બર્ન : સ્વિટ્ઝર્લેન્ડની બેંકોમાં ભારતીયો દ્વારા જમા કરવામાં આવેલી રકમમાં ૨૦૨૪ દરમિયાન ભારે ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. સ્વિસ નેશનલ બેંક (SNB) ના તાજેતરના વાર્ષિક આંકડા અનુસાર, ભારતીયોનું કુલ ભંડોળ ત્રણ ગણાથી વધુ વધીને ૩.૫ અબજ સ્વિસ ફ્રેન્ક (લગભગ ₹૩૭,૬૦૦ કરોડ) સુધી પહોંચી ગયું છે. આ આંકડો ૨૦૨૧ પછીનું સૌથી ઊંચું સ્તર દર્શાવે છે, જ્યારે તે ૩.૮૩ અબજ સ્વિસ ફ્રેન્ક હતું.
વિગતવાર આંકડા અને વિશ્લેષણ:
જોકે, આ કુલ જમા રકમમાંથી ભારતીય ગ્રાહકોના વ્યક્તિગત ખાતાઓમાં જમા થયેલું ધન ફક્ત ૧૧% વધ્યું છે અને તે ૩૪.૬ કરોડ સ્વિસ ફ્રેન્ક (લગભગ ₹૩,૬૭૫ કરોડ) રહ્યું છે, જે કુલ જમા રકમના માત્ર દસમા ભાગ જેટલું છે. બાકીની મોટી રકમ અન્ય બેંકો દ્વારા (૩.૦૨ અબજ ફ્રેન્ક), ટ્રસ્ટો દ્વારા (૪.૧ કરોડ ફ્રેન્ક) અને બોન્ડ તથા અન્ય નાણાકીય ઉત્પાદનો દ્વારા (૧૩.૫ કરોડ ફ્રેન્ક) જમા કરવામાં આવી છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, ૨૦૨૩માં ભારતીયોની જમા રાશિમાં ૭૦% નો ઘટાડો થયો હતો અને તે ૧.૦૪ અબજ સ્વિસ ફ્રેન્ક સુધી સીમિત રહી ગઈ હતી. પરંતુ ૨૦૨૪માં આ આંકડો ફરીથી ઉછળીને નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.
'કાળા ધન' અંગે સ્પષ્ટતા:
SNB એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ આંકડા ફક્ત બેંકો પાસેથી મળેલી સત્તાવાર માહિતી પર આધારિત છે અને સ્વિસ બેંકોમાં રાખવામાં આવેલા કથિત 'કાળા ધન'નું આકલન કરતા નથી. તેમાં ભારતીયો, પ્રવાસી ભારતીયો (NRI) અથવા અન્ય દ્વારા કોઈ ત્રીજા દેશના નામ પર જમા કરવામાં આવેલી ભંડોળનો સમાવેશ થતો નથી.
સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ સરકાર પણ ભારપૂર્વક જણાવે છે કે ત્યાં રાખવામાં આવેલી ભારતીય સંપત્તિને 'કાળું ધન' માની શકાય નહીં. સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ ૨૦૧૮થી ભારત સાથે કર સંબંધિત માહિતીના સ્વચાલિત આદાનપ્રદાન પ્રક્રિયામાં સામેલ છે. ભારતીય કર અધિકારીઓને ૨૦૧૯માં પહેલીવાર વિગતવાર માહિતી સુપરત કરવામાં આવી હતી અને અત્યાર સુધીમાં સેંકડો કેસોમાં સક્રિય માહિતી શેરિંગ કરવામાં આવ્યું છે.
ઐતિહાસિક પરિપ્રેક્ષ્ય અને અન્ય ડેટા:
સ્વિસ બેંકોમાં ભારતીયોનું જમા ધન ૨૦૦૬માં ૬.૫ અબજ સ્વિસ ફ્રેન્કના સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચ્યું હતું. ત્યારથી વિવિધ વર્ષોમાં તેમાં ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળ્યો છે, ખાસ કરીને ૨૦૧૧, ૨૦૧૩, ૨૦૧૭, ૨૦૨૦-૨૦૨૩ દરમિયાન.
બેંક ફોર ઇન્ટરનેશનલ સેટલમેન્ટ (BIS) ના 'સ્થાનિક બેંકિંગ આંકડા' અનુસાર, ૨૦૨૪માં ભારતીય ગ્રાહકોના ભંડોળમાં ૬% ની વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે અને તે ૭.૪૮ કરોડ અમેરિકી ડોલર (લગભગ ₹૬૫૦ કરોડ) રહ્યું છે. BIS ના આંકડાઓને ઘણીવાર વધુ વિશ્વસનીય માનવામાં આવે છે. જોકે, BIS ડેટામાં ૨૦૨૧માં ૮%, ૨૦૨૨માં ૧૮% અને ૨૦૨૩માં ૨૫% નો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો, જ્યારે ૨૦૨૦માં ૩૯% અને ૨૦૧૯માં ૭% ની વૃદ્ધિ હતી.
વિદેશી ગ્રાહકોમાં ભારતનો ક્રમ:
વિદેશી ગ્રાહકોમાં ભારત ૪૮મા સ્થાને છે. ૨૦૨૩માં ભારત ૬૭મા સ્થાને અને ૨૦૨૨માં ૪૬મા સ્થાને હતું. યુનાઇટેડ કિંગડમ ૨૨૨ અબજ ફ્રેન્ક સાથે પ્રથમ સ્થાને છે, ત્યારબાદ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ૮૯ અબજ ફ્રેન્ક સાથે બીજા સ્થાને અને વેસ્ટ ઇન્ડિઝ ૬૮ અબજ ફ્રેન્ક સાથે ત્રીજા સ્થાને છે. અન્ય ટોચના દેશોમાં જર્મની, ફ્રાન્સ, હોંગકોંગ, લક્ઝમબર્ગ, સિંગાપોર, ગ્વેર્નસે અને યુએઈનો સમાવેશ થાય છે.
પડોશી દેશોની વાત કરીએ તો, પાકિસ્તાનની જમા રાશિમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો છે, જે ૨૮.૬ કરોડથી ઘટીને ૨૭.૨ કરોડ સ્વિસ ફ્રેન્ક થઈ છે. જ્યારે બાંગ્લાદેશની જમા રાશિમાં તીવ્ર વૃદ્ધિ જોવા મળી છે, જે ૧.૮ કરોડથી વધીને ૫૮.૯ કરોડ સ્વિસ ફ્રેન્ક થઈ છે.