નવી દિલ્હી :આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ 2025ની ઉજવણીની પૂર્વસંધ્યાએ, આપણે એ સ્થાન વિશે જાણીએ જે યોગનું વૈશ્વિક ઘર બની ગયું છે: ઋષિકેશ ઉત્તરાખંડમાં આવેલું આ પવિત્ર શહેર દુનિયાભરના યોગ પ્રેમીઓ અને આધ્યાત્મિક શોધકો માટે એક ચુંબક સમાન છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે ઋષિકેશને શા માટે 'યોગ રાજધાની' અથવા 'યોગ નગરી' કહેવામાં આવે છે? ચાલો તેના રસપ્રદ ઇતિહાસ અને રહસ્યોમાં ઊંડા ઉતરીએ.

યોગનું ઉદ્ભવસ્થાન ભારત અને ઋષિકેશનું વિશેષ સ્થાન

યોગનું મૂળ ભારતમાં છે, અને તેના ઉલ્લેખો પુરાણો અને વેદોમાં પણ જોવા મળે છે. યોગ માત્ર શારીરિક જ નહીં, પણ માનસિક સંતોષ પણ આપે છે, અને તેને કરવા માટે શાંતિપૂર્ણ વાતાવરણ અનિવાર્ય છે. જ્યારે પણ યોગની વાત આવે છે, ત્યારે લોકો સૌથી પહેલા ઋષિકેશનું નામ લે છે. તેને યોગ નગરી કહેવા પાછળ ઘણી ઐતિહાસિક અને પૌરાણિક વાર્તાઓ જોડાયેલી છે.

આશ્રમોનું કેન્દ્ર: જ્ઞાન અને ધ્યાનનો સંગમ

ઋષિકેશને યોગની રાજધાની અમસ્તી નથી કહેવાતી. ઉત્તરાખંડ ટુરિઝમ અનુસાર, દર વર્ષે દેશ-વિદેશથી સેંકડો લોકો યોગ, ધ્યાન અને આધ્યાત્મિક જ્ઞાન શીખવા માટે અહીં આવે છે. અહીં આવેલા અસંખ્ય આશ્રમો યોગ, ધ્યાન અને જ્ઞાનના કેન્દ્રો માનવામાં આવે છે, જેમાંના કેટલાક આશ્રમો તો વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. ઉત્તરાખંડનો પ્રવાસન વિભાગ દર વર્ષે ઋષિકેશમાં આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ મહોત્સવનું પણ ભવ્ય આયોજન કરે છે, જે વિશ્વભરના યોગ ગુરુઓ અને પ્રેમીઓને એક મંચ પર લાવે છે.

પૌરાણિક કથાઓ અને 'બીટલ્સ' કનેક્શન: સંગીત અને આધ્યાત્મિકતાનો અનોખો સંગમ

ઋષિકેશને યોગ નગરી કહેવા પાછળ ઘણી પૌરાણિક કથાઓ પણ પ્રચલિત છે. એક માન્યતા અનુસાર, રાવણના વધ પછી, ભગવાન શ્રી રામ અને તેમના ભાઈ લક્ષ્મણ અહીં ધ્યાન કરવા આવ્યા હતા.

પરંતુ ઋષિકેશનો પ્રખ્યાત સંગીત બેન્ડ 'બીટલ્સ' સાથેનો સંબંધ તેને વૈશ્વિક નકશા પર લઈ આવ્યો. એવું કહેવાય છે કે 1968 માં, બીટલ્સના કેટલાક સભ્યો મહર્ષિ મહેશ યોગીના આશ્રમમાં ધ્યાન શીખવા આવ્યા હતા. આ આશ્રમ હવે 'બીટલ્સ આશ્રમ' તરીકે ઓળખાય છે. ઋષિકેશમાં રહ્યા દરમિયાન, બીટલ્સે 48 ગીતો લખ્યા હતા! જોન લેનને તો 'ધ હેપ્પી ઋષિકેશ સોંગ' નામનું એક ગીત પણ રેકોર્ડ કર્યું હતું. ત્યારથી, ઘણા વિદેશી કલાકારો પણ ઋષિકેશની મુલાકાતે આવ્યા.

આ જ કારણોસર, ઋષિકેશને માત્ર ભારતમાં જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં યોગ, શાંતિ અને આધ્યાત્મિકતાના પ્રતીક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. 21 જૂને આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસની ઉજવણી થતી હોવાથી, ઋષિકેશનું મહત્વ વધુ વધી જાય છે.

શું તમે ક્યારેય ઋષિકેશની મુલાકાત લીધી છે, અને જો હા, તો તમારો અનુભવ કેવો રહ્યો?