નવી દિલ્હી : વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ નિમિત્તે, સમગ્ર વિશ્વમાં પૃથ્વીને હરિયાળી બનાવવા માટે અવાજ ઉઠાવવામાં આવી રહ્યો છે. સામાન્ય લોકોની સાથે, ફિલ્મ અને રાજકીય જગતના સ્ટાર્સ પણ આ ખાસ દિવસે પૃથ્વીની હરિયાળી વિશે વાત કરતા જોવા મળ્યા. આવી સ્થિતિમાં, અમે તમને જણાવી દઈએ કે પીપળ, લીમડા સહિત કેટલાક વૃક્ષો એવા છે જે પૃથ્વીના રક્ષક હોવાની સાથે માણસના ખાસ મિત્રો પણ છે. તેમના પાંદડા, મૂળ, દાંડી, ફૂલો અને છાલ સાથે, માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક છે.

પીપળ, લીમડો, વડ, પારિજાત અને અશોક વૃક્ષો પૂરતા પ્રમાણમાં ઓક્સિજન આપે છે, પર્યાવરણને સ્વચ્છ રાખે છે, છાંયો પૂરો પાડે છે અને અનેક રોગોથી રક્ષણ આપવામાં મદદ કરે છે. પીપળ ઓક્સિજનનો મોટો સ્ત્રોત છે, તે હવાને શુદ્ધ કરે છે. લીમડો ઔષધીય ગુણોથી ભરપૂર છે અને ઘણી સમસ્યાઓનો ઇલાજ કરે છે.

વડ તડકામાં છાંયો આપે છે અને જમીનને મજબૂત બનાવે છે. પારિજાત વિશે, અમે તમને જણાવી દઈએ કે સુંદર અને સુગંધિત ફૂલો આપવાની સાથે, તે પૂરતા પ્રમાણમાં ઓક્સિજન પણ આપે છે. તે પર્યાવરણ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. અશોક હરિયાળી, શાંતિ અને સુંદરતાનું પ્રતીક છે. સામાન્ય રીતે તે ઘરની બહાર વાવવામાં આવે છે, જે સુંદરતામાં વધારો કરે છે અને ઔષધીય ગુણોથી પણ ભરપૂર છે.

આયુર્વેદચાર્ય કહે છે કે આ વૃક્ષમાં સ્ત્રીઓની દરેક સમસ્યાનું નિરાકરણ છે. અશોકના પાંદડા અને છાલથી ઘણા રોગોની સારવાર કરવામાં આવે છે. ધાર્મિક શાસ્ત્રોમાં પણ અશોક વૃક્ષને વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ પવિત્ર વૃક્ષ ભગવાન શિવથી ઉદ્ભવ્યું છે. ચૈત્ર મહિનાના શુક્લ પક્ષની અષ્ટમી તિથિએ આ વૃક્ષની પૂજા કરવામાં આવે છે. પૌરાણિક મહત્વ ઉપરાંત, અશોક ઔષધીય ગુણધર્મોથી પણ ભરપૂર છે.

આયુર્વેદચાર્ય જણાવે છે કે સમસ્યાઓથી રાહત મેળવવા માટે, અશોકની છાલને દિવસમાં બે વાર ગરમ પાણી અથવા મધ સાથે પાવડર સાથે ખાધા પછી લઈ શકાય છે. અશોકની છાલ લોહીને શુદ્ધ કરે છે, જે સ્ત્રીઓની ત્વચાને સુધારે છે. ચહેરા પર અશોકની છાલ લગાવવાથી મૃત ત્વચા દૂર થાય છે. સંશોધન દર્શાવે છે કે અશોકની છાલ માસિક ધર્મ દરમિયાન તીવ્ર દુખાવો અને ખેંચાણ, સોજો ઘટાડે છે. તે વધેલા વાતાને નિયંત્રિત કરે છે અને પાચનતંત્રને પણ મજબૂત બનાવે છે.

પીપળ વિશે વાત કરીએ તો, એક ધાર્મિક માન્યતા છે કે પીપળના ઝાડમાં 33 કરોડ દેવી-દેવતાઓનો વાસ છે. તે જ સમયે, સદાબહાર વૃક્ષ ઇકોસિસ્ટમ અને જૈવવિવિધતાની દ્રષ્ટિએ પણ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. પીપળનું વૃક્ષ અનેક પ્રકારના પક્ષીઓ અને જીવોનું ઘર પણ છે. આ વૃક્ષ માત્ર છાંયો જ નહીં, પણ દિવસ દરમિયાન તેમજ રાત્રે ઓક્સિજન પણ મુક્ત કરે છે, જે પ્રદૂષણ ઘટાડવા અને ઇકોસિસ્ટમ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

પારિજાતનું વૃક્ષ જોવામાં જેટલું સુંદર છે તેટલું જ ફાયદાકારક પણ છે. આ વૃક્ષ પર્યાવરણ અને માનવ બંને માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને ફાયદાકારક છે. પારિજાતના ઝાડને 'સ્વર્ગનું વૃક્ષ' કહેવામાં આવે છે, જે ઔષધીય ગુણોથી ભરપૂર છે. સફેદ-નારંગી ફૂલોથી ભરેલા આ ઝાડની છાલ, ફૂલો, પાંદડાઓમાં રાહત આપવાની શક્તિ અને આવા ઘણા ગુણો છે, જે તમારા માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક છે. આયુર્વેદચાર્ય કહે છે કે 42 દિવસ સુધી તેનું સેવન કરવાથી માઈગ્રેનના દુખાવામાં રાહત મળે છે. પારિજાતના ફૂલોમાં પોલીફેનોલ્સ, બાયોએક્ટિવ એન્ઝાઈમ્સ જોવા મળે છે, જેમાં બળતરા વિરોધી ગુણધર્મો હોય છે. માઈગ્રેનની સાથે, પારિજાત સંધિવા, ડાયાબિટીસ અને હૃદય સંબંધિત સમસ્યાઓમાં પણ ફાયદાકારક છે.

ઔષધીય ગુણોથી ભરપૂર પારિજાત, હરસિંગર અથવા શેફાલીને આયુર્વેદમાં સ્વાસ્થ્યનો ખજાનો માનવામાં આવે છે. પારિજાતમાંથી બનાવેલ ઉકાળો પીવાથી ઘણી સમસ્યાઓમાં રાહત મળે છે. પારિજાતમાં માત્ર માઈગ્રેન, હાડકાના દુખાવામાં રાહત આપવાનો ગુણ જ નથી, પરંતુ તેને શરદી, તાવ માટે રામબાણ પણ માનવામાં આવે છે. ડોકટરોના મતે, આયુર્વેદમાં પારિજાતનું મહત્વનું સ્થાન છે. તેના પાંદડા, ફૂલો, છાલનો ઉપયોગ દવા તરીકે થાય છે.

લીમડો કડવો પરંતુ અસંખ્ય ફાયદા ધરાવતો વૃક્ષ છે. તેઓ માત્ર ગરમીના મોજાથી રક્ષણ આપવા સક્ષમ નથી, પરંતુ ઉનાળાના દિવસો માટે પણ અત્યંત ફાયદાકારક છે. ટેલર અને ફ્રાન્સિસ (જૂન 2024) માં પ્રકાશિત એક સંશોધન પત્ર લીમડાના ફૂલોની વિશેષતાનું વર્ણન કરે છે. આ અભ્યાસ લીમડાના ફૂલોના ઔષધીય ગુણધર્મોની શોધ કરે છે, જે છોડના અન્ય ભાગો કરતાં ઓછા હાનિકારક અને વધુ ફાયદાકારક હોવાની તેમની ક્ષમતા પર પ્રકાશ પાડે છે. તેમાં ડાયાબિટીસ વિરોધી અને કેન્સર વિરોધી ગુણધર્મો પણ મળી આવ્યા છે. લીમડાના પાન અને ડાળીઓની જેમ, આ ફૂલને આયુર્વેદમાં પણ ખૂબ અસરકારક દવા માનવામાં આવે છે. લીમડાના નાના ફૂલોમાં ઉનાળામાં કુદરત દ્વારા મનુષ્યોને મળેલી ભેટ છે. તેનું દરરોજ સેવન કરવાથી લોહી શુદ્ધ થાય છે, ચહેરા પર ચમક આવે છે અને ડાઘ, ખીલ અને ચેપથી પણ રાહત મળે છે. તેમાં રહેલા ફંગલ વિરોધી ગુણધર્મો, બળતરા વિરોધી ગુણધર્મો અને બેક્ટેરિયા વિરોધી ગુણધર્મો શરીર માટે ખૂબ જ ઉપયોગી છે.