બેલ્જિયમ : વૈજ્ઞાનિકોએ એક અસાધારણ સફળતા પ્રાપ્ત કરી છે, જ્યાં તેમણે આશરે ૧૦,૫૦૦ વર્ષ પહેલા બેલ્જિયમમાં રહેતી એક પ્રાગૈતિહાસિક મહિલાના અવશેષોનો અભ્યાસ કરીને તેના ચહેરાનું DNA નો ઉપયોગ કરીને પુનર્નિર્માણ કર્યું છે. આ સંશોધને યુરોપિયન શિકારી-સંગ્રહકર્તાઓની આનુવંશિક રચના વિશેની અગાઉની ધારણાઓને પડકારી છે.
ચહેરાનું પુનર્નિર્માણ અને ચોંકાવનારા તારણો:
ઘેન્ટ યુનિવર્સિટીના વૈજ્ઞાનિકોની આગેવાની હેઠળની ટીમે મંગળવારે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે, આ મહિલાની વાદળી આંખો અને પશ્ચિમ યુરોપમાં અત્યાર સુધી વિશ્લેષણ કરાયેલા મેસોલિથિક સમયગાળાના મોટાભાગના અન્ય લોકો કરતા સહેજ હળવા રંગની ત્વચા હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.
ઘેન્ટ યુનિવર્સિટીના પુરાતત્વવિદ્ અને મેસોલિથિક બેલ્જિયમ પરના સંશોધન પ્રોજેક્ટનું નેતૃત્વ કરનાર ઇઝાબેલ ડી ગ્રોટે CNN ને જણાવ્યું હતું કે આ મહિલા તે જ વસ્તી જૂથમાંથી હતી જેમાંથી ચેડર મેન (જે લગભગ તે જ સમયે યુનાઇટેડ કિંગડમમાં રહેતો હતો) હતો, પરંતુ તેની ત્વચા વધુ આછી હતી.
ડી ગ્રોટે જણાવ્યું હતું કે આ તારણો અગાઉની ધારણાઓને પડકારે છે કે યુરોપિયન શિકારી-સંગ્રહકર્તાઓમાં સમાન આનુવંશિક મેકઅપ હતો, અને તે દર્શાવે છે કે ત્વચાના રંગમાં પહેલેથી જ નોંધપાત્ર ભિન્નતા હતી.
મહિલાની લાક્ષણિકતાઓ અને અવશેષોનું સ્થળ:
બુધવારે CNN ને આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં ડી ગ્રોટે જણાવ્યું હતું કે, "ખોપરી પરથી અમે કહી શકીએ કે તેની ઉંમર ૩૫ થી ૬૦ વર્ષની વચ્ચે હતી." તેમણે ઉમેર્યું, "તેનું નાક ઊંચા નાકપૂલ સાથેનું હતું, જે ચેડર મેન જેવું જ છે. સ્ત્રી હોવા છતાં તેને મજબૂત ભમરની ટેકરીઓ પણ હતી."
આ મહિલાના અવશેષો ૧૯૮૮-૧૯૮૯ માં ડિનાન્ટની માર્ગો ગુફામાં પુરાતત્વીય ખોદકામ દરમિયાન અન્ય આઠ મહિલાઓના મૃતદેહો સાથે મળી આવ્યા હતા, એમ ડી ગ્રોટે જણાવ્યું હતું. "આ એક અસામાન્ય શોધ હતી" કારણ કે મોટાભાગના મેસોલિથિક દફન સ્થળોમાં પુરુષો, સ્ત્રીઓ અને બાળકોનું મિશ્રણ હોય છે.
ડી ગ્રોટે ઉમેર્યું હતું કે, "ઘણા કંકાલ પર ઓચર (લાલ માટી) છાંટવામાં આવ્યું હતું, જે ધાર્મિક અથવા પ્રતીકાત્મક વર્તન સાથે સંકળાયેલી પ્રથા છે." મોટાભાગના મૃતદેહોને કાળજીપૂર્વક પથ્થરના ટુકડાઓથી ઢાંકવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે એક વ્યક્તિની ખોપરી પર મૃત્યુ પછી થયેલા કાપના નિશાન હતા.
"એ પણ રસપ્રદ છે કે આ દફન ગુફાનો ઉપયોગ ઘણા સો વર્ષો સુધી કરવામાં આવ્યો હતો જેથી તે સ્મૃતિના સ્થળો હતા જ્યાં લોકો તેમની મોબાઇલ શિકારી-સંગ્રહકર્તા જીવનશૈલી હોવા છતાં પાછા ફરતા હતા," ડી ગ્રોટે કહ્યું. તેમણે ઉમેર્યું, "આ તારણો જટિલ દફન રિવાજો દર્શાવે છે અને આ પ્રારંભિક શિકારી-સંગ્રહકર્તા સમુદાયના સામાજિક માળખા અને સાંસ્કૃતિક પ્રથાઓ વિશે રસપ્રદ પ્રશ્નો ઉભા કરે છે."
વધુ સંશોધન અને ભવિષ્યની યોજનાઓ:
આ પ્રોજેક્ટ ટીમના ભાગરૂપ યુનિવર્સિટીના પુરાતત્વવિદ્ ફિલિપ ક્રોમ્બેએ જણાવ્યું હતું કે પ્રાચીન મહિલાનો ત્વચાનો રંગ "થોડો આશ્ચર્યજનક" હતો, પરંતુ સરખામણી કરવા માટે મેસોલિથિક લોકોનો મર્યાદિત પૂલ છે. તેમણે કહ્યું, "પશ્ચિમ યુરોપમાં પ્રાચીન DNA પર અત્યાર સુધી વિશ્લેષણ કરાયેલા તમામ વ્યક્તિઓ સમાન આનુવંશિક જૂથના હતા." "તેથી તે થોડું આશ્ચર્યજનક છે, પરંતુ બીજી તરફ, પશ્ચિમ યુરોપના વિશાળ વિસ્તારમાં કેટલીક ભિન્નતા અપેક્ષિત છે, જેમ કે આજે પણ છે."
ક્રોમ્બેએ જણાવ્યું હતું કે જ્યારે અવશેષો મળી આવ્યા ત્યારે પ્રાચીન DNA પર સંશોધન કરવાની કોઈ રીત નહોતી. તેમણે બુધવારે CNN ને જણાવ્યું હતું કે, "ખોદકામ પછી તકનીકો વિકસિત થઈ છે," ઉમેર્યું હતું કે આ આંતરશાખાકીય પ્રોજેક્ટ "અદ્યતન પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને જૂના ખોદકામનું પુનઃવિશ્લેષણ" છે. ક્રોમ્બેએ વિગતવાર જણાવ્યું હતું કે મહિલાની ખોપરીમાંથી "ખૂબ સારી ગુણવત્તાવાળા" DNA લેવામાં આવ્યા હતા, જેનાથી "ખૂબ વિગતવાર પુનર્નિર્માણ" શક્ય બન્યું.
તેનો ત્વચાનો રંગ, વાળનો રંગ અને આંખનો રંગ બધું પ્રાચીન DNA પર આધારિત છે, જ્યારે તેના દાગીના અને ટેટૂ જેવા અન્ય તત્વો મેયુસ નદીના બેસિનમાં અન્ય ખોદકામમાંથી મેળવેલા પુરાતત્વીય ડેટા પર આધારિત છે, જેણે તેમને તેના દૈનિક જીવનનું ચિત્ર બનાવવામાં પણ મદદ કરી.
નદી કિનારે એક ભૂતપૂર્વ શિબિર સ્થળ પરના એક ખોદકામમાં, વૈજ્ઞાનિકોને પથ્થરના ઓજારો, જંગલી રમતમાંથી મળેલા હાડકાં અને માછલીના અવશેષો મળ્યા હતા, એમ ક્રોમ્બેએ જણાવ્યું હતું, જે પુરાવા પૂરા પાડે છે કે આ લોકો વિચરતા હતા. "તેઓ હજી પણ આસપાસ ફરતા હતા કારણ કે તેઓ સંપૂર્ણપણે કુદરતી સંસાધનો પર નિર્ભર હતા: જંગલી રમત, જંગલી છોડ, માછલી," તેમણે કહ્યું. "તેથી તે તેમને લેન્ડસ્કેપમાંથી અને તેમની વસાહતોને ખસેડવા દબાણ કરતું હતું."
ક્રોમ્બેએ જણાવ્યું હતું કે પશ્ચિમ યુરોપના છેલ્લા શિકારી-સંગ્રહકર્તાઓ એવા આ મેસોલિથિક સમુદાયો વિશે ઘણા પ્રશ્નો હજુ પણ વણઉકેલ્યા છે. હવે ટીમ એકસાથે દફનાવવામાં આવેલા લોકો વચ્ચેના સંબંધોને જોડવા માટે અવશેષોનું વિશ્લેષણ કરી રહી છે, અને તેઓ માછલી ખાતા હતા તે હદ સુધી પણ અભ્યાસ કરવાની યોજના ધરાવે છે.