છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય હેં...વારાણસીમાં ભાજપનો પરાજય 9:51 AM
યુદ્ધથી હચમચી ઇઝરાયલી અર્થવ્યવસ્થાઃ દરરોજ ૬૦૦૦ કરોડનો ખર્ચ
ઈરાન અને હમાસ સાથે યુદ્ધમાં ફસાયેલા ઇઝરાયલ પર આર્થિક બોજ વધ્યો : દરરોજ હજારો કરોડ રૂપિયા ખર્ચ અને શિક્ષણ-આરોગ્ય બજેટ પર ખતરોઃ બજેટ સંતુલન બગડવાની શક્યતા
તેલઅવિવઃ તા. ૧૯,ઈઝરાયલ હાલમાં ગાઝામાં હમાસ અને પﾍમિ એશિયામાં ઈરાન સાથે લડાઈમાં વ્યસ્ત છે. આ બંને યુદ્ધોનો બોજ હવે દેશના અર્થતંત્ર પર સ્પષ્ટપણે દેખાય છે. ઇઝરાયલની ન્યૂઝ વેબસાઇટ કેલ્કલિસ્ટ અનુસાર, ૨૦૨૪ ના અંત સુધીમાં ફક્ત ગાઝા યુદ્ધનો ખર્ચ ૨.૫ ટ્રિલિયન શેકેલ એટલે કે લગભગ ૬૭ અબજ ડોલરને વટાવી ગયો હતો. આમાં યુદ્ધનો સીધો ખર્ચ, નાગરિકોને આપવામાં આવતી સહાય અને સરકારી આવકનું નુકસાન શામેલ છે, પરંતુ તે હજુ પણ સંપૂર્ણ ચિત્ર બતાવતું નથી કારણ કે ઉત્પાદનમાં ઘટાડો અને સપ્લાય ચેઇન તૂટવા જેવા પરોક્ષ નુકસાન તેમાં ઉમેરવામાં આવ્યા નથી.
ઇઝરાયલની ઇરાન સામે લશ્કરી કાર્યવાહીની શરૂઆત ખૂબ જ મોંઘી સાબિત થઈ. વાયનેટ ન્યૂઝના અહેવાલ મુજબ, ઇઝરાયલી સૈન્યના ભૂતપૂર્વ નાણાકીય સલાહકાર બ્રિગેડિયર જનરલ રીમ અમીનાચે કહ્યું છે કે પહેલા ૪૮ કલાકમાં જ સાડા પાંચ અબજ શેકેલ, એટલે કે લગભગ ૧ અબજ ૪૫ મિલિયન ડોલર ખર્ચવામાં આવ્યા હતા. લગભગ ૨ અબજ શેકેલ ફક્ત હવાઈ હુમલા અને દારૂગોળો પાછળ ખર્ચવામાં આવ્યા હતા. હવે, ઇરાન સાથે ચાલી રહેલા યુદ્ધમાં, ઇઝરાયલ દરરોજ લગભગ ૨ અબજ ૭૦ કરોડ શેકેલ, એટલે કે લગભગ છ હજાર કરોડ રૂપિયા ખર્ચ કરી રહ્યું છે. દરરોજ ફક્ત ઇંધણ અને શષાો પર જ ૨૫૦૦ કરોડ રૂપિયાથી વધુ ખર્ચ થઈ રહ્યો છે.
ગાઝા યુદ્ધ દરમિયાન, ઇઝરાયલે ત્રણ લાખથી વધુ રિઝર્વ સૈનિકોને બોલાવ્યા હતા. ઇઝરાયલી નાણા મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, જયારે એક લાખ સૈનિકો ફરજ પર હોય છે, ત્યારે તેમના પગાર અને જરૂરી વ્યવસ્થાઓ પર દરરોજ લગભગ ૧૦૦ કરોડ શેકેલ અથવા ૨૭૦ કરોડ રૂપિયા ખર્ચ થાય છે. ઉપરાંત, ધંધો ઠપ્પ થવાને કારણે આટલું નુકસાન ઉમેરાય છે.
જાન્યુઆરી અને મે ૨૦૨૫ની વચ્ચે, ઇઝરાયલના ટેક્સ ઓથોરિટીએ જણાવ્યું હતું કે તેમના વળતર ભંડોળમાંથી અઢી અબજ શેકેલ અથવા લગભગ ૬૫૦૦ કરોડ રૂપિયા નાગરિક સંપત્તિના નુકસાનની ભરપાઈ માટે આપવામાં આવ્યા હતા. કુલ ઉપાડ ત્રણ અબજ શેકેલ સુધી પહોંચ્યો. આ ખર્ચ સરકારી ખાધમાં નોંધાયેલ નથી, પરંતુ તે ચોક્કસપણે દેશનું દેવું વધારી રહ્યું છે. આ માહિતી કેલ્કલિસ્ટના અહેવાલમાં પણ પ્રકાશમાં આવી છે.
છેલ્લા બે વર્ષમાં ઇઝરાયલનું સંરક્ષણ બજેટ ખૂબ જ ઝડપથી વધ્યું છે. વાયનેટ ન્યૂઝ અનુસાર, ૨૦૨૩ માં તે ૬૦ અબજ શેકેલ હતું, જે ૨૦૨૪ માં વધીને ૯૯ અબજ થયું અને ૨૦૨૫ માં ૧૧૮ અબજ શેકેલ અથવા લગભગ $૩૧ અબજ સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. તે હવે ઇઝરાયલના કુલ અર્થતંત્રના ૭ ટકા બની ગયું છે, જે યુક્રેન પછી વિશ્વમાં સૌથી વધુ છે. નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે જો યુદ્ધ ટૂંક સમયમાં બંધ નહીં થાય, તો શિક્ષણ અને આરોગ્ય જેવા મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રોને ભારે નુકસાન થઈ શકે છે.
જેરૂસલેમ પોસ્ટના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ઇઝરાયલ ચેમ્બર ઓફ કોમર્સના પ્રમુખ શહર તુર્જેમાને ઉદ્યોગ પ્રધાન નીર બરકતને કટોકટીના સમયમાં પણ બજારો બંધ ન કરવા અપીલ કરી છે. તેમણે કહ્યું કે દરરોજના અવરોધને કારણે ભારે નુકસાન થઈ રહ્યું છે અને લાખો લોકોની આજીવિકા પર અસર થઈ રહી છે. જવાબમાં, મંત્રીએ કહ્યું કે સરકાર વેપાર સંગઠનો સાથે મળીને માર્ગ શોધી રહી છે જેથી અર્થતંત્ર ચાલુ રહે.
જેમ જેમ તણાવ વધી રહ્યો છે, તેમ તેમ વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા માટેનો ખતરો પણ વધ્યો છે. રોઇટર્સ અને બ્લૂમબર્ગના અહેવાલો અનુસાર, વિશ્વના તેલનો એક તૃતીયાંશ ભાગ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી સમુદ્ર માર્ગે પસાર થાય છે. અહીં થોડો અવરોધ તેલના ભાવમાં વધારો કરી શકે છે. શરૂઆતમાં જ, બ્રેન્ટ ક્રૂડ $૭૪.૫ પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયું હતું. બીજી તરફ, ઈરાન હજુ પણ ચીનને મોટા પ્રમાણમાં તેલ મોકલી રહ્યું છે. ઈરાનના તેલ પ્રધાન જાવાદ ઓવજીના જણાવ્યા અનુસાર, દેશે ૨૦૨૩ માં તેલમાંથી $૩૫ બિલિયનની કમાણી કરી હતી.
ઈઝરાયલના નાણા મંત્રાલયે કહ્યું છે કે દેશની બજેટ ખાધ હવે અર્થતંત્રના લગભગ પાંચ ટકા એટલે કે લગભગ $૨૭ બિલિયન સુધી પહોંચી ગઈ છે. ગાઝા યુદ્ધમાં વપરાતો કટોકટી ભંડોળ હવે લગભગ સમાપ્ત થઈ ગયો છે. કરમાંથી એકત્રિત કરાયેલા નાણાંમાં થોડો વધારો થયો છે, પરંતુ દેશનો વિકાસ દર પહેલા ૪.૩ ટકા હોવાનો અંદાજ હતો, જે હવે ઘટાડીને ૩.૬ ટકા કરવામાં આવ્યો છે. દરમિયાન, નાગેલ સમિતિએ આગામી ૧૦ વર્ષમાં સંરક્ષણ પ્રણાલીને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે લગભગ ૭૪ બિલિયન ડોલર વધુ ખર્ચ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે.
વોશિંગ્ટન પોસ્ટના એક અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ઇઝરાયલ પાસે મિસાઇલો રોકવા માટે ઇન્ટરસેપ્ટર સિસ્ટમનો સ્ટોક ઝડપથી ખતમ થઈ રહ્યો છે. નિષ્ણાતોના મતે, જો અમેરિકા તાત્કાલિક મદદ નહીં મોકલે, તો ઇઝરાયલની સંરક્ષણ ક્ષમતા ફક્ત ૧૦ થી ૧૨ દિવસ સુધી જ ટકી શકશે. બીજી તરફ, ઇરાનની સેના એટલે કે IRGC એ દાવો કર્યો છે કે તેણે ફત્તાહ વન નામની હાઇપરસોનિક મિસાઇલ છોડી છે અને હવે તેનું કબજા હેઠળના વિસ્તારો પર સંપૂર્ણ હવાઈ નિયંત્રણ છે.
(3:51 PM IST)
