મધ્ય પૂર્વમાં લશ્કરી અને રાજકીય તણાવ ફરી એકવાર ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે! ઇઝરાયલી વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂના કથિત નિવેદને સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે, જેમાં તેમણે ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લા અલી ખામેનીને નિશાન બનાવવાની વાત કરી હતી. આ નિવેદનથી માત્ર પ્રાદેશિક સમીકરણો જ હચમચી ગયા છે, પરંતુ વૈશ્વિક મંચ પર પણ ખળભળાટ મચી ગયો છે.

ઇઝરાયલ ખામેનીને મારવાની વાત કેમ કરી રહ્યું છે? ઈરાન માટે પરમાણુ શસ્ત્રો શા માટે જરૂરી છે? અને ખામેની ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા કેવી રીતે બન્યા? ચાલો, આ બધા સવાલોના ઊંડાણમાં જઈએ.

ઇઝરાયલ શા માટે ખામેનીને નિશાન બનાવે છે?

તાજેતરમાં ઇઝરાયલે ઈરાન પર મિસાઈલ હુમલા કર્યા. આ પાછળનો મુખ્ય તર્ક એ છે કે ઈરાન પરમાણુ શસ્ત્રો બનાવી રહ્યું છે, જે ઇઝરાયલના અસ્તિત્વ માટે સીધો ખતરો છે. નેતન્યાહૂએ એક મુલાકાતમાં તો ત્યાં સુધી કહી દીધું કે ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લા અલી ખામેનીની હત્યાથી બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને તણાવનો અંત આવશે. તેમણે દાવો કર્યો કે ઇઝરાયલની લશ્કરી કાર્યવાહી સંઘર્ષને પ્રોત્સાહન આપવા માટે નહીં, પરંતુ તેનો અંત લાવવા માટે છે.

આ નિવેદન ત્યારે આવ્યું જ્યારે યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા ખામેનીને મારવાની ઇઝરાયલની યોજનાને નકારી કાઢી હતી. ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ટ્રુથ પર લખ્યું હતું કે, "અમે ખૂબ સારી રીતે જાણીએ છીએ કે કહેવાતા સર્વોચ્ચ નેતા ખામેની ક્યાં છુપાયેલા છે. તે એક સરળ લક્ષ્ય છે, પરંતુ તે ત્યાં સુરક્ષિત છે. અમે તેમને મારવાના નથી, ઓછામાં ઓછું હમણાં માટે નહીં. પરંતુ અમે એ પણ નથી ઇચ્છતા કે નાગરિકો અથવા અમેરિકન સૈનિકો પર મિસાઈલ છોડવામાં આવે."

હકીકતમાં, ઇઝરાયલ માને છે કે ઈરાનમાં ઇસ્લામિક ક્રાંતિ પછી તેનું અસ્તિત્વ જોખમમાં છે. તે આ ખતરાને ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા સાથે જોડે છે. ઇઝરાયલ ઈચ્છે છે કે સુપ્રીમ લીડરને રસ્તા પરથી હટાવી દેવામાં આવે, કારણ કે ઈરાન મધ્ય પૂર્વમાં ઘણા પ્રોક્સી સંગઠનોને સમર્થન આપે છે જે ઇઝરાયલ માટે ખતરા સમાન છે.

ખામેની કેવી રીતે સર્વોચ્ચ નેતા બન્યા? જેલની રાતોથી સત્તાના શિખર સુધીની સફર

આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીનું નામ આજે ઈરાનના રાજકારણનો પર્યાય બની ગયું છે. તેઓ ૧૯૮૯માં ઈરાનના સુપ્રીમ લીડર બન્યા હતા, જ્યારે તેમના પુરોગામી આયાતુલ્લાહ રૂહોલ્લાહ ખોમેનીનું અવસાન થયું. ખામેનીની રાજકીય સફર ૧૯૬૦ના દાયકામાં શરૂ થઈ હતી, જ્યારે તેઓ ખોમેનીના નજીકના સાથી હતા અને તેમણે જેલમાં પણ રાતો વિતાવી હતી. તેમણે ૧૯૭૯ની ઇસ્લામિક ક્રાંતિમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી, જેણે શાહ રેઝા પહલવીની સલ્તનતને ઉથલાવીને ઈરાનને ઇસ્લામિક રિપબ્લિક બનાવ્યું.

ખામેનીની દ્રઢ ઈચ્છા અને રૂઢિચુસ્ત ધાર્મિક નેતાઓના ટેકાએ તેમને સર્વોચ્ચ લીડર બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી. જોકે, તે સમયે, તેમની ધાર્મિક વિદ્વતા પર પ્રશ્ન ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો કારણ કે તેઓ "ગ્રાન્ડ આયાતુલ્લાહ" ને બદલે ફક્ત "આયાતુલ્લાહ" હતા. તેમ છતાં, તેમની રાજકીય કુનેહ અને ખોમેની પ્રત્યેની વફાદારીએ તેમને આ પદ અપાવ્યું.

આજે ખામેની માત્ર ઈરાનના રાજકારણ અને લશ્કરના સર્વોચ્ચ કમાન્ડર જ નથી, પરંતુ વૈશ્વિક શિયા સમુદાય માટે પણ એક મોટું નામ છે. તેમની ભૂમિકા ઇસ્લામિક રિપબ્લિકને એક સાથે રાખનારી "ગુંદર" સમાન માનવામાં આવે છે. તેમના નેતૃત્વ હેઠળ, ઈરાને પોતાને એક પ્રાદેશિક શક્તિ તરીકે સ્થાપિત કરી છે, પછી ભલે તે લેબનોનમાં હિઝબુલ્લાહને ટેકો આપતો હોય કે સીરિયામાં બશર અલ-અસદને મદદ કરતો હોય.

ખામેનીની રાજકીય ચતુરાઈનું ઉદાહરણ એ છે કે તેઓ રૂઢિચુસ્ત અને સુધારાવાદી જૂથો વચ્ચે સંતુલન જાળવી રાખે છે. તેમના નિર્ણયો માત્ર ઈરાનની આંતરિક નીતિઓને અસર કરતા નથી, પરંતુ પ્રાદેશિક સમીકરણોને પણ બદલી નાખે છે.

ઈરાન પરમાણુ શસ્ત્રો માટે કેમ ઝનૂની છે?

ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ દાયકાઓથી વૈશ્વિક વિવાદનું કેન્દ્ર રહ્યો છે. ઇઝરાયલ અને પશ્ચિમી દેશો આરોપ લગાવે છે કે ઈરાન પરમાણુ શસ્ત્રો બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, જ્યારે ઈરાન દાવો કરે છે કે તેનો કાર્યક્રમ ફક્ત શાંતિપૂર્ણ ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે છે.

નિષ્ણાતોના મતે, ઈરાનની પરમાણુ મહત્વાકાંક્ષા પ્રાદેશિક સર્વોપરિતા માટેની ઇચ્છા સાથે જોડાયેલી છે. મધ્ય પૂર્વમાં, ઈરાનને સાઉદી અરેબિયા અને ઇઝરાયલ જેવા હરીફ દેશોનો સામનો કરવો પડે છે. ઈઝરાયલ પાસે પહેલાથી જ પરમાણુ શસ્ત્રો છે, જેને તે સત્તાવાર રીતે સ્વીકારતું નથી. આવી સ્થિતિમાં, ઈરાન માને છે કે ફક્ત પરમાણુ શસ્ત્રો જ તેને આ ક્ષેત્રમાં સમાન દરજ્જો આપી શકે છે.

આ ઉપરાંત, ઈરાનના રાજકારણમાં પરમાણુ કાર્યક્રમ રાષ્ટ્રીય ગૌરવનું પ્રતીક બની ગયો છે. દાયકાઓથી આર્થિક પ્રતિબંધો અને પશ્ચિમી દબાણ છતાં, ઈરાને તેનો પરમાણુ કાર્યક્રમ ચાલુ રાખ્યો, જે જનતામાં તેની રાજકીય શક્તિને પ્રતિબિંબિત કરે છે. ઈરાન માને છે કે પરમાણુ શસ્ત્રો મેળવ્યા પછી, તે મધ્ય પૂર્વના દેશોનો નેતા બનશે, કારણ કે અત્યાર સુધી ફક્ત એક જ ઇસ્લામિક દેશ પાકિસ્તાન પાસે પરમાણુ શસ્ત્રો છે, જે અમેરિકાના કઠપૂતળી સમાન છે. ઈરાન પોતાને મુસ્લિમ દેશોના રક્ષક તરીકે જોવા માંગે છે.

ખામેની માને છે કે પરમાણુ શસ્ત્રો ઈરાનને 'અસ્પૃશ્ય' બનાવશે, એટલે કે, કોઈપણ દેશ તેના પર હુમલો કરતા પહેલા સો વાર વિચારશે. પરંતુ ઇઝરાયલ અને અમેરિકા આ ​​માર્ગમાં સૌથી મોટા અવરોધ છે.