ઢાકા, ૧૯ જૂન ૨૦૨૫: જે રોહિંગ્યા મુસ્લિમોને બાંગ્લાદેશે માનવતાના ધોરણે આશ્રય આપ્યો, હવે એ જ શરણાર્થીઓ બાંગ્લાદેશ માટે 'ભસ્માસુર' બની રહ્યા હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. મ્યાનમારના રાખાઇન પ્રાંતમાં સક્રિય અરાકાન આર્મી સામે રોહિંગ્યા સમુદાયના એક બળવાખોર જૂથે હથિયાર ઉપાડ્યા છે, અને સૌથી ચોંકાવનારી વાત એ છે કે આ લડવૈયાઓને બાંગ્લાદેશના શરણાર્થી કેમ્પોમાં જ સશસ્ત્ર તાલીમ આપવામાં આવી રહી હોવાના સનસનીખેજ અહેવાલો સામે આવ્યા છે. આ ખુલાસાથી બાંગ્લાદેશ-મ્યાનમાર સરહદ પર તણાવ વધુ ઘેરો બન્યો છે અને બાંગ્લાદેશ સરકાર ઊંડી ચિંતામાં મુકાઈ ગઈ છે.
શરણાર્થી કેમ્પોમાં સશસ્ત્ર તાલીમ: ઇન્ટરનેશનલ ક્રાઇસિસ ગ્રુપનો ધડાકો!
ઇન્ટરનેશનલ ક્રાઇસિસ ગ્રુપ (ICG) દ્વારા "બાંગ્લાદેશ-મ્યાનમાર-રોહિંગ્યા બળવાનો ભય" શીર્ષક હેઠળ પ્રકાશિત થયેલા એક વિસ્ફોટક અહેવાલે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ખળભળાટ મચાવ્યો છે. આ રિપોર્ટ મુજબ, બાંગ્લાદેશના કોક્સ બજાર વિસ્તારમાં આવેલા કામચલાઉ શરણાર્થી કેમ્પોમાં રોહિંગ્યા લડવૈયાઓની ગુપ્ત રીતે ભરતી કરવામાં આવી રહી છે અને તેમને યુદ્ધની તાલીમ પણ આપવામાં આવી રહી છે.
આ બળવાખોર વલણથી એક મોટો અને ગંભીર પ્રશ્ન ઊભો થયો છે: શું આનાથી રોહિંગ્યા મુસ્લિમોની મ્યાનમાર પરત ફરવાની લાંબા સમયથી સેવાયેલી આશાઓ પર કાયમ માટે પાણી ફરી વળશે? બાંગ્લાદેશ લાંબા સમયથી આ રોહિંગ્યા શરણાર્થીઓને પરત મોકલવાના ભરપૂર પ્રયાસો કરી રહ્યું છે, પરંતુ આ સશસ્ત્ર બળવો બાંગ્લાદેશના તમામ પ્રયાસોને નિષ્ફળ બનાવી શકે છે અને ફરીથી બાંગ્લાદેશમાં જ હિંસા, અરાજકતા અને અસ્થિરતાનું કારણ બની શકે છે.
૧૨ લાખથી વધુ રોહિંગ્યા અને બાંગ્લાદેશની મજબૂરી:
વર્ષ ૨૦૧૭-૧૮માં મ્યાનમાર આર્મીના કથિત અત્યાચારો બાદ ૧૨ લાખથી વધુ રોહિંગ્યા મુસ્લિમો પોતાનો જીવ બચાવવા બાંગ્લાદેશ ભાગી ગયા હતા અને ત્યાંના શરણાર્થી શિબિરોમાં આશ્રય લઈ રહ્યા છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રે મ્યાનમાર આર્મીની આ કાર્યવાહીને 'વંશીય નરસંહાર' ગણાવ્યો હતો.
ICG રિપોર્ટમાં સ્પષ્ટ ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે ભલે આ બળવાને કારણે અરાકાન આર્મીને હિંસાનો સામનો કરવો પડે, પરંતુ તેનું સૌથી મોટું અને ભયંકર નુકસાન બાંગ્લાદેશ અને બાકીના લાખો રોહિંગ્યા શરણાર્થીઓને થશે, જેઓ ખરેખર શાંતિપૂર્ણ જીવન જીવવા માંગે છે. બંને બાજુ (બાંગ્લાદેશ અને મ્યાનમાર સરહદ) પર બળવાખોર જૂથોના હાથમાં નિયંત્રણ એક નવો અને અત્યંત ગંભીર માથાનો દુખાવો પેદા કરશે, જેના પરિણામો ભયાવહ હોઈ શકે છે.
ભવિષ્યની ચિંતાઓ અને યુનુસનો પ્રસ્તાવ:
મ્યાનમારના રાખાઇન પ્રાંતમાં બૌદ્ધ વસ્તી બહુમતી ધરાવે છે, અને લઘુમતી રોહિંગ્યા તેમને નિશાન બનાવી શકે છે. જો રાખાઇનમાં અરાકાન આર્મીની કાર્યવાહી વધુ તીવ્ર બને છે, તો બાકીના રોહિંગ્યા શરણાર્થીઓને પણ વધુ સ્થળાંતરનો સામનો કરવો પડી શકે છે, જે બાંગ્લાદેશ પરનો બોજ વધુ વધારશે.
બાંગ્લાદેશમાં રોહિંગ્યા મુસ્લિમોની સંખ્યા હવે ૧૦ લાખને વટાવી ગઈ છે. બેરોજગારી, ગરીબી અને આર્થિક-રાજકીય ઉથલપાથલનો સામનો કરી રહેલા બાંગ્લાદેશમાં, તેમને પાછા મોકલવાની માંગ સતત તીવ્ર બની રહી છે. બાંગ્લાદેશની વચગાળાની સરકારના વડા, મોહમ્મદ યુનુસે, શરણાર્થીઓને સુરક્ષિત રીતે પાછા મોકલવા માટે એક માનવીય કોરિડોર બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે અને આ અંગે યુએનમાં એક પરિષદ પણ યોજવામાં આવી છે.
પરંતુ રોહિંગ્યા શરણાર્થીઓનો આ સશસ્ત્ર બળવો આખી યોજનાને ઉલટાવી રહ્યો હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. શું આ બળવો રોહિંગ્યા સમુદાયના ભવિષ્યને વધુ અનિશ્ચિત બનાવશે અને બાંગ્લાદેશ માટે એક મોટી સુરક્ષા અને માનવીય કટોકટી ઊભી કરશે? આ પ્રશ્નોના જવાબો ભવિષ્યના ગર્ભમાં છુપાયેલા છે, પરંતુ હાલ પૂરતું તો આ ઘટનાક્રમ ચિંતાજનક છે.