નવી દિલ્‍હી, તા.૧૦: લોન આપવાની બાબતમાં સરકારી બેંકોએ ખાનગી બેંકોને પાછળ છોડી દીધી છે. ૨૦૧૧ પછી પહેલી વાર આવું બન્‍યું છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ ના અંતે, સરકારી બેંકોનો લોન વળદ્ધિ ખાનગી બેંકો કરતા ૪% વધુ હતી. સરકારી બેંકોએ વાર્ષિક લોન વળદ્ધિ ૧૩.૧% નોંધાવી હતી જ્‍યારે ખાનગી બેંકોનો વિકાસ ૯% હતો. ઘણા ક્ષેત્રોમાં સરકારી બેંકોનું પ્રદર્શન ખાનગી બેંકો કરતા સારું રહ્યું. આમાં હોમ લોન અને કોર્પોરેટ લોનનો સમાવેશ થાય છે. આ સાથે, સરકારી બેંકોએ ઓટો લોન જેવા નોન-મોર્ટગેજ રિટેલ સેગમેન્‍ટમાં પણ સારો દેખાવ કર્યો.

ખાનગી બેંકોને હંમેશા સારી શરત માનવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ સતત તેમનો બજાર હિસ્‍સો વધારી રહ્યા છે. તેમનો વિકાસ સિસ્‍ટમના વિકાસ કરતા ૬-૭% વધારે રહ્યો છે. જો આ વળદ્ધિ લાભ ઘટે છે, તો ખાનગી બેંકો દ્વારા ઓફર કરવામાં આવતા ઊંચા મૂલ્‍યાંકનનો કેસ નબળો પડી શકે છે. ખાનગી બેંકો હજુ પણ સારો નફો કમાઈ રહી છે અને તેમના મૂલ્‍યાંકન બરાબર છે. પરંતુ તેમની વળદ્ધિ ધીમી પડવાનું જોખમ હજુ સુધી સંપૂર્ણપણે સમજી શકાયું નથી, ભારતમાં બર્નસ્‍ટેઇનના ફાઇનાન્‍સ વડા પ્રણવ ગુંડલાપલ્લેએ જણાવ્‍યું હતું.

ખાનગી ક્ષેત્રની દિગ્‍ગજોમાંની એક, ICICI બેંકનો હાલમાં પ્રાઇસ-ટુ-બુક (P/B) રેશિયો ૩.૫ ની આસપાસ છે. તેનાથી વિપરીત, સ્‍ટેટ બેંક ઓફ ઇન્‍ડિયાનો P/B રેશિયો ૧.૫ ની આસપાસ છે. આ બંને બેંકોના વિકાસ, નફાકારકતા અને જોખમ પ્રત્‍યે બજારની અલગ ધારણાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. P/B રેશિયો એ એક માપ છે કે બેંકના શેરની કિંમત તેના બુક વેલ્‍યુ સાથે કેવી રીતે તુલના કરે છે.

આપણી પાસે ખૂબ મોટા અને સક્ષમ સ્‍પર્ધકો છે જેમનું મૂલ્‍ય આપણા કરતા ઘણું ઓછું છે. તે વળદ્ધિમાં કેટલીક અવરોધો પેદા કરે છે, પરંતુ તે જીવનનો એક ભાગ છે. આપણે તેનો સામનો કરવો પડશે અને જોવું પડશે કે આપણે અન્‍ય રીતે નફાકારક વળદ્ધિ કેવી રીતે જાળવી શકીએ, ICICI બેંકના ગ્રુપ CFO અનિંદ્ય બેનર્જીએ ૧૯ એપ્રિલના રોજ પોસ્‍ટ-ર્અનિંગ એનાલિસ્‍ટ કોલમાં જણાવ્‍યું હતું. HDFC બેંક પણ ઘણા ક્‍વાર્ટરથી આ જ મુદ્દા સાથે ઝઝૂમી રહી છે.

‘અમે છેલ્લા ૧૨-૧૮ મહિનામાં જોયું છે કે મોટી કોર્પોરેટ લોન અને મોટી SME લોન માટે સ્‍પર્ધા વધી છે, ખાસ કરીને કેટલીક સરકારી સંસ્‍થાઓ તરફથી જેમના માટે વળદ્ધિ એક ધ્‍યેય છે, નફો કે વળતર નહીં. અમે જોયું છે કે આ લોન પર વ્‍યાજ દર ખૂબ ઓછા છે,' HDFC બેંકના મુખ્‍ય નાણાકીય અધિકારી શ્રીનિવાસન વૈદ્યનાથને એપ્રિલમાં જણાવ્‍યું હતું. SME લોન એ નાના અને મધ્‍યમ કદના વ્‍યવસાયોને આપવામાં આવતી લોન છે.

RBI ડેટા અને બર્નસ્‍ટેઇન વિશ્‍લેષણ દર્શાવે છે કે ૨૦૧૧ ની શરૂઆતમાં જાહેર ક્ષેત્ર અને ખાનગી બેંકોના લોન વળદ્ધિ વચ્‍ચેનો તફાવત લગભગ ૪% હતો. ૨૦૧૬ માં આ વધારો ૨૦% થયો હતો. કોવિડ ત્રાટકયા પછી, આ તફાવત ફરીથી ઘટવા લાગ્‍યો અને ૪% પર આવી ગયો. જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોનો લોન વળદ્ધિ વધુ પ્રભાવશાળી છે કારણ કે તેમની પાસે પહેલેથી જ ખૂબ મોટો લોન બેઝ છે.

જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોનો કુલ લોન પોર્ટફોલિયો નાણાકીય વર્ષ ૨૫ ના અંત સુધીમાં રૂ.૯૮.૨ લાખ કરોડ હતો, જે બજારનો ૫૨.૩% છે. તેની તુલનામાં, ખાનગી ક્ષેત્રની બેંકોનો લોન બેઝ રૂ.૭૫.૨ લાખ કરોડ હતો, જે કુલ લોનના ૪૦% છે. સરેરાશ, ટોચની ૫ PSU બેંકોએ તેમની કોર્પોરેટ લોનમાં ૧૦% વધારો કર્યો, જ્‍યારે ખાનગી બેંકોએ ૪% કરતા ઓછા દરે વળદ્ધિ કરી.

આ તફાવત HDFC બેંક અને ઇન્‍ડસઇન્‍ડ બેંકના નકારાત્‍મક વિકાસને કારણે હતો. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ ના અંતમાં રિટેલ લોનમાં ટોચની ૫ જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોએ તેમની લોન બુકમાં ૨૨% થી વધુનો વધારો કર્યો હતો, જ્‍યારે ખાનગી બેંકોમાં આ વળદ્ધિ ૧૨% કરતા ઓછી હતી. નિષ્‍ણાતો કહે છે કે જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોને ઊંચા માર્જિનલ કોસ્‍ટ લેન્‍ડિંગ રેટ (MCLR) લોનનો પણ ફાયદો થાય છે, કારણ કે બે ક્‍વાર્ટર પછી તેમની કિંમત ફરીથી નક્કી કરવામાં આવે છે. MCLR એ લઘુત્તમ વ્‍યાજ દર છે જેના પર બેંકો લોન આપી શકે છે.

યસ સિકયોરિટીઝે એક નોંધમાં જણાવ્‍યું હતું કે જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો બેંક માર્જિન પરના દબાણને સંભાળવા માટે વધુ સારી સ્‍થિતિમાં છે કારણ કે તેમનો MCLRનો હિસ્‍સો ૫૨-૬૦% ની વચ્‍ચે છે. તેમણે કહ્યું કે ખાનગી ક્ષેત્રની બેંકોને બચત ખાતાના વ્‍યાજ દરમાં ઘટાડાથી ફાયદો થયો છે, પરંતુ હવે તેઓ લગભગ PSU બેંકોની બરાબરી પર આવી ગયા છે. તે સ્‍પષ્ટ છે કે હવે બંને પ્રકારની બેંકો વચ્‍ચે સ્‍પર્ધા સમાન છે.