લખનૌ : કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે પાકિસ્તાનને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે કે ભારત ક્યારેય સિંધુ જળ સંધિ (Indus Water Treaty - IWT) પુનઃસ્થાપિત કરશે નહીં અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે પાડોશી દેશ ભવિષ્યમાં પાણીની તંગીનો સામનો કરશે.

અમિત શાહે જણાવ્યું કે, "ના, તે ક્યારેય પુનઃસ્થાપિત થશે નહીં. આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિઓ એકપક્ષીય રીતે રદ કરી શકાતી નથી, પરંતુ અમને તેને સ્થગિત કરવાનો અધિકાર હતો, જે અમે કર્યો છે." તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે સંધિની પ્રસ્તાવનામાં બંને દેશોની શાંતિ અને પ્રગતિનો ઉલ્લેખ છે, પરંતુ એકવાર તેનું ઉલ્લંઘન થાય, પછી રક્ષણ કરવા માટે કંઈ બાકી રહેતું નથી.

શાહે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, "અમે નહેર બનાવીને પાકિસ્તાન તરફ વહેતું પાણી રાજસ્થાન લઈ જઈશું. પાકિસ્તાનને અન્યાયી રીતે મળતું પાણી મળશે નહીં."

સિંધુ જળ સંધિ અને ભારતના પગલાં

૧૯૬૦ની સિંધુ જળ સંધિ, જે સિંધુ નદી પ્રણાલીના ઉપયોગને નિયંત્રિત કરે છે, તેમાં ભારતમાંથી નીકળતી ત્રણ નદીઓ (સિંધુ, ઝેલમ, ચિનાબ) દ્વારા પાકિસ્તાનના ૮૦% ખેતરો માટે પાણીની પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવી હતી. જોકે, કાશ્મીરના પહેલગામમાં ૨૬ નાગરિકોના મોત બાદ ભારતે આ સંધિમાં તેની ભાગીદારી "સ્થગિત" કરી દીધી હતી.

પાકિસ્તાનની પ્રતિક્રિયા અને ચિંતાઓ

અગાઉ જ્યારે ભારતે IWT સ્થગિત કરવાની જાહેરાત કરી હતી, ત્યારે પાકિસ્તાને તેને 'યુદ્ધનો કાયદો' ગણાવ્યો હતો અને રાષ્ટ્રીય શક્તિના સંપૂર્ણ સ્પેક્ટ્રમમાં સંપૂર્ણ બળ સાથે જવાબ આપવાની ચેતવણી આપી હતી. પાકિસ્તાન ભારતના આ પગલાથી ચિંતિત છે કારણ કે તે તેની જળવિદ્યુત અને સિંચાઈ જરૂરિયાતો માટે નદી પ્રણાલીના પાણી પર ખૂબ નિર્ભર છે. પાકિસ્તાનને ભય છે કે ભારતના બંધ નદી પરના પ્રવાહમાં ઘટાડો કરશે, જે તેની સિંચાઈવાળી ખેતીનો ૮૦% ભાગ પૂરો પાડે છે.

ભારતનું નહેર નિર્માણ અને પ્રોજેક્ટ્સ

ભારતે સિંધુ નદીના પાણીના તેના હિસ્સાનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ કરવા માટે એક મોટી આંતર-બેસિન પાણી ટ્રાન્સફર યોજના તરફ કામ કરવાનું શરૂ કર્યું છે. અહેવાલ મુજબ, ૧૧૩ કિલોમીટરની નહેર માટે શક્યતા અભ્યાસ ચાલી રહ્યો છે, જે ચેનાબ નદીને રાવી-બિયાસ-સતલજ સિસ્ટમ સાથે જોડશે અને વધારાના પ્રવાહને જમ્મુ અને કાશ્મીરથી પંજાબ, હરિયાણા અને રાજસ્થાન તરફ વાળશે.

આ પ્રોજેક્ટનો ઉદ્દેશ્ય સિંધુ જળ સંધિ હેઠળ ભારતના હિસ્સાને શ્રેષ્ઠ બનાવવાનો છે, જેથી પૂર્વીય (રાવી, બિયાસ, સતલજ) અને પશ્ચિમી (સિંધુ, ઝેલમ, ચિનાબ) નદીઓનો વધુ સારો ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરી શકાય અને પાકિસ્તાનમાં વધારાનો પ્રવાહ રોકી શકાય.

સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે પ્રસ્તાવિત નહેર નેટવર્ક જમ્મુ-કાશ્મીર, પંજાબ, હરિયાણા અને રાજસ્થાનમાં ૧૩ હાલના નહેર માળખામાં જોડાશે, જે આખરે ઈન્દિરા ગાંધી નહેર પ્રણાલીમાં પાણી ભરશે. આને સરળ બનાવવા માટે, કેન્દ્ર રણબીર નહેરની લંબાઈ બમણી કરવા અને પ્રતાપ નહેરનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ કરવાનું પણ વિચારી રહ્યું છે. કઠુઆ જિલ્લામાં વર્ષોથી પેન્ડિંગ પડેલો ઉઝ બહુહેતુક પ્રોજેક્ટ પણ પુનર્જીવિત થઈ રહ્યો છે.

ભારત તેના સિંધુ પ્રણાલીના હિસ્સાનો વધુ સારી રીતે ઉપયોગ કરવા માટે પાકલ દુલ (૧,૦૦૦ મેગાવોટ), રાતલે (૮૫૦ મેગાવોટ), કિરુ (૬૨૪ મેગાવોટ) અને ક્વાર (૫૪૦ મેગાવોટ) જેવા અનેક હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પ્લાન્ટ્સ પર પણ કામ ઝડપી બનાવી રહ્યું છે.

પાકિસ્તાનની વાટાઘાટોની ઇચ્છા vs ભારતની સ્પષ્ટતા

તાજેતરમાં, પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન શેહબાઝ શરીફે જમ્મુ અને કાશ્મીર, સિંધુ જળ સંધિ, વેપાર અને આતંકવાદ વિરોધી સહિતના તમામ બાકી મુદ્દાઓ પર ભારત સાથે વાત કરવાની પાકિસ્તાનની ઇચ્છાને પુનઃપુષ્ટિ આપી હતી. જોકે, ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે પાકિસ્તાન સાથે ફક્ત પાકિસ્તાન કબજા હેઠળના કાશ્મીરની પરત ફરવા અને આતંકવાદના મુદ્દા પર જ વાતચીત કરશે.