નવી દિલ્હી : પીયુ રિસર્ચ સેન્ટરના એક નવા અહેવાલ અનુસાર, ૨૦૧૦ થી ૨૦૨૦ ની વચ્ચે વિશ્વની વસ્તીમાં વધારો થયો, અને તેની સાથે લગભગ દરેક મુખ્ય ધાર્મિક સમુદાય પણ વધ્યો, જોકે તેમના વૈશ્વિક હિસ્સામાં નોંધપાત્ર ફેરફારો જોવા મળ્યા છે. ૨,૭૦૦ થી વધુ વસ્તી ગણતરીઓ અને સર્વેક્ષણોના વિશ્લેષણના આધારે આ અહેવાલ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.
આ અહેવાલ મુજબ, ખ્રિસ્તીઓ હજુ પણ સૌથી મોટો ધાર્મિક સમુદાય રહ્યા છે, તેમની સંખ્યા ૨.૧૮ અબજથી વધીને ૨.૩૦ અબજ (+૧૨૨ મિલિયન) થઈ છે. તેમ છતાં, વૈશ્વિક વસ્તીમાં તેમનો હિસ્સો આશરે ૩૦.૬% થી ઘટીને ૨૮.૮% (‑૧.૮ પોઈન્ટ) થયો છે. બીજી તરફ, મુસ્લિમો ઝડપથી આગળ વધ્યા છે: તેમણે ૩૪.૭ કરોડ નવા અનુયાયીઓ ઉમેર્યા છે – જે તમામ સમુદાયોમાં સૌથી ઝડપી વધારો છે – જેનાથી તેમની કુલ સંખ્યા લગભગ ૨ અબજ થઈ ગઈ છે અને તેમનો વૈશ્વિક હિસ્સો ૧.૮ પોઈન્ટ વધીને ૨૫.૬% થયો છે.
ખ્રિસ્તી ધર્મના હિસ્સામાં ઘટાડો: ધાર્મિક સ્વિચિંગ મુખ્ય કારણ
ખ્રિસ્તી ધર્મના હિસ્સામાં ઘટાડો વસ્તી વિષયક સ્થિરતાને કારણે નથી, પરંતુ ધાર્મિક સ્વિચિંગ (લોકો ધર્મ છોડી રહ્યા છે) ને કારણે છે. અહેવાલના મુખ્ય લેખક કોનરાડ હેકેટ સમજાવે છે: "યુવાન પુખ્તોમાં, વિશ્વભરમાં ખ્રિસ્તી બનતા દરેક વ્યક્તિ દીઠ, ત્રણ એવા લોકો છે જેઓ ખ્રિસ્તી તરીકે ઉછરેલા હોય છે અને ધર્મ છોડી દે છે." આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ખ્રિસ્તીઓની પ્રજનન ક્ષમતા વધુ હોવા છતાં, ધર્મ ત્યાગના કારણે આ ફાયદો રદ્દ થઈ ગયો છે.
૨૦૨૦ સુધીમાં, ખ્રિસ્તીઓ ૧૨૦ દેશો અને પ્રદેશોમાં બહુમતીમાં હતા, જે એક દાયકા પહેલા ૧૨૪ દેશો હતા. યુનાઇટેડ કિંગડમ (૪૯%), ઓસ્ટ્રેલિયા (૪૭%), ફ્રાન્સ (૪૬%) અને ઉરુગ્વે (૪૪%) માં ખ્રિસ્તીઓની વસ્તી ૫૦% થી નીચે આવી ગઈ છે.
ઇસ્લામનો ઝડપી વિકાસ અને 'ધાર્મિક રીતે બિનસંબંધિત' લોકોનો વધારો
ઇસ્લામનો વિકાસ મુખ્યત્વે વસ્તી વિષયક પરિબળોને કારણે થયો છે: યુવા વય માળખું (મુસ્લિમની સરેરાશ ઉંમર ૨૪ વર્ષ વિરુદ્ધ બિન-મુસ્લિમની ૩૩ વર્ષ), ઉચ્ચ પ્રજનન દરો અને ધાર્મિક સ્વિચિંગનું પ્રમાણ પ્રમાણમાં ઓછું છે.
ધાર્મિક રીતે બિનસંબંધિત લોકો (જેઓ કોઈ ચોક્કસ ધર્મ સાથે જોડાયેલા નથી) ની સંખ્યા પણ વધીને વિશ્વની વસ્તીના ૨૪.૨% (૨૩.૩% થી વધુ) થઈ છે. આ વધારો પણ ધાર્મિક સ્વિચિંગ પેટર્નને પ્રતિબિંબિત કરે છે: ઘણા ખ્રિસ્તી તરીકે ઉછરેલા લોકો બિન-સંબંધિત બન્યા છે, જેણે આ જૂથના વસ્તી વિષયક નુકસાન (વૃદ્ધ વસ્તી અને નીચા પ્રજનન દર) ને સરભર કર્યું છે. ચીન (૧.૪ અબજમાંથી ૧.૩ અબજ), યુએસ (૩૩૧ મિલિયનમાંથી ૧૦૧ મિલિયન) અને જાપાન (૧૨૬ મિલિયનમાંથી ૭૩ મિલિયન) માં ધાર્મિક રીતે બિનસંબંધિત લોકો સૌથી વધુ છે.
હિંદુ ધર્મ અને યહૂદી ધર્મ સ્થિર, બૌદ્ધ ધર્મમાં ઘટાડો
અહેવાલ મુજબ, હિંદુ અને યહૂદી વસ્તી વૈશ્વિક વસ્તી વૃદ્ધિ સાથે લગભગ તાલમેલ ધરાવે છે. હિંદુઓની સંખ્યા આશરે ૧૨.૬ કરોડ વધીને ૧.૨ અબજ થઈ છે, જે વૈશ્વિક હિસ્સો ૧૪.૯% જાળવી રાખે છે. યહૂદીઓની સંખ્યા ૨૦૧૦ માં આશરે ૧.૩૮ કરોડથી વધીને ૨૦૨૦ માં ૧.૪૮ કરોડ થઈ છે - જે વિશ્વની વસ્તીના માત્ર ૦.૨% છે. આ બંને સમુદાયોમાં ધર્મ પરિવર્તન દર ઓછા અથવા નહિવત્ છે, તેથી આ જૂથો સ્થિર રહ્યા છે.
બૌદ્ધો એકમાત્ર મુખ્ય ધાર્મિક સમુદાય છે જેમની સંખ્યા ૨૦૨૦ માં એક દાયકા પહેલા કરતા ઓછી હતી (૩૪.૩ કરોડથી ઘટીને ૩૨.૪ કરોડ) – જે ઓછી પ્રજનન ક્ષમતા અને ધર્મ ત્યાગને કારણે છે.
પ્રાદેશિક પરિવર્તનો અને ભાવિ અસરો
વસ્તી વિષયક દ્રષ્ટિએ નોંધપાત્ર ભૌગોલિક પરિવર્તન સુબ-સહારન આફ્રિકામાં જોવા મળ્યું છે, જ્યાં હવે વિશ્વના લગભગ ૩૧% ખ્રિસ્તીઓ રહે છે - જે ૨૦૧૦ માં ૨૪.૮% હતા - જ્યારે યુરોપનો હિસ્સો sharply ઘટ્યો છે.
આગળ શું:
ખ્રિસ્તી ધર્મનું પ્રભુત્વ હજુ પણ સંપૂર્ણ છે, પરંતુ ધર્મ ત્યાગને કારણે તેનો હિસ્સો ઘટી રહ્યો છે. ઇસ્લામનો સતત વિકાસ ચાલુ છે અને ૨૧મી સદીના મધ્ય સુધીમાં ખ્રિસ્તી ધર્મ સાથે સમાનતા પ્રાપ્ત કરવાનો અંદાજ છે. ધાર્મિક રીતે બિનસંબંધિત વર્ગ, ભલે વસ્તી વિષયક રીતે ગેરલાભમાં હોય, પરંતુ સાંસ્કૃતિક પરિવર્તનો અને ધર્મ ત્યાગના વલણોને કારણે તે વધી રહ્યો છે.
વિકસિત રાષ્ટ્રોમાં બિનસાંપ્રદાયિકતાનો ઉદય સામાજિક ધોરણો અને નીતિ નિર્માણને ફરીથી આકાર આપી શકે છે. તેનાથી વિપરીત, સુબ-સહારન આફ્રિકા અને એશિયાના ભાગોમાં ધાર્મિકતાનું મહત્વ દૈનિક જીવન અને શાસનમાં ચાલુ રહી શકે છે.