નવી દિલ્‍હીઃ ચીને પહેલીવાર પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશ સાથે ત્રિપક્ષીય બેઠકનું આયોજન કરીને દક્ષિણ એશિયાના રાજદ્વારી સંતુલનને નવો વળાંક આપ્યો છે. આ બેઠક 19 જૂને કુનમિંગ શહેર (ચીનના યુનાન પ્રાંત) માં યોજાઈ હતી....
આંતરરાષ્ટ્રીય ડેસ્ક: ચીને પહેલીવાર પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશ સાથે ત્રિપક્ષીય બેઠકનું આયોજન કરીને દક્ષિણ એશિયાના રાજદ્વારી સંતુલનને નવો વળાંક આપ્યો છે. આ બેઠક 19 જૂને કુનમિંગ શહેર (ચીનના યુનાન પ્રાંત) માં યોજાઈ હતી, જેમાં ત્રણેય દેશો વેપાર, રોકાણ, આરોગ્ય, શિક્ષણ, દરિયાઈ સહયોગ અને પ્રાદેશિક જોડાણ વધારવા સંમત થયા હતા. ભારત માટે, આ વિકાસ માત્ર ઔપચારિક બેઠક નથી, પરંતુ એક ગંભીર રાજદ્વારી સંકેત છે કે તેના પરંપરાગત પડોશીઓ હવે ચીનની છત્રછાયા હેઠળ એક નવું સમીકરણ બનાવી રહ્યા છે.
મીટિંગ પછી, ત્રણેય દેશોએ "સ્પેશિયલ વર્કિંગ ગ્રુપ" ની રચનાની જાહેરાત કરી, જે પરસ્પર સહયોગના ક્ષેત્રોમાં નક્કર પ્રોજેક્ટ્સને સાકાર કરશે. આ બેઠકમાં મુખ્ય પ્રતિનિધિઓ હતા:
આ જોડાણ ભારત માટે ચિંતાજનક વ્યૂહાત્મક સંકેત છે, કારણ કે બાંગ્લાદેશ ઉત્તરપૂર્વ ભારત માટે ભૌગોલિક જીવનરેખા છે. પાકિસ્તાને નવેમ્બર 2023 થી ચિત્તાગોંગ બંદરથી તેના જહાજો મોકલવાનું શરૂ કર્યું છે, જે બંગાળની ખાડીમાં ભારતની હાજરીને નબળી બનાવી શકે છે. ભારત અને બાંગ્લાદેશના સંબંધો હાલમાં અસ્થિર છે, ખાસ કરીને વડા પ્રધાન શેખ હસીનાના ગયા પછી.
સૂત્રો અનુસાર, પાકિસ્તાનની ગુપ્તચર એજન્સી ISI અને સેનાએ શેખ હસીનાના સત્તા છોડવામાં પડદા પાછળની ભૂમિકા ભજવી હતી. શેખ હસીનાના પદ છોડતાની સાથે જ ચીને બાંગ્લાદેશની વચગાળાની સરકાર સાથે સંપર્ક વધુ તીવ્ર બનાવ્યો અને હવે આર્થિક, વ્યૂહાત્મક સહયોગ દ્વારા એક નવું જોડાણ બનાવવામાં આવ્યું છે. ચીને દાવો કર્યો હતો કે આ બેઠક કોઈ ત્રીજા દેશ વિરુદ્ધ નથી. પરંતુ ભારત તેને નેબરહુડ ફર્સ્ટ નીતિ પર સીધો ફટકો માને છે. બાંગ્લાદેશ અને પાકિસ્તાન સાથે ચીનના સંબંધો નિકટતા ભારતની સુરક્ષા, વેપાર અને ભૂ-રાજકીય હિતોને નબળા બનાવી શકે છે.
ભારતે હવે તેના પડોશીઓ સાથેના સંબંધોનું પુનર્મૂલ્યાંકન કરવું પડશે, ખાસ કરીને બાંગ્લાદેશ સાથે. આ ત્રિપક્ષીય જોડાણે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે પ્રાદેશિક સ્પર્ધા હવે સરહદો સુધી મર્યાદિત નથી રહી, પરંતુ બંદરો, સમુદ્રો અને આર્થિક નીતિઓ સુધી પહોંચી ગઈ છે. કુનમિંગમાં આ ત્રિપક્ષીય બેઠક માત્ર રાજદ્વારી ઔપચારિકતા નથી, પરંતુ એક નવી ધ્રુવીયતાની શરૂઆત છે. ભારતે હવે તેની વ્યૂહાત્મક નીતિનું પુનર્મૂલ્યાંકન કરવું પડશે નહીં તો ચીન પડોશમાં રમત જીતી શકે છે.