ફિલાડેલ્ફિયા : જીવનમાં સામાન્યતા કેટલી મૂલ્યવાન હોઈ શકે છે, તેનો શ્રેષ્ઠ દાખલો પૂરો પાડ્યો છે અમેરિકાના લુકા ક્રિઝાનાક નામના એક યુવાને. તેમના ફોનમાં એક વીડિયો છે જેમાં તેઓ ઘરે એસ્પ્રેસો મશીન પર કોફી બનાવતા દેખાય છે. કોઈપણ સામાન્ય વ્યક્તિ માટે આ એક નાનકડી વાત હોય, પરંતુ લુકા માટે આ અસાધારણ છે, કારણ કે થોડા મહિના પહેલા જ તેમની પાસે હાથ નહોતા! લગભગ ૧૭ વર્ષની લાંબી રાહ અને સંઘર્ષ બાદ, લુકા ક્રિઝાનાકને પેન મેડિસિનમાં ડબલ હેન્ડ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ મળ્યું છે, અને તેઓ હવે પોતાને "ફરીથી સંપૂર્ણ" અનુભવી રહ્યા છે.
બાળપણની દુર્ઘટના અને લાંબો સંઘર્ષ:
લુકા ક્રિઝાનાક ૧૨ વર્ષના હતા ત્યારે એક ગેરવ્યવસ્થાપિત ચેપ (mismanaged infection) ને કારણે સેપ્સિસ (sepsis) અને ગંભીર ગૂંચવણો થઈ હતી, જેના પરિણામે તેમના હાથ અને પગના કેટલાક ભાગો કાપવા પડ્યા હતા. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ માં, આ દુર્ઘટનાના લગભગ ૧૭ વર્ષ પછી, તેમણે પેન મેડિસિનમાં સફળ ડબલ હેન્ડ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ સર્જરી કરાવી. મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, હાથનું પ્રત્યારોપણ એક અત્યંત દુર્લભ પ્રક્રિયા છે. ૨૦૨૩ ના મધ્ય સુધીમાં વિશ્વભરમાં આવા માત્ર ૧૪૮ જ પ્રત્યારોપણ થયા હતા, અને તેમાંથી બધા ડબલ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ નહોતા.
સર્જરી અને પુનર્જીવનનો અહેસાસ:
લુકાની ૧૨ કલાક લાંબી સર્જરીમાં ૨૦થી વધુ નિષ્ણાતોની ટીમે ભાગ લીધો હતો, જે વર્ષોની પ્રેક્ટિસનું પરિણામ હતું. એનેસ્થેસિયાની અસર ઓછી થતા જ, લુકાએ પોતાના પલંગ પાસે ઊભેલી એક નર્સને કહ્યું, "જુઓ, મારા હાથ કેટલા સુંદર છે!" જોકે લુકાને તે ક્ષણ યાદ નથી, તે નર્સે તેમને પાછળથી સંભળાવી હતી. પરંતુ તે ભાવના ઊંડી છે. લુકાએ કહ્યું, "હું ફક્ત સૌંદર્યલક્ષી રીતે જ આ નથી કહેતો, પરંતુ એક મનુષ્ય તરીકે ફરીથી સંપૂર્ણ હોવાનો આ એક ઊંડો અહેસાસ છે."
લુકા માટે પગ વિના જીવવા કરતાં હાથ વિના જીવવું વધુ પડકારજનક હતું. હાથ હજારો આવશ્યક દૈનિક કાર્યો માટે જરૂરી છે, અને તેમને પગ માટે જે પ્રોસ્થેટિક્સ મળ્યા હતા તેટલા અસરકારક હાથ માટેના પ્રોસ્થેટિક્સ નહોતા. "પ્રશ્ન એ નથી કે તમે શું નથી કરી શકતા? પ્રશ્ન એ છે કે તમે કેવી રીતે જીવી શકો?" તેમણે કહ્યું. "તમારા પગ વડે તમે ચાલો છો. તમારા હાથ વડે તમે હજારો કામ કરો છો, જેમ કે ખાવું, પોતાની સંભાળ રાખવી, રસોઈ કરવી, પોતાને વ્યક્ત કરવા. તેથી પ્લાસ્ટિક રોબોટિક હાથ વડે હાથના અભાવને પૂરો કરવાનો પ્રયાસ કરવો ફક્ત અશક્ય છે."
લાંબી રાહ અને મુશ્કેલીઓ:
તેમણે બાળપણમાં જે જીવન જાણ્યું હતું તે સમાપ્ત થઈ ગયું હતું, અને તેમને સ્વતંત્રતાનો અભાવ હતો, પ્રેમ કરનારા પરિવાર અને મિત્રોના મજબૂત ટેકા પર તેમને ખૂબ નિર્ભર રહેવું પડતું હતું. "જેમ જેમ તમે મોટા થાવ છો, તેમ તેમ તમે વધુ સ્વતંત્રતા ઇચ્છો છો. સ્વાભાવિક રીતે, મનુષ્ય તરીકે, આપણે મોટા થઈને સ્વતંત્ર થવા જોઈએ," ક્રિઝાનાકે કહ્યું. "હું કાર્યક્ષમ હાથના અભાવને કારણે તે પ્રાપ્ત કરી શક્યો ન હતો. તેથી તે જરૂરિયાત સમય જતાં ચોક્કસપણે વધી ગઈ."
લુકા તેમની અક્ષમતાને તેમને વ્યાખ્યાયિત કરવા દેવા માંગતા ન હતા અને વર્તમાનમાં જીવીને સકારાત્મક દૃષ્ટિકોણ જાળવી રાખ્યો હતો, પરંતુ તે અને તેમનો પરિવાર તેમના જીવનની ગુણવત્તા સુધારવાના માર્ગો શોધતા રહ્યા.
તેમણે વર્ષો સુધી હાથ પ્રત્યારોપણ માટે પ્રયાસ કર્યા, પરંતુ વીમા કવચ અને કુશળ પ્રદાતાઓની અછત સહિત અનેક અવરોધોએ પ્રગતિને અટકાવી દીધી. "મને ખબર હતી કે મારી સમસ્યાનો ઉકેલ અસ્તિત્વમાં છે, અને પ્રશ્ન એ હતો કે તે ઉકેલ સુધી કેવી રીતે પહોંચવું," ક્રિઝાનાકે કહ્યું.
નસીબનો સાથ અને સફળ સર્જરી:
૨૦૧૮ માં, હાથ ગુમાવ્યાના લગભગ એક દાયકા પછી, કેટલાક સારા સંયોગો લુકાને તેમના સ્વિત્ઝર્લેન્ડ સ્થિત ઘરેથી ફિલાડેલ્ફિયામાં ડો. એલ. સ્કોટ લેવિનની ઓફિસે લાવ્યા. ડો. લેવિન, જે પેન મેડિસિનમાં ઓર્થોપેડિક સર્જરી વિભાગના ચેર એમરીટસ અને પ્લાસ્ટિક સર્જરીના પ્રોફેસર છે, તેઓ લુકાની શાંતિ અને આત્મવિશ્વાસથી તરત જ પ્રભાવિત થયા, અને લુકા ઝડપથી આખી ટીમના પ્રિય બની ગયા. ડો. લેવિને કહ્યું, "વિવિધ કારણોસર, તે હાથ પ્રત્યારોપણ માટે એક ઉત્તમ ઉમેદવાર હતા. તે દરેક લાક્ષણિકતા પૂરી કરતા હતા: બુદ્ધિશાળી, જાણકાર, અવિશ્વસનીય પારિવારિક સહાય."
જોકે, વૈશ્વિક મહામારી અને લુકાના પગમાં થયેલા ઘા સહિતના અન્ય પડકારોએ પ્રક્રિયાને વધુ વિલંબિત કરી. ડો. લેવિન અને તેમના સહકર્મીએ લુકાના પગની સારવાર માટે સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડની મુસાફરી કરી, અને લુકા સાજા થયા પછી ફિલાડેલ્ફિયા પાછા ફર્યા બાદ હાથ પ્રત્યારોપણની તૈયારીઓમાં લાગી ગયા. ડબલ હેન્ડ ટ્રાન્સપ્લાન્ટની તૈયારીમાં સામાન્ય રીતે લગભગ બે વર્ષ લાગે છે, અન્ય ગૂંચવણો ન હોય તો. પરંતુ ૨૦૨૪ ના અંત સુધીમાં, ડો. લેવિન અને તેમની ટીમ તૈયાર હતી. તેમણે ડઝનથી વધુ રિહર્સલ સત્રો પૂર્ણ કર્યા હતા, જેમાં ચેતા, સ્નાયુઓ, રક્તવાહિનીઓ અને હાડકાંને જોડવા માટેના જટિલ પગલાંઓનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.
નવો જન્મ, નવી સંવેદનાઓ:
વરસાદી રવિવારે બપોરે લગભગ બે મહિના પછી તેમને ફોન આવ્યો: એક દાતા મળ્યો હતો. 'ધ ગિફ્ટ ઓફ લાઈફ', એક અંગદાન કાર્યક્રમ, એક એવા વ્યક્તિના દાતા હાથ શોધી કાઢ્યા હતા જેમની ત્વચાનો રંગ, કદ અને લિંગ યોગ્ય હતા – જે અનન્ય બાબતો કેટલીકવાર મેચ પ્રક્રિયાને અન્ય કરતા વધુ જટિલ બનાવી શકે છે. મિનિટોમાં જ, લુકા પેકિંગ કરીને હોસ્પિટલ જવા રવાના થયા, અને એક કલાકમાં તેઓ તેમના રૂમમાં હતા. "જ્યારે તમે વર્ષોથી નક્કી કરો છો કે કંઈક તમારા માટે યોગ્ય છે અને તમે આ ધ્યેય તરફ કામ કરવા માટે દ્રઢ છો, ત્યારે એકવાર તમને લીલી ઝંડી મળી જાય પછી કોઈ વિચાર કરવાનો નથી," ક્રિઝાનાકે કહ્યું. "મને પ્રક્રિયા વિશે કોઈ સંકોચ નહોતો. મને પૂરો વિશ્વાસ હતો કે ૧૭ વર્ષ પછી, હું જાણતો હતો કે મારા માટે શું યોગ્ય છે."
પ્લાસ્ટિક સર્જરી, ઓર્થોપેડિક સર્જરી, ટ્રાન્સપ્લાન્ટ નિષ્ણાતો, એનેસ્થેસિયા અને નર્સિંગ સહિતની એક સુવ્યવસ્થિત ટીમે લુકા અને દાતા પર એકસાથે કામ કર્યું. રક્તવાહિનીઓ સીવી લીધા પછી, વિવિધ ઉપકરણો વડે રક્ત પરિભ્રમણનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું. ચેતાઓને ફરીથી ઉત્પન્ન થવામાં સમય લાગે છે, તેથી ઓપરેટિંગ રૂમમાં ઓપરેશનનો તે ભાગ સફળ થયો છે કે નહીં તે જાણવું અશક્ય હતું.
આજે, લુકા અસાધારણ રીતે સાજા થઈ રહ્યા છે, ડો. લેવિને કહ્યું. ચેતા તેમના હાથમાં વધતી રહેશે, અને તેમની પુનઃપ્રાપ્તિ આગામી થોડા વર્ષોમાં વિકસિત થતી રહેશે. "સંવેદના, અનુભવવાની ક્ષમતા સુધરે છે. તેમની શક્તિ વધે છે. તેમને હાથના સૂક્ષ્મ સ્નાયુઓ પાછા મળવાનું શરૂ થાય છે," લેવિને કહ્યું. "તે સારી રીતે આગળ વધી રહ્યા છે. અમે જોયેલા તમામ પ્રત્યારોપણના દર્દીઓમાંથી, તેમની ન્યુરલ પુનઃપ્રાપ્તિ સૌથી ઝડપી રહી છે."
દર અઠવાડિયે ત્રણ કે ચાર ફિઝિયોથેરાપી સત્રો ઉપરાંત, લુકા તેમના શરીરને હાથને અસ્વીકાર કરતા અટકાવવા માટે કેટલીક દવાઓ લઈ રહ્યા છે – જે કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરાવનાર વ્યક્તિ જેવી જ નિયમિત દવાઓ છે. દવાઓમાંથી એક, ટેક્રોલિમસ નામનો કેલ્સીન્યુરિન ઇન્હિબિટર, ચેતા પુનર્જીવનમાં પણ મદદ કરતો જોવા મળ્યો છે.
લુકાને લાગે છે કે તેઓ સ્વતંત્રતા પાછી મેળવવાના માર્ગ પર છે. તેમની સર્જરીના લગભગ એક મહિના પછી, તેઓ તેમના નવા હાથ વડે ફોનનો ઉપયોગ કરી રહ્યા હતા. અને થોડા મહિના પછી હાથ ધોતી વખતે, ઠંડા પાણીનો અહેસાસ થતા તેઓ આશ્ચર્યચકિત થઈને પાછા કૂદી પડ્યા. "મેં ઠંડા પાણીથી પ્રતિબિંબિત રીતે પાછું ખેંચી લીધું. અને આ ખરેખર એક 'આહા' ક્ષણ હતી જ્યાં મેં વિચાર્યું, 'ઓહ, માય ગોડ, મને પાણીનું તાપમાન અનુભવાય છે,"' તેમણે કહ્યું.
હાથ પ્રત્યારોપણને વૈકલ્પિક "જીવનની ગુણવત્તા" પ્રક્રિયા માનવામાં આવે છે, પરંતુ ડો. લેવિન કહે છે કે તબીબી ક્ષેત્રની જવાબદારી છે કે લુકા જેવા દર્દીઓ માટે પણ એવી જ સ્તરની સંભાળ અને વિચારણા પૂરી પાડવામાં આવે જે કોઈને લીવર ટ્રાન્સપ્લાન્ટની જરૂર હોય તેને આપવામાં આવે છે – જ્યાં સુધી તેઓ યોગ્ય રીતે તૈયાર અને જાણકાર હોય.
"આ પ્રત્યારોપણનું એક ક્ષેત્ર છે જેને સમર્થન મળતું રહેવું જોઈએ. અમારું સંશોધન, અમારી ક્લિનિકલ સંભાળ, અમારું શિક્ષણ," તેમણે કહ્યું. "આ ક્ષેત્રને વીમા ચૂકવવાની અક્ષમતા અથવા અન્ય એજન્સીઓ દ્વારા તેને સ્વીકારવાની અક્ષમતા દ્વારા અવરોધિત કરવું – ચોક્કસ દર્દીઓ માટે – તે ખરેખર એક ગુનો હશે."
લુકાના પોતાના માટે મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યો છે જે હવે વધુ વાસ્તવિક લાગી રહ્યા છે, જેમ કે આશા છે કે ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ મેળવવું. ખરેખર, તે ફક્ત એક સામાન્ય પુખ્ત વ્યક્તિ બનવા માંગે છે. "જોકે બધું સાજા થઈ રહ્યું છે, જોકે આ પ્રક્રિયા સર્જરી અને પુનર્વસનના સંદર્ભમાં અત્યંત જટિલ છે, આ બે સ્વસ્થ હાથ છે, અને તે ફક્ત સમય અને પ્રતિબદ્ધતાનો પ્રશ્ન છે જ્યાં સુધી તે પાછું મેળવી ન શકાય," તેમણે કહ્યું.
હાલ માટે, નાની વસ્તુઓ તેમને ખૂબ આનંદ આપે છે. તેમણે પોતાને એસ્પ્રેસો બનાવતા વીડિયો રેકોર્ડ કર્યો કારણ કે તેઓ એક કલાપ્રેમી બરિસ્તા તરીકે તેમની કુશળતાને સુધારી રહ્યા છે – એક શોખ જે તેઓ તેમના હાથ પ્રત્યારોપણ વિના પૂરો કરી શક્યા ન હોત. "હું વધુ કેપુચીનો માણસ છું, પરંતુ તે જ્યારે પણ ઇચ્છે ત્યારે મને એસ્પ્રેસો બનાવી શકે છે," ડો. લેવિને કહ્યું.