નવી દિલ્હી : આગામી 1 માર્ચ, 2027 ના રોજ વસ્તી ગણતરી પૂર્ણ થયા પછી, લોકસભા અને વિધાનસભાઓનું સીમાંકન પણ થઈ શકે છે. આગામી સીમાંકનમાં, માત્ર લોકસભા અને વિધાનસભાઓની બેઠકોમાં વધારો થશે નહીં, પરંતુ મહિલાઓ માટે એક તૃતીયાંશ બેઠકોનું અનામત પણ લાગુ કરવામાં આવશે.

નિષ્ણાતો માને છે કે ડિજિટલ વસ્તી ગણતરી ડેટા અને ડિજિટલ મેપિંગની ઉપલબ્ધતાને કારણે, સીમાંકન પ્રક્રિયા દોઢ વર્ષમાં પૂર્ણ કરી શકાય છે.

2002 માં, 84મા બંધારણીય સુધારા દ્વારા 2026 સુધી લોકસભા અને વિધાનસભાઓમાં બેઠકો વધારવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. આમાં, તે પછી યોજાનારી પ્રથમ વસ્તી ગણતરીના ડેટાના આધારે સીમાંકન કરવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી હતી, જેના હેઠળ લોકસભા અને વિધાનસભાઓની બેઠકો વધારી શકાય છે.

ફેબ્રુઆરી 2027 માં વસ્તી ગણતરી થવાની હોવાથી, તેના ડેટાના આધારે સીમાંકનનો માર્ગ સાફ થશે. લોકસભા અને વિધાનસભાઓમાં બેઠકોની સંખ્યા વધારવામાં આવશે, આ સીમાંકન પંચની રચના સમયે નક્કી કરવામાં આવશે, પરંતુ એવું માનવામાં આવે છે કે લોકસભા બેઠકોની સંખ્યા 800 થી વધુ હોઈ શકે છે, જે હાલમાં 543 છે. વાસ્તવમાં છેલ્લું સીમાંકન 2008 માં યુપીએ સરકાર દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું.

આ 2002 માં સંસદ દ્વારા પસાર કરાયેલ સીમાંકન કાયદા અનુસાર કરવામાં આવ્યું હતું, જે હેઠળ 2001 ની વસ્તી ગણતરીના આધારે ફક્ત રાજ્યોમાં હાલની લોકસભા અને વિધાનસભા બેઠકોનો વિસ્તાર બદલવામાં આવ્યો હતો. એટલે કે, રાજ્યોમાં હાલની બેઠકો પણ સમાન વસ્તીના આધારે વિભાજિત કરવામાં આવી હતી.

આ પહેલા, 1951 થી 1971 સુધી, વસ્તી ગણતરી પછી, સીમાંકન પંચની રચના કરવામાં આવી હતી અને લોકસભા અને વિધાનસભાઓની બેઠકો વધતી રહી હતી. પરંતુ 1976માં, સીમાંકન 2001 સુધી બંધ કરવામાં આવ્યું હતું.

નિષ્ણાતો માને છે કે વસ્તી ગણતરી સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ હોવાથી, વિસ્તારવાર વસ્તી ડેટા એક થી દોઢ મહિનામાં જાહેર કરી શકાય છે, જે પહેલા જાહેર કરવામાં બે વર્ષ જેટલો સમય લાગતો હતો. સ્વાભાવિક છે કે, સીમાંકન પંચ તે પછી જ કામ કરવાનું શરૂ કરતું હતું.

આ જ કારણ છે કે 2002 માં રચાયેલા સીમાંકન પંચની ભલામણોના આધારે 2008 માં બેઠકોનું સીમાંકન થઈ શક્યું હોત. પરંતુ આ વખતે, વસ્તી ગણતરીના ડેટા વહેલા આવવાની સાથે, દેશના દરેક ખૂણાનું ડિજિટલ મેપિંગ પણ ઉપલબ્ધ થશે. આવી સ્થિતિમાં, સીમાંકન પંચ દોઢ વર્ષમાં તેની ભલામણો આપી શકે છે. એકવાર સરકાર દ્વારા ભલામણો સ્વીકારાઈ જાય, પછી નવા સીમાંકનના આધારે લોકસભા અને વિધાનસભાઓની ચૂંટણીઓનો માર્ગ મોકળો થઈ જશે.

વસ્તી વૃદ્ધિ પર અસરકારક નિયંત્રણને કારણે લોકસભામાં તેમના હિસ્સામાં ઘટાડા અંગે દક્ષિણ રાજ્યોની આશંકાનું પણ નવા સીમાંકનમાં ધ્યાન રાખવામાં આવશે. ગૃહ અને સહકાર મંત્રી અમિત શાહે સંસદની અંદર અને બહાર ખાતરી આપી છે કે દક્ષિણ રાજ્યોની લોકસભા બેઠકો ઉત્તર ભારતના જે રાજ્યોમાં વસ્તી વૃદ્ધિ વધુ છે તેના પ્રમાણમાં વધારવામાં આવશે.

દક્ષિણ ભારતના રાજ્યોમાં લોકસભા બેઠકો ઉત્તર ભારતના રાજ્યોના પ્રમાણમાં ઓછી વસ્તીના આધારે નક્કી કરવામાં આવશે. બંધારણ પણ આને મંજૂરી આપે છે. હાલમાં, ઉત્તરપૂર્વના રાજ્યો સહિત આંદામાન અને નિકોબાર જેવા ઘણા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં પ્રમાણમાં ઓછી વસ્તી પર લોકસભા બેઠકો છે.