નવી દિલ્હી : થોડા વર્ષો પહેલા સુધી ડિજિટલ ચુકવણીનો અર્થ Visa અને MasterCard હતો. પરંતુ આજે, ભારતમાં વિકસિત ટેકનોલોજી, યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) વૈશ્વિક સ્તરે ચુકવણી પ્રણાલીનો ચહેરો બદલી રહી છે. Visa અને MasterCard જેવી દાયકાઓ જૂની કંપનીઓ હવે UPI સામે સંઘર્ષ કરતી જોવા મળે છે.

UPI ની ઉડાન: રેકોર્ડ વ્યવહારોને કારણે વિશ્વાસ વધતો ગયો

➤ જૂન 2025 ની શરૂઆતમાં, UPI એ દરરોજ 65 કરોડથી વધુ વ્યવહારોનો આંકડો પાર કર્યો.  ફક્ત 1 જૂને 64.4 કરોડ વ્યવહારો અને બીજા દિવસે 65 કરોડથી વધુ વ્યવહારો - આ આંકડા દર્શાવે છે કે UPI ફક્ત ભારતમાં જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં અપનાવવામાં આવી રહ્યું છે.  બીજી બાજુ, જો આપણે Visa ના આંકડાઓ પર નજર કરીએ, તો નાણાકીય વર્ષ 2024 માં તેમના સરેરાશ દૈનિક વ્યવહારો 64 કરોડ હતા. મતલબ કે હવે UPI એ દૈનિક ધોરણે Visa ને પાછળ છોડી દીધું છે.

UPI આટલું પ્રભાવશાળી કેમ છે?

➤ ઓછા ખર્ચે વ્યવહારો: મફત બેંક-ટુ-બેંક ટ્રાન્સફરે લોકોનો વિશ્વાસ જીત્યો છે.

➤ વપરાશકર્તા-મૈત્રીપૂર્ણ ઇન્ટરફેસ: ફક્ત એક QR કોડ અથવા મોબાઇલ નંબરથી ચુકવણી શક્ય છે.

➤ ડાયરેક્ટ બેંકિંગ: કોઈ મધ્યસ્થી કાર્ડ કંપની નથી, જે ખર્ચ અને સમય બંને બચાવે છે.

➤ સરકારી સમર્થન: ભારત સરકાર અને RBI દ્વારા વ્યૂહાત્મક પહેલોએ તેને દરેક ઘરમાં પહોંચાડ્યું છે.

UPI ની ઝડપથી વધતી સ્વીકૃતિ હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વિઝા જેવી કંપનીઓ માટે એક પડકાર બની ગઈ છે. Zaggle ના સ્થાપક રાજ પી નારાયણમના મતે, UPI આગામી વર્ષોમાં વાર્ષિક 400 અબજથી વધુ વ્યવહારોનો આંકડો પાર કરી શકે છે - આ વિઝાના વર્તમાન 233 અબજ વ્યવહારો કરતાં બમણાથી વધુ છે.

નાણાકીય વિશ્લેષકોનો અંદાજ છે કે 2029 સુધીમાં, UPI વિશ્વનું સૌથી મોટું અને સૌથી પ્રભાવશાળી ચુકવણી નેટવર્ક બની શકે છે. આ પાછળના કારણો આ હશે:

➤ ડિજિટલ ઇન્ડિયા ઝુંબેશમાં વધારો

➤ આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારી

➤ ઓછી કિંમત અને ઉચ્ચ સુવિધા

ભારતમાંથી ઉભરતી ટેકનોલોજીએ વિશ્વભરમાં પોતાનો કબજો જમાવી લીધો છે
UPI હવે માત્ર એક ચુકવણી પ્રણાલી નથી રહી, પરંતુ તે ભારતની તકનીકી ક્ષમતા અને આર્થિક સ્વ-નિર્ભરતાનું પ્રતીક બની ગઈ છે. તે જે રીતે વિઝા અને માસ્ટરકાર્ડ જેવી સંસ્થાઓને પડકાર આપી રહી છે તે માત્ર ભારતીયો માટે ગર્વની વાત નથી, પરંતુ વિકાસશીલ દેશો માટે પ્રેરણા પણ છે.