કરાંચી, તા.૧૨: પાકિસ્‍તાનના આર્થિક સંકટ વચ્‍ચે, દેશે તેના સંરક્ષણ ખર્ચમાં વધારો કર્યો છે અને ચીન પાસેથી અત્‍યાધુનિક ફિફ્‌થ જનરેશન સ્‍ટીલ્‍થ ફાઇટર J-35A ખરીદવા તરફ પગલાં લીધાં છે. હકીકતમાં, પાકિસ્‍તાને તેના સંરક્ષણ બજેટમાં ૨૦% વધારો કર્યો છે, જે હેઠળ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માટે ૨,૫૫૦ બિલિયન રૂપિયા (લગભગ $૯ બિલિયન) ફાળવવામાં આવ્‍યા છે. આ વધારાનું મુખ્‍ય કારણ ચીન પાસેથી ૪૦ અત્‍યાધુનિક J-35A સ્‍ટીલ્‍થ ફાઇટર જેટ ખરીદવાનો પ્રસ્‍તાવ છે, જે ભારત સાથે વધતા તણાવ વચ્‍ચે પાકિસ્‍તાનની લશ્‍કરી તાકાત વધારવા તરફ એક મોટું પગલું માનવામાં આવે છે. 40 J-35A સ્‍ટીલ્‍થ ફાઇટર જેટ ખરીદવાની વાતચીત.

સૂત્રોના હવાલાથી જણાવ્‍યું છે કે પાકિસ્‍તાન ચીન પાસેથી ૪૦ J-35A સ્‍ટીલ્‍થ ફાઇટર જેટ ખરીદવા માટે વાતચીત કરી રહ્યું છે અને તેમની ડિલિવરી ઓગસ્‍ટથી શરૂ થઈ શકે છે. J-35A એ PL-17 મિસાઈલો અને અત્‍યાધુનિક AESA રડાર સિસ્‍ટમથી સજ્જ ટ્‍વીન-એન્‍જિન મલ્‍ટીરોલ ફાઇટર જેટ છે. આનાથી પાકિસ્‍તાનની હવાઈ શ્રેષ્ઠતા અને હવાઈ હુમલો કરવાની ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો થઈ શકે છે. પાકિસ્‍તાન વાયુસેનાએ આ સોદાને પહેલાથી જ મંજૂરી આપી દીધી છે અને પાઇલટ્‍સને ચીનમાં તાલીમ આપવામાં આવી રહી છે.

ચીને આ સોદામાં પાકિસ્‍તાનને ૫૦% સુધીની છૂટ અને લવચીક ચુકવણી વિકલ્‍પો આપ્‍યા હોવાના અહેવાલ છે, જે બંને દેશો વચ્‍ચેના ગાઢ વ્‍યૂહાત્‍મક સંબંધોનું પ્રતીક છે. હાલમાં, પાકિસ્‍તાનના લગભગ ૮૦% શષાો ચીનમાંથી આવે છે. ભારત સાથેના તાજેતરના લશ્‍કરી મુકાબલા દરમિયાન પાકિસ્‍તાન દ્વારા J-10C ફાઇટર જેટ અને HQ-9 વાયુ સંરક્ષણ પ્રણાલી જેવા શષાોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્‍યો હતો.

પાકિસ્‍તાનનો આ લશ્‍કરી ઉદય એવા સમયે થઈ રહ્યો છે જ્‍યારે દેશ ગંભીર આર્થિક સંકટમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. પાકિસ્‍તાન પહેલાથી જ ચીન પાસેથી ૧૫ અબજ ડોલરના દેવાનો સામનો કરી રહ્યું છે. આ ઉપરાંત, પાકિસ્‍તાન IMF પાસેથી ૬-૮ અબજ ડોલરના રાહત પેકેજની માંગ કરી રહ્યું છે. કુલ ૨૬૯ અબજ ડોલરના દેવા હેઠળ દબાયેલો દેશ તેના GDPના ૧.૯% થી વધુ ખર્ચ ફક્‍ત દેવાની ચુકવણી માટે કરી રહ્યો છે. આવી સ્‍થિતિમાં, સરકાર પાસે સામાજિક કલ્‍યાણ, શિક્ષણ અને માળખાગત સુવિધાઓ પર ખર્ચ કરવા માટે મર્યાદિત સંસાધનો છે.

છતાં, શાહબાઝ શરીફ સરકારે આ બજેટમાં કુલ રાષ્‍ટ્રીય ખર્ચ ૭% ઘટાડીને ૧૭.૫૭ ટ્રિલિયન રૂપિયા કર્યો છે, જ્‍યારે સંરક્ષણ ખર્ચને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. સંસદમાં આ બજેટ પર કોઈ ખાસ ચર્ચા થઈ નથી, જેનાથી સ્‍પષ્ટ થાય છે કે દેશની નીતિ નિર્માણમાં પાકિસ્‍તાનની લશ્‍કરી તાકાત કેટલી હદ સુધી અસરકારક છે.

J-35A જેવા સ્‍ટીલ્‍થ જેટની ખરીદી ભારત-પાકિસ્‍તાન સંબંધોને વધુ તણાવ આપી શકે છે. જ્‍યારે પાકિસ્‍તાન રાજદ્વારી મંચો પર સંયમ અને વાતચીતની હિમાયત કરી રહ્યું છે, ત્‍યારે તે આંતરિક રીતે તેની લશ્‍કરી ક્ષમતાઓ વધારવામાં રોકાયેલું છે. પાકિસ્‍તાનના વિદેશ મંત્રી ઇશાક ડારે તાજેતરમાં ચીન, ગલ્‍ફ દેશો, યુરોપિયન યુનિયન અને સંયુક્‍ત રાષ્‍ટ્રનો સંપર્ક સાધીને ભારતને આક્રમક અને પાકિસ્‍તાનને સ્‍થિર કરનાર ગણાવીને વૈશ્વિક સમર્થન મેળવવાની કોશિશ કરી છે.

આ સોદાથી ચીનમાં પણ વિવાદ થયો છે. ચીની સોશિયલ મીડિયા પર નાગરિકોએ સરકારના આ પગલાને નાણાકીય અને વ્‍યૂહાત્‍મક રીતે બેદરકાર ગણાવ્‍યું છે, ખાસ કરીને કારણ કે J-35A હજુ પણ ટ્રાયલ તબક્કામાં છે અને તેને ચીની વાયુસેનામાં સામેલ કરવામાં આવ્‍યું નથી. કેટલાક લોકો કહે છે કે પાકિસ્‍તાનની મર્યાદિત નાણાકીય ક્ષમતાને જોતાં આ સોદો બેઇજિંગ માટે જોખમી બની શકે છે. અને ૨૦૨૦-૨૧ વચ્‍ચે, પાકિસ્‍તાનમાં અત્‍યંત ગરીબી ૪.૯% થી વધીને ૧૬.૫% થઈ ગઈ છે. એટલે કે, માત્ર પાંચ વર્ષમાં પરિસ્‍થિતિ ત્રણ ગણી વધુ ખરાબ થઈ છે. વિશ્વ બેંકે ફુગાવાને ધ્‍યાનમાં લેવા માટે ગરીબીની વ્‍યાખ્‍યામાં સુધારો કર્યો છે, અત્‍યંત ગરીબી રેખા $૨.૧૫ થી વધારીને $૩ પ્રતિ વ્‍યક્‍તિ પ્રતિ દિવસ કરી છે. આ વધેલા ધોરણ છતાં ભારતે સારું પ્રદર્શન કર્યું છે, જ્‍યારે પાકિસ્‍તાને દરેક સ્‍તરે નિરાશા વ્‍યક્‍ત કરી છે