લખનઉ, [જૂન ૬, ૨૦૨૫]: ભારતના "મેંગો મેન" તરીકે જાણીતા કલીમુલ્લાહ ખાન, જેમણે પોતાની અનોખી કલમ બનાવવાની ટેકનિકથી કેરીની નવી જાતો વિકસાવીને વિશ્વભરમાં નામ રોશન કર્યું છે, તેમણે સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહના નામે એક નવી કેરીની જાત વિકસાવી છે. લખનઉના માલીહાબાદમાં આવેલા તેમના બગીચામાં પોતાની ખાસ કલમ બનાવવાની ટેકનિકનો ઉપયોગ કરીને વિકસાવવામાં આવેલી આ નવી જાતને 'રાજ્યનાથ આમ' નામ આપવામાં આવ્યું છે.
કલીમુલ્લાહ ખાન, જેમણે અગાઉ સચિન તેંડુલકર, ઐશ્વર્યા રાય, અખિલેશ યાદવ, સોનિયા ગાંધી, નરેન્દ્ર મોદી અને અમિત શાહ સહિત અનેક પ્રખ્યાત ભારતીય હસ્તીઓના નામે કેરીની જાતો વિકસાવી છે, તેમને બાગાયત અને ફળ સંવર્ધનમાં તેમના અનન્ય યોગદાન અને સમર્પણ બદલ પદ્મશ્રીથી નવાજવામાં આવ્યા છે.
દેશની સેવા કરનારાઓને સમર્પણ:
પોતાની આ નવી જાત વિશે વાત કરતા ખાને જણાવ્યું કે, "હું મારી કેરીઓને એવા લોકોના નામ પર રાખું છું જેમણે દેશની સાર્થક સેવા કરી છે. હું ઈચ્છું છું કે આ નામ પેઢીઓ સુધી જીવંત રહે." તેમણે ઉમેર્યું, "ક્યારેક લોકો મહાન નેતાઓને ભૂલી જાય છે, પરંતુ જો એક કેરી તેમને રાજનાથ સિંહના સારા કાર્યોની યાદ અપાવે, તો તે સાર્થક છે. તેઓ સંતુલિત અને વિચારશીલ વ્યક્તિ છે. પાકિસ્તાન અંગેની તાજેતરની ચર્ચા દરમિયાન, મેં જોયું કે તેઓ ખરેખર શાંતિ ઈચ્છે છે, યુદ્ધ નહીં."
કાશ્મીરમાં પહલગામ આતંકવાદી હુમલામાં 26 લોકોના મોત માટે ખાને પાકિસ્તાનને દોષી ઠેરવ્યું હતું. પરંતુ તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, "આજે વાતાવરણ સુધર્યું છે. સંઘર્ષ નહીં, શાંતિ એ જ સમાધાન છે. સમસ્યાઓ વાતચીત દ્વારા ઉકેલવી જોઈએ. યુદ્ધ ફક્ત નફરતને વેગ આપે છે અને બધાને નુકસાન પહોંચાડે છે. આપણે બધા મનુષ્ય છીએ, અને વિભાજન ફક્ત વધુ નુકસાન પહોંચાડે છે."
માલીહાબાદની કેરીઓ અને સંવર્ધન કાર્ય:
લખનઉના માલીહાબાદ પ્રદેશ, જે તેની કેરીઓ માટે વિશ્વભરમાં જાણીતો છે, તેના વિશે વાત કરતા ખાને યાદ કર્યું કે 1919 માં આ વિસ્તારમાં 1,300 થી વધુ કેરીની જાતો હતી, પરંતુ સમય જતાં, ઘણી જાતો બજારમાંથી ગાયબ થઈ ગઈ છે. "હું તેમને સાચવવા અને પુનર્જીવિત કરવા માટે કામ કરી રહ્યો છું, અને આજે મેં 300 થી વધુ જાતો વિકસાવી છે," તેમણે કહ્યું.
બાળપણમાં કેરીઓના ક્રોસબ્રીડિંગ સાથે પ્રયોગો કરવાનું શરૂ કરનાર ખાન, માત્ર 7 ધોરણ સુધી જ ભણ્યા હોવાનું જણાવ્યું. "મને ક્યારેય વર્ગખંડના અભ્યાસમાં રસ નહોતો. હું મારા શિક્ષકો અને સહપાઠીઓનો આદર કરતો હતો, પરંતુ હું 4, 5, 6 અને 7 માં ધોરણમાં પણ નાપાસ થતો રહ્યો. મારું હૃદય હંમેશા બગીચામાં જ હતું."
અધિકૃત રેકોર્ડ મુજબ 1945 માં જન્મેલા ખાન, 80 ના દાયકામાં હૃદયની સર્જરી કરાવ્યા છતાં અને અન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યા હોવા છતાં, તેઓ હજુ પણ શારીરિક રીતે સ્વસ્થ અનુભવે છે. તેમની અનેક રચનાઓમાં, તેમણે 1987 માં વિકસાવવાનું શરૂ કરેલી "અસલ-ઉલ-મુકારર" જાતની કેરી વિશે ગર્વથી વાત કરી. તેમણે તત્કાલીન વર્લ્ડ બેંકના પ્રમુખ સાથેની મુલાકાત પણ યાદ કરી, જેઓ માલીહાબાદની મુલાકાતે આવ્યા હતા.
સરકારની પ્રતિબદ્ધતાનું અભાવ:
"મેં તેમને એક ખાસ કેરીના વૃક્ષ વિશે જણાવ્યું જેમાંથી સુગંધિત સુગંધ નીકળે છે, જે મને લાગે છે કે મગજ માટે ટોનિક તરીકે કામ કરે છે. પહેલા તો મને આશ્ચર્ય થયું કે હું શું કરી રહ્યો છું, આવા ઉચ્ચ અધિકારીને આવી વાતો કહી રહ્યો છું. પરંતુ તેઓ બગીચામાં આવ્યા, વૃક્ષની સુગંધ લીધી, અને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. ત્યારબાદ તેમણે અધિકારીઓને આ કાર્યને વિસ્તારવા માટે મને પાંચ એકર જમીન ફાળવવા સૂચના આપી," તેમણે કહ્યું. જોકે, ખાને સહેજ નિરાશા સાથે નોંધ્યું કે તે મુલાકાત દરમિયાન કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારના વરિષ્ઠ અધિકારીઓની હાજરી હોવા છતાં, જમીનના વચન પર ક્યારેય કોઈ કાર્યવાહી કરવામાં આવી ન હતી.
પોતાના જીવન મિશન વિશે વાત કરતા ખાને કહ્યું, "હું ઈચ્છું છું કે લોકો મારા ગયા પછી પણ જુદી જુદી જાતોની કેરીઓનો આનંદ માણી શકે, ખાસ કરીને જેઓ આ ફળને ખરેખર પસંદ કરે છે. કેરી વિશ્વના કેટલાક ફળોમાંની એક છે જે લોકોને સ્વસ્થ રહેવામાં મદદ કરી શકે છે અને તેમાં ઉપચાર શક્તિઓ પણ છે." તેમણે ઉમેર્યું કે તેમણે વિવિધ સ્થળોએ કેરીના ઔષધીય ફાયદાઓના દસ્તાવેજી પુરાવા પણ એકઠા કર્યા છે. "હવે, આપણે જોવું પડશે કે સંશોધન સંસ્થાઓ આ તારણોને કેટલી હદ સુધી લઈ જઈ શકે છે અને તેમને વાસ્તવિક વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિમાં રૂપાંતરિત કરી શકે છે."