જમ્મુ: જમ્મુ અને કાશ્મીર હાલમાં આકરી ગરમી અને જંગલની આગના વધતા બનાવોના બેવડા પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. જમ્મુમાં રેકોર્ડબ્રેક ૪૪.૪ ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન નોંધાયું છે, જે સિઝનનો સૌથી ગરમ દિવસ હતો. છેલ્લા બે અઠવાડિયામાં ૧૭૨ જંગલની આગની ઘટનાઓ નોંધાઈ છે, જે દેશમાં સૌથી વધુ છે. હવામાન વિભાગે ૧૩ જૂન સુધી ગરમ અને સૂકા હવામાનની આગાહી કરી છે, ત્યારબાદ ૧૪ થી ૧૭ જૂન દરમિયાન હળવા વરસાદ અને ગાજવીજ સાથે ઝાપટાં પડવાની શક્યતા છે. જંગલની આગ માટે ૧,૭૦૦ ચોરસ કિલોમીટરથી વધુ વિસ્તારને 'ઉચ્ચ જોખમ' ક્ષેત્ર તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યો છે, અને અધિકારીઓ સતત દેખરેખ રાખી રહ્યા છે. નાગરિકોને ગરમીથી બચવા માટે પર્યાપ્ત પ્રવાહી લેવા અને બપોરના સમયે બહારની ગતિવિધિઓ ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. આ પરિસ્થિતિને કારણે પ્રદેશમાં પર્યાવરણીય અને સામાજિક પડકારો વધી રહ્યા છે.

બે અઠવાડિયામાં જ જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં કુલ ૧૭૨ જંગલની આગની ઘટનાઓ નોંધાઈ. જમ્મુ અને કાશ્મીર હાલમાં બેવડા પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે - એક તરફ કાળઝાળ ગરમી નવા રેકોર્ડ બનાવી રહી છે, તો બીજી તરફ જંગલની આગના બનાવોમાં ચિંતાજનક ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. છેલ્લા બે અઠવાડિયામાં જ જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં કુલ ૧૭૨ જંગલની આગની ઘટનાઓ નોંધાઈ છે, જે આ સમયગાળામાં દેશમાં સૌથી વધુ છે. આ આંકડો અગાઉના તમામ રેકોર્ડને પાર કરી ગયો છે, જે દર્શાવે છે કે આ પ્રદેશ જંગલની આગથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત થયો છે.

*રેકોર્ડબ્રેક તાપમાન*: જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં ચાલી રહેલી ભીષણ ગરમીના કારણે જમ્મુ, જે આ પ્રદેશની શિયાળુ રાજધાની છે, વિશ્વના સૌથી ગરમ સ્થળોમાં સામેલ થઈ ગયું છે. સ્વતંત્ર હવામાન આગાહી કરનાર ફેઝાન આરીફ કેંગના જણાવ્યા અનુસાર, જમ્મુ ૪૪.૪ ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન સાથે વિશ્વમાં ૬૮મા સૌથી ગરમ સ્થળ તરીકે નોંધાયું છે, જે આ સિઝનનો સૌથી ગરમ દિવસ હતો.

ગુરૂવારે સતત ચોથા દિવસે જમ્મુ અને કાશ્મીર કાળઝાળ ગરમીમાં શેકાઈ રહ્યું હતું. કાશ્મીરના પ્રવેશદ્વાર કાઝીગુંડમાં પણ ગરમીના જૂના રેકોર્ડ તૂટી ગયા અને મહત્તમ તાપમાન ૩૪.૬ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું.

પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, ક્ષેત્રની શિયાળુ રાજધાની જમ્મુમાં ફરી એકવાર ૪૪.૪ ડિગ્રી સેલ્સિયસ સાથે સિઝનનો સૌથી ગરમ દિવસ નોંધાયો. જમ્મુ અને કાશ્મીરની ઉનાળુ રાજધાની શ્રીનગરમાં દિવસનું તાપમાન ૩૩.૯ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું હતું.

કેંગે જણાવ્યું કે, કાઝીગુંડમાં પારો ૩૪.૬ ડિગ્રી સેલ્સિયસ રહ્યો, જે ૧૯૬૨ પછી જૂન મહિનામાં ત્રીજું સૌથી વધુ તાપમાન હતું. બુધવારનું તાપમાન ૨૩ જૂન, ૨૦૨૩ના રોજ નોંધાયેલા ૩૪.૬ ડિગ્રી સેલ્સિયસના તાપમાન બરાબર હતું. કાઝીગુંડમાં બીજું સૌથી વધુ તાપમાન ૨૭ જૂન, ૧૯૮૮ના રોજ ૩૫.૩ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું હતું, જ્યારે અત્યાર સુધીનું સૌથી વધુ તાપમાન ૨૬ જૂન, ૧૯૮૮ના રોજ ૩૫.૭ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું હતું.

આ ઉપરાંત, પહેલગામમાં દિવસનું તાપમાન ૨૮.૮ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું, જ્યારે કોકરનાગ અને કુપવાડામાં ૩૨.૮ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું. પ્રખ્યાત સ્કી રિસોર્ટ ગુલમર્ગમાં મહત્તમ તાપમાન ૨૪.૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું. જમ્મુ વિભાગમાં પણ સામાન્ય કરતાં વધુ તાપમાન નોંધાયું. કટરા સ્ટેશન પર દિવસનું તાપમાન ૪૦.૬ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું, જ્યારે બનિહાલમાં ૩૪.૧ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું. બટોતમાં પારો ૩૩.૩ ડિગ્રી સેલ્સિયસ રહ્યો, જ્યારે ભદ્રવાહમાં ૩૪.૪ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયો.

હવામાન વિભાગની આગાહી અને સલાહ

હવામાન વિભાગના નિર્દેશક ડૉ. મુખ્તાર અહેમદે ૧૩ જૂન સુધી સામાન્ય રીતે ગરમ અને સૂકા હવામાનની સ્થિતિની આગાહી કરી છે. તેમણે જણાવ્યું કે, ૧૪ થી ૧૭ જૂન સુધી વાવાઝોડા અને તેજ પવનો સાથે છૂટાછવાયા સ્થળોએ હળવા વરસાદ અને ગાજવીજ સાથે ઝાપટાં પડવાની સંભાવના છે.

અહેમદના જણાવ્યા અનુસાર, ૧૮ થી ૨૦ જૂન સુધી સામાન્ય રીતે ગરમ અને સૂકા હવામાનની અપેક્ષા છે. તેમની સલાહમાં, હવામાન વિભાગે આગામી ત્રણ દિવસ દરમિયાન જમ્મુ-કાશ્મીરના છૂટાછવાયા સ્થળોએ ભીષણ ગરમીની આગાહી કરી છે. સલાહમાં જણાવાયું છે કે, મહત્તમ તીવ્રતા (બપોરે ૧૨ વાગ્યાથી સાંજે ૪ વાગ્યા સુધી) દરમિયાન પર્યાપ્ત માત્રામાં પ્રવાહી, પાણીનું સેવન કરવું અને બહારની પ્રવૃત્તિઓ ટાળવી. સાથે જ ખેડૂતોને ખેતીનું કામ ચાલુ રાખવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.

જંગલની આગ અને 'ઉચ્ચ જોખમ' વાળા વિસ્તારો: જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં જંગલની આગ માટે ૧,૭૦૦ ચોરસ કિલોમીટરથી વધુ વિસ્તારને પહેલેથી જ 'ઉચ્ચ જોખમ' વિસ્તાર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો છે. અધિકારીઓ અનુસાર, છેલ્લા બે અઠવાડિયામાં ૧૭૨ જંગલની આગની ચેતવણી નોંધાઈ છે, જે આ સમયગાળા દરમિયાન દેશમાં સૌથી વધુ છે. આ આંકડો અગાઉના તમામ રેકોર્ડને પાર કરી ગયો છે, જેનાથી આ ક્ષેત્ર દેશભરમાં જંગલની આગની ઘટનાઓથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત બન્યું છે.

પ્રાપ્ત સત્તાવાર આંકડા દર્શાવે છે કે કુલ આગની ચેતવણીની ઘટનાઓમાં ૧૫૯ એસએનપીપી અને ૧૩ મોડિસ ઘટનાઓ સામેલ છે. સૌમી નેશનલ પોલર-ઓર્બિટિંગ પાર્ટનરશિપ (એસએનપીપી) જંગલની આગથી તાત્પર્ય જંગલની આગને શોધવા અને તેની દેખરેખ માટે એસએનપીપી-વિઝિબલ ઇન્ફ્રારેડ ઇમેજિંગ રેડિયોમીટર સ્યુટ ઉપગ્રહ ડેટાના ઉપયોગથી છે.

નોંધનીય છે કે અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં ઓછામાં ઓછા ૧,૭૪૭ ચોરસ કિલોમીટર વન વિસ્તારને જંગલની આગના 'ઉચ્ચ જોખમ' વાળા ક્ષેત્રમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યો છે, જ્યારે ૬૨ ચોરસ કિલોમીટરને 'ખૂબ જ ઉચ્ચ જોખમ' વાળા ક્ષેત્રમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યો છે

આ સંબંધમાં સત્તાવાર દસ્તાવેજ દર્શાવે છે કે જમ્મુ અને કાશ્મીરનો ૬૨ ચોરસ કિલોમીટર વન ક્ષેત્ર જંગલની આગના ખૂબ જ ઉચ્ચ જોખમવાળા ક્ષેત્રમાં છે અને ૮,૯૭૨ ચોરસ કિલોમીટર વન ક્ષેત્ર મધ્યમ જોખમવાળા ક્ષેત્ર અને ૧૦,૬૦૬ ચોરસ કિલોમીટર ક્ષેત્ર અનુક્રમે જંગલની આગના ઓછા જોખમવાળા ક્ષેત્રમાં સ્થિત છે.

જોકે દસ્તાવેજોમાં જણાવાયું છે કે જંગલની આગ પકડવાના મામલે ૬૨ ચોરસ કિલોમીટર વન ક્ષેત્રોને 'ખૂબ જ ઉચ્ચ જોખમ' વાળા ક્ષેત્રમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે, જ્યારે જમ્મુ અને કાશ્મીરના ૩૩,૨૩૭ ચોરસ કિલોમીટર વન ક્ષેત્રોને 'કોઈ જોખમ નહીં' વાળા ક્ષેત્ર તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે.

આ દસ્તાવેજો અનુસાર, કોઈ ક્ષેત્રમાં જંગલની આગને નિયંત્રિત કરવા અને વ્યવસ્થાપિત કરવા માટે એક બહેતર અને મજબૂત પ્રણાલી બનાવવા માટે, એક અસરકારક આગ જોખમ ઝોનેશન મેનેજમેન્ટ હસ્તક્ષેપોને અસરકારક રીતે પ્રાથમિકતા આપવા માટે વિવિધ જોખમ ક્ષેત્રોને ચિત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે. તેમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં, ૭૯.૦૧ ટકા તપાસની ઘટનાઓ ડિજિટલ સીમા ક્ષેત્રના ૧૯.૭૪ ટકા હેઠળ આવે છે.

જમ્મુ અને કાશ્મીર હાલમાં આકરી ગરમી અને જંગલની આગના વધતા બનાવોના બેવડા પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. જમ્મુમાં રેકોર્ડબ્રેક ૪૪.૪ ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન નોંધાયું છે, જે સિઝનનો સૌથી ગરમ દિવસ હતો. છેલ્લા બે અઠવાડિયામાં ૧૭૨ જંગલની આગની ઘટનાઓ નોંધાઈ છે, જે દેશમાં સૌથી વધુ છે. હવામાન વિભાગે ૧૩ જૂન સુધી ગરમ અને સૂકા હવામાનની આગાહી કરી છે, ત્યારબાદ ૧૪ થી ૧૭ જૂન દરમિયાન હળવા વરસાદ અને ગાજવીજ સાથે ઝાપટાં પડવાની શક્યતા છે. જંગલની આગ માટે ૧,૭૦૦ ચોરસ કિલોમીટરથી વધુ વિસ્તારને 'ઉચ્ચ જોખમ' ક્ષેત્ર તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યો છે, અને અધિકારીઓ સતત દેખરેખ રાખી રહ્યા છે. નાગરિકોને ગરમીથી બચવા માટે પર્યાપ્ત પ્રવાહી લેવા અને બપોરના સમયે બહારની ગતિવિધિઓ ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. આ પરિસ્થિતિને કારણે પ્રદેશમાં પર્યાવરણીય અને સામાજિક પડકારો વધી રહ્યા છે.