નવી દિલ્હી, [જૂન ૬, ૨૦૨૫]: ટેલિકોમ્યુનિકેશન ક્ષેત્રે એક મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. એલોન મસ્કની સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ સેવા પ્રદાન કરતી કંપની સ્ટારલિંક હવે ભારતમાં પ્રવેશ કરવા માટે તૈયાર છે. ટેલિકોમ્યુનિકેશન વિભાગ તરફથી તેને શરતી મંજૂરી પણ મળી ગઈ છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, માર્ચ મહિનામાં રિલાયન્સ જિયો અને એરટેલ જેવી દિગ્ગજ ભારતીય ટેલિકોમ કંપનીઓએ સ્ટારલિંક ઇન્ટરનેટ સેવા માટે હાથ મિલાવવાની જાહેરાત કરી હતી. જોકે, નવીનતમ વિકાસ એ છે કે જિયો અને એરટેલ સરકારના એક નિર્ણયનો વિરોધ કરી રહ્યા છે, જેના હેઠળ ખૂબ જ સસ્તા દરે સેટેલાઇટ સ્પેક્ટ્રમ સેવા પૂરી પાડવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. ભારતીય ટેલિકોમ નિયમનકારે મે મહિનામાં એક પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો, જે મુજબ, સેટેલાઇટ સેવા પ્રદાતાઓએ સરકારને તેમના આવકના માત્ર 4% સેવા ચાર્જ તરીકે ચૂકવવા પડશે. ચાલો જાણીએ કે સ્ટારલિંક શું છે, તે કેવી રીતે કામ કરે છે અને તેના આગમનથી ભારતીય ટેલિકોમ કંપનીઓ પર કેવી અસર પડશે.
સ્ટારલિંક શું છે અને તેનો વિકાસ કેવી રીતે થયો?
સ્ટારલિંક એ એલોન મસ્કની સ્પેસએક્સ કંપનીનો સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ વિભાગ છે. તે વિશ્વનો પ્રથમ અને સૌથી મોટો સેટેલાઇટ નક્ષત્ર (ઉપગ્રહોનું નેટવર્ક) છે, જે બ્રોડબેન્ડ ઇન્ટરનેટ સેવા માટે લો અર્થ ઓર્બિટ (LEO) નો ઉપયોગ કરે છે. આ સિસ્ટમ 70 થી વધુ દેશોમાં હાઇ સ્પીડ અને લો-લેટન્સી (ન્યૂનતમ સમય વિલંબ) સાથે સસ્તી ઇન્ટરનેટ સેવા પૂરી પાડે છે. હાલમાં, સ્ટારલિંક પાસે LEO માં 5000 થી વધુ ઉપગ્રહો કાર્યરત છે.
સ્ટારલિંકના વિકાસની શરૂઆત 2015 માં થઈ હતી, જ્યારે સ્પેસએક્સે યુએસ ફેડરલ કોમ્યુનિકેશન્સ કમિશનને સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ સેવા માટે અરજી કરી. 2019 માં 60 કાર્યરત સ્ટારલિંક ઉપગ્રહો પ્રથમ વખત લોન્ચ કરવામાં આવ્યા. 2020 માં યુએસ અને કેનેડામાં સેવા શરૂ થઈ. 2021 સુધીમાં, તે 12 થી વધુ દેશોમાં ઉપલબ્ધ હતી અને 1000 થી વધુ ઉપગ્રહો લોન્ચ કરાયા. 2023 માં, સ્ટારલિંકે ડાયરેક્ટ-ટુ-સેલ યોજના શરૂ કરી અને વિશ્વભરના ટેલિકોમ જાયન્ટ્સ સાથે કરારો કર્યા. 2024 સુધીમાં, 5000 થી વધુ ઉપગ્રહો અને 70+ દેશોમાં સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે. 2025 માં, સ્ટારલિંકનું ધ્યાન હવે ટેલિકોમ કરતાં ગતિશીલતા, ઉડ્ડયન અને એન્ટરપ્રાઇઝ સેવાઓ પર વધુ છે.
ભારતમાં સ્ટારલિંકની ભૂમિકા અને ભાવિ યોજના
ભારતમાં સ્ટારલિંકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દૂરના અને દુર્ગમ વિસ્તારોમાં ઇન્ટરનેટ સેવાઓ પૂરી પાડવાનો છે, જ્યાં રિલાયન્સ જિયો, એરટેલ, વોડાફોન આઈડિયા, બીએસએનએલ જેવી પરંપરાગત ટેલિકોમ કંપનીઓને પહોંચવામાં મુશ્કેલી પડે છે. આનો અર્થ એ થાય છે કે સ્ટારલિંકનો આ કંપનીઓ સાથે સીઘી સ્પર્ધા નથી, પરંતુ પૂરક સેવા પૂરી પાડશે. આ જ કારણ છે કે માર્ચમાં જિયો અને એરટેલે તેમના વપરાશકર્તાઓને વધુ સારો ઇન્ટરનેટ અનુભવ આપવા માટે સ્ટારલિંક સાથે હાથ મિલાવ્યા હતા.
પ્રારંભિક માહિતી અનુસાર, સ્ટારલિંક ભારતમાં 50 હજાર વપરાશકર્તાઓ સાથે ઇન્ટરનેટ સેવા શરૂ કરશે. સેન્ટ્રમ બ્રોકિંગના વિગતવાર અહેવાલ મુજબ, સ્ટારલિંકનો મૂળભૂત પ્લાન આશરે 850 રૂપિયાનો હોઈ શકે છે, જેમાં દર મહિને 50GB ડેટા મળશે. અનલિમિટેડ ડેટા પ્લાન 2500-3400 રૂપિયા સુધીનો હોઈ શકે છે. જોકે, ઇક્વિપમેન્ટ બોક્સની કિંમત 21-43 હજાર રૂપિયા સુધી હોઈ શકે છે, જેના કારણે પ્રારંભિક અપનાવવાનો દર ઓછો રહી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, કંપની સબ્સ્ક્રિપ્શન મોડેલ લાવી શકે છે. શહેરી શહેરોમાં જ્યાં બ્રોડબેન્ડ સેવાઓ 400-500 રૂપિયામાં ઉપલબ્ધ છે, ત્યાં સ્ટારલિંકને સ્પર્ધાનો સામનો કરવો પડશે. તેથી, સ્ટારલિંકની ઉપયોગિતા દૂરના વિસ્તારો માટે વધુ સારી રહેશે.
ભારતીય ટેલિકોમ કંપનીઓ પર અસર અને ભલામણો
બ્રોકરેજ ફર્મ સેન્ટ્રમ બ્રોકિંગ માને છે કે સ્ટારલિંક નજીકના ભવિષ્યમાં ભારતીય ટેલિકોમ કંપનીઓ અને ઇન્ટરનેટ સેવા પ્રદાતાઓ પર નકારાત્મક અસર કરશે નહીં. તે મુખ્યત્વે એવા વપરાશકર્તાઓ માટે પ્રીમિયમ ઓફર હશે જેઓ અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં રહે છે અથવા જેમને અત્યંત વિશ્વસનીય અને હાઇ-સ્પીડ કનેક્ટિવિટીની જરૂર છે.
ટેલિકોમ સ્ટોક્સ અંગે સેન્ટ્રમ બ્રોકિંગે ભારતી એરટેલ અને ઇન્ડસ ટાવર્સ પર 'બાય' રેટિંગ જાળવી રાખ્યું છે, જેમાં એરટેલ માટે 2168 રૂપિયા અને ઇન્ડસ ટાવર્સ માટે 509 રૂપિયાનો લક્ષ્યાંક આપવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત, વોડાફોન આઈડિયા અને ટાટા કોમ્યુનિકેશન્સ માટે 'ઘટાડો' રેટિંગ આપવામાં આવ્યું છે અને અનુક્રમે 7 રૂપિયા / 1618 રૂપિયાનો લક્ષ્યાંક આપવામાં આવ્યો છે. સ્ટારલિંકનું આગમન ભારતમાં ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટીના લેન્ડસ્કેપમાં નિઃશંકપણે ક્રાંતિ લાવશે, ખાસ કરીને ગ્રામીણ અને દૂરના વિસ્તારોમાં.