ભારત ઉપર ‘પ્રલય'નો ખતરોઃ ૫ વર્ષમાં ગરમીનાં દિવસો થશે બમણા
IPE-ગ્લોબલ અને ઈસરી ઈન્ડીયાના રિપોર્ટમાં સનસનીખેજ દાવોઃ ૨૦૩૦ સુધીમાં લૂનાં દિવસો વધીને ડબલ થઈ જશે : ૮૦ ટકા જીલ્લાઓમાં આવશે ‘પૂર': જળવાયુ પરિવર્તનને કારણે કુદરતી આફતો મોઢુ ફાડશેઃ મુંબઈ-દિલ્હી-સુરત વગેરે તાવડીની જેમ તપશે
નવી દિલ્હી, તા.૧૨: ઉત્તર ભારતના ઘણા રાજ્યો હાલમાં તીવ્ર ગરમી અને ગરમીના મોજાની ઝપેટમાં છે. આવી સ્થિતિમાં, હવામાન પરિવર્તન સંબંધિત એક અહેવાલમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે આગામી પાંચ વર્ષમાં એટલે કે ૨૦૩૦ સુધીમાં, દિલ્હી, મુંબઈ, ચેન્નાઈ, સુરત, થાણે, હૈદરાબાદ, પટના, ભુવનેશ્વર જેવા શહેરોમાં ગરમીના મોજાના દિવસો બમણા થઈ જશે.
IPE ગ્લોબલ અને ISRI ઇન્ડિયાના અભ્યાસમાં ગરમાગરમ દિવસોમાં વધારો થવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. અહેવાલ મુજબ, લાંબા સમય સુધી ગરમીના મોજાની સ્થિતિને કારણે વરસાદ વધુ, અનિયમિત અને વારંવાર થવાની પણ શકયતા છે.
ભારતમાં ભારે ગરમીના દિવસોમાં ૧૫ ગણો વધારો થયોઃ
અભ્યાસ મુજબ, છેલ્લા ત્રણ દાયકામાં (૧૯૯૩ થી ૨૦૨૪ વચ્ચે), માર્ચ-એપ્રિલ-મે અને જૂન-જુલાઈ-ઓગસ્ટ-સપ્ટેમ્બર મહિનામાં ભારતમાં ભારે ગરમીના દિવસોમાં ૧૫ ગણો વધારો થયો છે. છેલ્લા દાયકામાં ભારે ગરમીના દિવસોમાં ૧૯ ગણો વધારો જોવા મળ્યો છે. ચોમાસામાં વરસાદ ન હોય તેવા દિવસો સિવાય ભારતમાં ઉનાળા જેવી પરિસ્થિતિઓ જોવા મળી રહી છે.
વરસાદમાં ૪૩%નો વધારો થશે
અભ્યાસમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ૨૦૩૦ સુધીમાં ભારતમાં અતિશય વરસાદની ઘટનામાં ૪૩%નો વધારો થવાની સંભાવના છે. આને કારણે, દેશના મોટાભાગના ભાગો વધુ ગરમ અને ભેજવાળા બનશે. ૨૦૩૦ સુધીમાં ભારતના ૧૦ માંથી આઠ જિલ્લાઓ અતિશય વરસાદના વિનાશનો સામનો કરશે. તાજેતરના દાયકાઓમાં આવી ઘટનાઓની આવર્તનમાં મોટો વધારો થયો છે. આ અભ્યાસ ક્લાઇમેટ રિસ્ક ઓબ્ઝર્વેટરી ટૂલ પર આધારિત છે. તે IPE ગ્લોબલ અને Esri ઇન્ડિયા દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યો છે.
અભ્યાસના મુખ્ય લેખક અવિનાશ મોહંતીએ જણાવ્યું હતું કે અભ્યાસના તારણો દર્શાવે છે કે ૨૦૩૦ સુધીમાં પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બનવાની છે. અલ નીનો, લા નીના જેવી હવામાનશાષાની ઘટનાઓ વધુ મજબૂત બનશે, જેના કારણે ભારે ગરમી, પૂર, તોફાન જેવી પરિસ્થિતિઓમાં અચાનક વધારો થશે.
આગામી થોડા વર્ષોમાં ભારતને હવામાન પરિવર્તનને કારણે ગંભીર હવામાન આફતોનો સામનો કરવો પડી શકે છે. એક નવા સંશોધન મુજબ, દેશમાં અતિશય વરસાદની ઘટનાઓ સરેરાશ ૪૩% વધી શકે છે, જ્યારે દેશના મુખ્ય શહેરોમાં ગરમીના દિવસોની સંખ્યા ૨૦૩૦ સુધીમાં બમણી થઈ શકે છે. આ એક સ્પષ્ટ ચેતવણી છે કે ભારતે હવામાન પરિવર્તનના ગંભીર પરિણામોનો સામનો કરવા માટે અત્યારથી જ તૈયારી શરૂ કરવી પડશે. માત્ર રાષ્ટ્રીય સ્તરે જ નહીં, પરંતુ જિલ્લા અને સ્થાનિક સ્તરે પણ તકેદારી અને આગોતરા આયોજનની જરૂર છે. હવામાન હવે ફક્ત અનુમાનનો વિષય નથી - તે આજની સૌથી મોટી વાસ્તવિકતા બની ગયું છે. વેધરિંગ ધ સ્ટોર્મ મેનેજિંગ મોનસૂન ઇન અ ર્વોમિંગ ક્લાઇમેટ નામનો આ અહેવાલ IPE ગ્લોબલ અને Esri ઇન્ડિયા દ્વારા સંયુક્ત રીતે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય હવામાન પરિવર્તન, અતિશય વરસાદ અને ગરમીના મોજાની વધતી જતી તીવ્રતા વચ્ચેના સંબંધને સ્પષ્ટ કરવાનો છે. આ અહેવાલ ૨૦૩૦ અને ૨૦૪૦ સુધીમાં સંભવિત પરિસ્થિતિઓનું મૂલ્યાંકન કરે છે, જેમાં ભારતના વિવિધ જિલ્લાઓનું અવકાશી અને કાલક્રમિક વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું. સંશોધકોએ ચેતવણી આપી છે કે મુંબઈ, ચેન્નાઈ, દિલ્હી, હૈદરાબાદ, પટના, સુરત, ભુવનેશ્વર અને થાણે જેવા મુખ્ય શહેરી કેન્દ્રોમાં ૨૦૩૦ સુધીમાં ગરમીના દિવસો બમણા થઈ શકે છે. વધુમાં, વારંવાર ગરમીના મોજા ચોમાસા દરમિયાન વરસાદની પેટર્નને વધુ અસામાન્ય, અનિયમિત અને તીવ્ર બનાવશે. ગરમીના મોજા હવે ફક્ત હવામાનનો સામાન્ય ભાગ નથી રહ્યો, પરંતુ તે વરસાદની ઘટનાઓને પણ અસર કરી રહ્યો છે જેને આપણે અત્યાર સુધી સામાન્ય માનતા હતા, અભ્યાસના સહ-લેખક અને ત્ભ્ચ્ ગ્લોબલના આબોહવા નિષ્ણાત અવિનાશ મોહંતીએ જણાવ્યું હતું.
અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ૨૦૩૦ સુધીમાં ભારતના ૮૦% જિલ્લાઓ - એટલે કે ૧૦ માંથી ૮ - વારંવાર અને અનિયમિત ભારે વરસાદની ઘટનાઓનો સામનો કરશે. તાજેતરના વર્ષોમાં ગરમીના મોજાની આવર્તન અને તીવ્રતામાં અભૂતપૂર્વ વધારો જોવા મળ્યો છે - છેલ્લા ૩૦ વર્ષમાં ગરમીના દિવસોમાં ૧૫ ગણો અને છેલ્લા ૧૦ વર્ષમાં ૧૯ ગણો વધારો થયો છે. મોહંતીએ કહ્યું, માર્ચથી મે અને જૂનથી સપ્ટેમ્બર વચ્ચે, ઘણા વિસ્તારોમાં વરસાદ વગરના દિવસો પણ ખૂબ જ ગરમ થઈ રહ્યા છે. આ ફેરફારો હવે સામાન્ય રહ્યા નથી. આ રાજ્યો સૌથી વધુ જોખમમાં છે અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ગુજરાત, રાજસ્થાન, તમિલનાડુ, ઓડિશા, ઉત્તરાખંડ, હિમાચલ પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, ઉત્તર પ્રદેશ, મેઘાલય અને મણિપુર જેવા રાજ્યોના ૭૫% થી વધુ જિલ્લાઓ આબોહવા સંકટથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત છે. આ જિલ્લાઓમાં માર્ચ અને મે વચ્ચે ઓછામાં ઓછી એક તીવ્ર ગરમીની લહેરનો અનુભવ થવાની ધારણા છે. તેનો ઉકેલ શું છે? અભ્યાસમાં દેશમાં ક્લાઇમેટ રિસ્ક ઓબ્ઝર્વેટરીની સ્થાપના કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે, જે વાસ્તવિક સમયમાં ગરમી અને ભારે વરસાદ જેવા જોખમોનું મૂલ્યાંકન કરી શકે છે અને સ્થાનિક વહીવટીતંત્રને સમયસર ચેતવણી આપી શકે છે. આ સાથે, દરેક જિલ્લામાં હીટ-રિસ્ક ચેમ્પિયનને નામાંકિત કરવાનું સૂચન કરવામાં આવ્યું છે, જે જિલ્લા આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સમિતિઓ સાથે સંકલનમાં ગરમી સંરક્ષણ અને અનુકૂલન પગલાં અમલમાં મૂકી શકે છે. (રર.૭)
(10:35 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
