મધેપુરા : પાડોશી દેશ પાકિસ્તાન હાલ પાણી-પાણી થઈ ગયું છે, પણ શાબ્દિક રીતે નહીં, સાંકેતિક રીતે! પહલગામ આતંકવાદી હુમલાના જવાબમાં ભારતે સિંધુ જળ સંધિ (Indus Waters Treaty) ને સ્થગિત કરવાનો 'કઠોર' નિર્ણય લીધા બાદ, પાકિસ્તાન હવે આ સંધિને ફરીથી શરૂ કરવા માટે ભારતીય અધિકારીઓને ઉપરા-ઉપરી પત્રો લખી રહ્યું છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, એપ્રિલથી અત્યાર સુધી પાકિસ્તાનના જળ સંસાધન સચિવ સૈયદ અલી મુર્તઝાએ ભારતના જળ શક્તિ મંત્રાલયને કુલ ચાર પત્રો મોકલ્યા છે, જેમાં ત્રણ પત્રો તો 'ઓપરેશન સિંદૂર' બાદ લખાયા હોવાનું મનાય છે.
પાકિસ્તાનની 'વિનંતી' અને ભારતની 'અડગતા':
છ દાયકા જૂની સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કરવાનો ભારતનો નિર્ણય 22 એપ્રિલે થયેલા પહેલગામ હુમલા (જેમાં 26 નાગરિકો શહીદ થયા હતા)ના એક દિવસ પછી જાહેર કરાયેલા 'દંડાત્મક પગલાં'નો એક ભાગ હતો. ભારતે સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે જ્યાં સુધી પાકિસ્તાન "વિશ્વસનીય અને અટલ રીતે સરહદ પાર આતંકવાદ માટે તેના સમર્થનનો ઇનકાર" ન કરે ત્યાં સુધી સંધિ સ્થગિત રહેશે.
પાકિસ્તાની પક્ષ સતત દાવો કરી રહ્યો છે કે ભારત દ્વારા સંધિને એકપક્ષીય રીતે સ્થગિત કરી શકાતી નથી અને આ સસ્પેન્શન કરારની જોગવાઈઓનું ઉલ્લંઘન કરે છે. જોકે, ભારતીય પક્ષ આ પત્રોનો અત્યાર સુધી કોઈ પ્રતિભાવ આપ્યો નથી, અને દિલ્હી "તેના નિર્ણય પર અડગ છે." વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે 29 એપ્રિલે પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે જ્યાં સુધી પાડોશી "વિશ્વસનીય અને અટલ રીતે સરહદ પાર આતંકવાદનો ત્યાગ ન કરે ત્યાં સુધી પાકિસ્તાન સાથે વાતચીત કરશે નહીં."
પાણી અને 'યુદ્ધના કૃત્ય'ની ધમકી:
ભારતીય પક્ષે 1960ની સંધિ હેઠળ પાકિસ્તાનને ફાળવવામાં આવેલી પશ્ચિમી નદીઓ - સિંધુ, ઝેલમ અને ચિનાબ - ના પ્રવાહ સંબંધિત તમામ ડેટા શેર કરવાનું બંધ કરી દીધું છે. સંધિ હેઠળ પાણીની વહેંચણી વ્યવસ્થા પાકિસ્તાનના પક્ષમાં 80:20 છે, જેના કારણે પાકિસ્તાન તેની અર્થવ્યવસ્થા અને કૃષિ માટે સિંધુ જળ પ્રણાલી પર ભારે નિર્ભર છે.
ભૂતપૂર્વ કેન્દ્રીય જળ સંસાધન સચિવ શશી શેખરે કહ્યું કે પાકિસ્તાન "નિરાશ" છે કારણ કે તેના કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદનનો લગભગ એક ચતુર્થાંશ ભાગ સિંધુના પાણી પર આધારિત છે. શેખરે ચેતવણી આપી કે, "સંધિને મુલતવી રાખવાના પરિણામો ખૂબ ગંભીર હશે કારણ કે તે નાગરિક અશાંતિ પણ ભડકાવી શકે છે."
મોદીની દૂરોગામી દ્રષ્ટિ:
શેખરે ખુલાસો કર્યો કે તેમણે 2016માં જળ સંસાધનોના ટોચના અમલદાર તરીકે સંધિને સ્થગિત કરવાની અથવા તેમાંથી બહાર નીકળવાની ભલામણ કરી હતી. "પરંતુ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કહ્યું હતું કે જળ સંસાધનો બધાના ફાયદા માટે હોવા જોઈએ, પરંતુ તેમણે ત્યારે ચેતવણી આપી હતી કે પાણી અને પૂર એકસાથે વહી શકતા નથી. અને જ્યારે પહેલગામ હુમલા થયા, ત્યારે વાતચીત અથવા સહનશીલતાનો અવકાશ બંધ થઈ ગયો," તેમણે ઉમેર્યું.
આ પરિસ્થિતિ પર પાકિસ્તાની નેતાઓએ જોરદાર નિવેદનો સાથે પ્રતિક્રિયા આપી છે, કહ્યું છે કે સિંધુ જળ સંધિ હેઠળ પાણીના પ્રવાહમાં કોઈપણ ઘટાડો "યુદ્ધના કૃત્ય" તરીકે જોવામાં આવશે. નોંધનીય છે કે 1960માં હસ્તાક્ષર થયા પછી ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે ચાર યુદ્ધોમાંથી બચી ગયેલી આ સંધિ, આ પહેલી વાર સ્થગિત કરવામાં આવી છે. પહેલગામ હુમલા પહેલા પણ, ભારત સિંધુ નદીના તટપ્રદેશમાં કુદરતી ફેરફારોને ટાંકીને સંધિને પરસ્પર પુનર્નિર્માણ કરવાની માંગ કરી રહ્યું હતું, જેના કારણે વધતી વસ્તી વચ્ચે ભારતનો હિસ્સો ઓછો થયો હતો. લાગે છે કે પાણીના પ્રવાહ સાથે રાજકીય પ્રવાહ પણ હવે બદલાઈ ગયો છે!