂળ પરિવહનને પ્રોત્‍સાહન આપવું જોઈએ, વાહનોની સંખ્‍યા મર્યાદિત કરવી જોઈએ અને જાગળતિ અભિયાન ચલાવવું જોઈએ. ઉપરાંત, નૈનિતાલની પ્રકળતિને જાળવવામાં સહકાર આપવાની જવાબદારી પ્રવાસીઓની છે.