દિલ્હી હાઈકોર્ટે શુક્રવારે અનુસ્નાતક (PG) વિદ્યાર્થીઓ માટે આયોજિત કોમન લો એડમિશન ટેસ્ટ (CLAT) 2025 [અનમ ખાન વિરુદ્ધ નેશનલ લો યુનિવર્સિટીઝના કન્સોર્ટિયમ] લખનારા ઉમેદવારો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા ત્રણમાંથી બે પ્રશ્નોના વાંધાઓ સ્વીકાર્યા.

મુખ્ય ન્યાયાધીશ દેવેન્દ્ર કુમાર ઉપાધ્યાય અને ન્યાયાધીશ તુષાર રાવ ગેડેલાની ખંડપીઠે કન્સોર્ટિયમ ઓફ નેશનલ લો યુનિવર્સિટીઝ (NLUs) ને તે મુજબ ઉમેદવારોને ગુણ આપવાનો નિર્દેશ આપ્યો.

તેણે અવલોકન કર્યું કે બેંગ્લોર પાણી પુરવઠા અને ગટર વ્યવસ્થા બોર્ડ વિરુદ્ધ એ. રાજપ્પા અને ઓર્સ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાના કથિત અંશો સંબંધિત પ્રશ્નોમાંથી એક વાસ્તવિક અંશો નહોતો, પરંતુ તે કોમેન્ટરી અથવા ડાયજેસ્ટમાંથી લેવામાં આવ્યો હતો.

"એ વાતમાં કોઈ વિવાદ નથી કે પરીક્ષામાં હાજર રહેલા ઉમેદવારોને અગાઉથી તૈયાર કરવાના ચુકાદાઓની કોઈ યાદી આપવામાં આવી ન હતી. તે સિવાય, એ વાતમાં કોઈ વિવાદ નથી કે ફકરો (V) ચુકાદામાંથી એક અંશ નથી. આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને, ઉમેદવારો પાસેથી ફકરામાંથી બહાર કોઈ જવાબ શોધવાની અપેક્ષા રાખવી ગેરવાજબી રહેશે. આમ, અમારો વિચાર છે કે વિકલ્પ 'B' માં આપેલો જવાબ ખોટો છે અને વિકલ્પ 'C' સાચો જવાબ છે. પરિણામે, કન્સોર્ટિયમ ઉમેદવારોને તે મુજબ ગુણ આપશે," કોર્ટે આદેશ આપ્યો.

ન્યાયશાસ્ત્રના પ્રશ્નના કન્સોર્ટિયમના જવાબ સાથે પણ કોર્ટે અસંમત વ્યક્ત કર્યો હતો કે "અધિકાર એક હિત છે જેને કાયદા દ્વારા માન્યતા, રક્ષણ અને અમલમાં મૂકવો જોઈએ".

"અમને સમજાતું નથી કે કન્સોર્ટિયમ એવું કેવી રીતે કહી શકે કે માસ્ટર બુકલેટના પ્રશ્ન નં. 98 માં રજૂ કરાયેલ નિવેદન રોસ્કો પાઉન્ડ છે, સાલ્મોન્ડ નથી. બોમ્બે હાઈકોર્ટ અને માનનીય સુપ્રીમ કોર્ટે, સંબંધિત સામગ્રીની તપાસ કર્યા પછી, સાલ્મોન્ડના નિવેદનને ટાંકીને પ્રશ્ન નં. 98 તરીકે રજૂ કરાયેલ નિવેદન સાથે સુસંગત છે. આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને, અમે શ્રી શ્રી કુમારની રજૂઆતોને સ્વીકારી શકતા નથી. આમ, સ્પષ્ટપણે, તે વિકલ્પ (b) એટલે કે સાલ્મોન્ડ છે અને વિકલ્પ (a) એટલે કે પાઉન્ડ નથી, જે સાચો જવાબ છે. પરિણામે, કન્સોર્ટિયમ ઉમેદવારોને તે મુજબ ગુણ આપશે," કોર્ટે આદેશ આપ્યો.

અરજદારોએ CLAT PG પરીક્ષાની કામચલાઉ આન્સર કી પર વાંધા દીઠ ₹1,000 ની વધુ પડતી ફી પર પુનર્વિચાર કરવા માટે કન્સોર્ટિયમને નિર્દેશ આપવાની પણ માંગ કરી હતી.

કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે કન્સોર્ટિયમે કામચલાઉ આન્સર કી પર વાંધો ઉઠાવવા માટે અતિશય રકમ વસૂલવાનું ટાળવું જોઈએ. જોકે, તેણે કન્સોર્ટિયમની દલીલ પણ સ્વીકારી હતી કે આવી ફી ઉમેદવારોને વ્યર્થ વાંધાઓથી બચાવવા માટે હતી.

"અમારું માનવું છે કે એક સુંદર સંતુલન હોવું જોઈએ જેને બે જૂથો, જે વાસ્તવિક ફરિયાદો હોય તેવું લાગે છે, વચ્ચે ઉકેલવાની જરૂર છે. એક તરફ, રાષ્ટ્રીય સ્તરની અન્ય સંસ્થાઓ/સંસ્થાઓ દ્વારા વાંધાજનક પ્રશ્નો માટે લેવામાં આવતી ફીની તુલના કન્સોર્ટિયમ દ્વારા લેવામાં આવતી ફી સાથે અતિશય અને અપ્રમાણસર લાગે છે, જ્યારે કન્સોર્ટિયમની ચિંતાઓની પ્રશંસા કરીએ છીએ જે પણ કાલ્પનિક અથવા કાલ્પનિક લાગતી નથી, તેના બદલે એક એવું પગલું લાગે છે જે વ્યર્થ વ્યક્તિઓ અને તેથી વધુ, કોચિંગ સંસ્થાઓને દૂર રાખવા માટે જરૂરી હોઈ શકે છે," તેણે કહ્યું.

તેમ છતાં, કોર્ટે ઉમેર્યું હતું કે કન્સોર્ટિયમે ભવિષ્ય માટે યોગ્ય પગલાં લેવા માટે ન્યાયાધીશ જી રઘુરામની આગેવાની હેઠળની સમિતિનો અભિપ્રાય લેવો જોઈએ.

"જોકે, અમે અપેક્ષા રાખીએ છીએ કે ઉપરોક્ત અવલોકનો કન્સોર્ટિયમ માટે ધ્યાન આપવા અને આગામી વર્ષો માટે નિર્ધારિત આગામી પરીક્ષાઓમાં આવી વધુ પડતી ફી ટાળવા માટે યોગ્ય પગલાં લેવા માટે પૂરતા હશે. અમારા વિચારેલા મતે, કન્સોર્ટિયમ માટે આ મુદ્દો ન્યાયાધીશ જી. રઘુરામ (નિવૃત્ત) ની આગેવાની હેઠળની સમિતિ સમક્ષ રજૂ કરવો સલાહભર્યું રહેશે, જેનો તેમના દ્વારા પાલન કરી શકાય," કોર્ટે નિર્દેશ આપ્યો.

કોર્ટ 1 ડિસેમ્બર, 2024 ના રોજ યોજાયેલી પરીક્ષામાં ભૂલોને પડકારતી અનેક બાબતોની સુનાવણી કરી રહી હતી.

શરૂઆતમાં, કુલ આઠ પ્રશ્નોને કોર્ટ સમક્ષ પડકારવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ, કન્સોર્ટિયમે 4 એપ્રિલના રોજ આંતરિક બેઠક યોજી હતી અને આમાંથી ચાર પ્રશ્નો પાછા ખેંચી લીધા હતા.

સુનાવણી દરમિયાન, કન્સોર્ટિયમે વધુ એક પ્રશ્ન પાછો ખેંચી લીધો હતો. ત્યારબાદ કોર્ટે બાકીના ત્રણ પ્રશ્નો પર ચુકાદો અનામત રાખ્યો હતો અને આજે પોતાનો ચુકાદો આપ્યો હતો.

એડવોકેટ્સ સિદ્ધાર્થ આર ગુપ્તા, (નોડલ કાઉન્સેલ CLAT PG) એડવોકેટ્સ અમન અગ્રવાલ, શ્રવણ લાહોટી, ઉદૈશ પલ્યા, મૃગાંક પ્રભાકર અને સિદ્ધાર્થ સાહુ ઉમેદવારો અનમ ખાન અને આયુષ અગ્રવાલ માટે હાજર થયા હતા.

વકીલ મુસ્કાન ચાવલા, તાન્યા સિંહ કૌરવ, નવીન ઠાકુર અને આશિષ મનરલ સાથે વરિષ્ઠ વકીલ કાદમ્બરી સિંહ ઉમેદવાર નિતિકા માટે હાજર રહ્યા હતા. એડવોકેટ અરુણ શ્રીકુમાર, શુ કન્સોર્ટિયમ તરફથી ભાંશ ઠાકુર અને સૌમ્યા સિંહા હાજર રહ્યા.