પાલઘર, 14 જૂન 2025: ગ્રામીણ આરોગ્ય સેવાઓની ગંભીર બેદરકારીનો ભયાનક દાખલો પૂરતો એક હૃદયદ્રાવક ઘટના પાલઘર જિલ્લાના મોખડામાં સામે આવી છે. સગર્ભા મહિલાને સમયસર એમ્બ્યુલન્સ સેવા ન મળતા, ૧૫ કલાકની યાતના બાદ તેના નવજાત બાળકે જીવ ગુમાવ્યો હતો. આ દુર્ઘટના એટલી જ કરુણ બની ગઈ જ્યારે શોકગ્રસ્ત પિતાને વાહનવ્યવહારના અભાવ અને આર્થિક તંગીના કારણે પોતાના મૃત નવજાતના મૃતદેહને પ્લાસ્ટિકની થેલીમાં લઈને ૮૦ કિલોમીટર સુધી જાહેર બસમાં મુસાફરી કરવાની ફરજ પડી હતી. સદનસીબે, માતાને તાત્કાલિક સર્જરી માટે લઈ જવામાં આવતા તેમનો જીવ બચી ગયો હતો.
પરિવાર દ્રઢપણે માને છે કે જો કટોકટીની તબીબી સેવાઓ સમયસર પહોંચી હોત તો તેમના બાળકને બચાવી શકાયું હોત. આ આઘાતજનક ઘટનાએ વ્યાપક રોષ જગાવ્યો છે અને આરોગ્ય અધિકારીઓ પાસેથી તાત્કાલિક જવાબદારીની માગણીઓ થઈ રહી છે.
એમ્બ્યુલન્સ માટે નવ કલાકની રાહ, પણ ન આવી:
જોગલવાડી ગામના અવિતા સખારામ કવર (૨૬)ને વહેલી સવારે લગભગ ૩ વાગ્યે પ્રસવ પીડા શરૂ થઈ હતી. તેમના પરિવારે તાત્કાલિક ૧૦૮ ઇમરજન્સી એમ્બ્યુલન્સ સેવાને ફોન કર્યો, પરંતુ તેમને જણાવવામાં આવ્યું કે કોઈ એમ્બ્યુલન્સ ઉપલબ્ધ નથી. સવારે ૮ વાગ્યે સહિત અનેક વાર ફોન કરવા છતાં, બપોર સુધી કોઈ મદદ પહોંચી ન હતી.
અન્ય કોઈ વિકલ્પ ન હોવાથી, પરિવારે એક ખાનગી વાહનની વ્યવસ્થા કરી અવિતાને ખોડાળા પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર લઈ ગયા. ત્યાં ડોકટરોએ નક્કી કર્યું કે તેમને મોખડા ગ્રામીણ હોસ્પિટલમાં રીફર કરવાની જરૂર છે. ફરીથી, સ્થાનિક આરોગ્ય પેટા-કેન્દ્રમાંથી વિનંતી કરવામાં આવી હોવા છતાં કોઈ એમ્બ્યુલન્સ ઉપલબ્ધ ન હતી. આખરે, સાંજે ૬ વાગ્યા સુધીમાં, પ્રસવ પીડા શરૂ થયાના ૧૫ કલાક પછી, અવિતાને મોખડા ગ્રામીણ હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા.
મોખડા હોસ્પિટલના ડોકટરોએ વિનાશક સમાચાર આપ્યા: બાળક ગર્ભમાં જ મૃત્યુ પામ્યું હતું. ત્યારબાદ અવિતાને તાત્કાલિક સર્જરી માટે નાસિક જિલ્લા હોસ્પિટલમાં રીફર કરવામાં આવ્યા, જ્યાં ડોકટરોએ સફળતાપૂર્વક દખલગીરી કરીને તેમનો જીવ બચાવ્યો.
પિતાને મૃત બાળકને બેગમાં લઈ જવાની ફરજ પડી:
ત્યારબાદ જે બન્યું તે સમાજને હચમચાવી ગયું છે. પ્રસૂતિ પછી, મૃત નવજાતને પરિવારને સોંપવામાં આવ્યું. આઘાતજનક રીતે, હોસ્પિટલે કોઈ પરિવહન વ્યવસ્થા કરી ન હતી, જેના કારણે પિતા સખારામ કવર સંપૂર્ણપણે ફસાઈ ગયા. ખાનગી વાહન ભાડે રાખવા કે એમ્બ્યુલન્સની વ્યવસ્થા કરવા પૈસા ન હોવાથી, ભાંગી પડેલા કવરે પોતાના નાના બાળકના મૃતદેહને એક પ્લાસ્ટિકની થેલીમાં મૂક્યો અને પોતાના ગામ પાછા ફરવા માટે ૮૦-૯૦ કિલોમીટરની કઠિન મુસાફરી માટે જાહેર બસમાં ચડ્યા, જ્યાં અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં આવ્યા.
આ ઘટના સાર્વજનિક આરોગ્ય પ્રણાલીમાં રહેલી ગંભીર ખામીઓને નિર્દયતાથી ખુલ્લી પાડે છે. જ્યારે સરકાર વાઢવણ પોર્ટ અને મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન જેવા મોટા પાયાના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે, ત્યારે મોખડા જેવા દૂરના આદિવાસી વિસ્તારોના રહેવાસીઓ માટે મૂળભૂત કટોકટી સેવાઓ દૂરનું, અપ્રાપ્ય સ્વપ્ન બની રહી છે.
પિતાએ પોલીસ પર હુમલાનો આરોપ લગાવ્યો:
પરિવારની અકલ્પનીય યાતનામાં વધારો કરતા, સખારામ કવરે આરોપ લગાવ્યો છે કે જ્યારે તેમણે વિલંબ અંગે આરોગ્ય કેન્દ્રના કર્મચારીઓ પાસેથી જવાબ માંગ્યા ત્યારે પોલીસે તેમને મદદ કરવાને બદલે બોલાવી અને માર માર્યો. તેમણે દાવો કર્યો, "જ્યારે મેં બેદરકારી અંગે પ્રશ્ન કર્યો, ત્યારે તેઓએ મને મદદ કરવાને બદલે પોલીસને બોલાવી. હું મારા બાળકને ગુમાવીને પહેલેથી જ ભાંગી ગયો હતો, અને પછી તેઓએ મને માર પણ માર્યો."
આરોગ્ય વિભાગનો પ્રતિભાવ:
તાલુકા આરોગ્ય અધિકારી ડો. ભાઈસાહેબ ચટ્ટરે જણાવ્યું, "મહિલા ગર્ભાવસ્થાના પ્રારંભિક તબક્કામાં હતી. જ્યારે તપાસ કરવામાં આવી ત્યારે કોઈ ગર્ભના ધબકારા શોધી શકાયા ન હતા, અને તેથી તેમને વધુ સંભાળ માટે ઉચ્ચ કેન્દ્રમાં રીફર કરવામાં આવ્યા હતા."
આ સ્પષ્ટતા છતાં, આ ઘટનાએ જવાબદારી નક્કી કરવા માટે તાત્કાલિક કાર્યવાહીની ઉગ્ર માગણીઓ જગાવી છે, જેમાં કાર્યકર્તાઓ અને નાગરિકો તેને માનવ અધિકારોનું ગંભીર ઉલ્લંઘન અને આરોગ્ય સંભાળની ઊંડી બેદરકારી ગણાવી રહ્યા છે. આ ઘટના મહારાષ્ટ્રના આદિવાસી પટ્ટાઓમાં કટોકટીની તબીબી સેવાઓની સુલભતા અને કાર્યક્ષમતાને તાત્કાલિક સંબોધિત કરવાની તાતી જરૂરિયાતને સચોટપણે રેખાંકિત કરે છે, જ્યાં લાંબા અંતર અને નિર્ણાયક સમય ઘણીવાર જીવન અને મૃત્યુ વચ્ચેનો તફાવત બની રહે છે.