નવી દિલ્‍હીઃ અમેરિકાએ ઈરાનના પરમાણુ સ્થળો પર હવાઈ હુમલા કર્યા છે, આ બધા વચ્ચે, દરેકની નજર હવે ઈરાનના સંભવિત પગલાં પર છે, એ નોંધવું જોઈએ કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા માટે મહત્વપૂર્ણ છે, જેને ઈરાન બંધ કરવાની ધમકી આપી રહ્યું છે, ચાલો તમને જણાવી દઈએ કે જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થાય છે, તો તે સમગ્ર વિશ્વ માટે ઘણી સમસ્યાઓ ઊભી કરશે, જાણો કેવી રીતે...
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ એક વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ શિપિંગ રૂટ છે, જે વિશ્વના મોટા ભાગમાં તેલ પરિવહનમાં ફાળો આપે છે. ઈરાન લાંબા સમયથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ કરવાની ધમકી આપી રહ્યું છે. તેના દુશ્મન અમેરિકા દ્વારા લશ્કરી હુમલાઓ પછી એક નવા ખતરા તરીકે, ઈરાને તાત્કાલિક બદલો લેવાની હાકલ કરી છે.
આ સામુદ્રધુની ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે એક સાંકડો દરિયાઈ કોરિડોર બનાવે છે અને સાઉદી અરેબિયા, ઇરાક, કુવૈત, યુએઈ, કતાર અને ઈરાન જેવા મુખ્ય ઉત્પાદકો પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ અને લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG) માટે મુખ્ય નિકાસ માર્ગ છે, જે પર્સિયન ગલ્ફથી ખુલ્લા સમુદ્ર સુધીનો દરિયાઈ માર્ગ પૂરો પાડે છે.
મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, ઘણા મોટા તેલ ટેન્કર હાલમાં હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી બહાર નીકળવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. યુએસ હુમલા પછી ઈરાનના તાજેતરના ખતરાથી ચિંતા વધી છે કે આ સંઘર્ષ વૈશ્વિક તેલ વેપાર માટે કેટલો વિનાશક હોઈ શકે છે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની સાઉદી અરેબિયા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત, ઇરાક અને કુવૈત જેવા ખાડી ઉત્પાદકો માટે પ્રાથમિક નિકાસ માર્ગ તરીકે સેવા આપે છે, અને આ માર્ગ વિશ્વના દૈનિક તેલ વપરાશના લગભગ 20 ટકા તેમાંથી પસાર થવા દે છે.
જો ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ કરે છે, તો તેની ભારત પર શું અસર થશે? આ સ્ટ્રેટ પર્સિયન ગલ્ફને હિંદ મહાસાગર સાથે જોડે છે, જેનો અર્થ એ છે કે કોઈપણ પ્રકારની નાકાબંધીથી તેલના ભાવમાં વધારો થશે અને ફુગાવો પણ વધશે.
એવું કહેવાય છે કે ભારતની બે તૃતીયાંશથી વધુ તેલ આયાત અને લગભગ અડધા લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG) આયાત હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થાય છે. ભારત તેના લગભગ 90 ટકા ક્રૂડ ઓઇલની આયાત કરે છે, અને આ આયાતમાંથી 40 ટકાથી વધુ મધ્ય પૂર્વમાંથી આવે છે, જેમાંથી લગભગ તમામ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થાય છે.
કેન્દ્રીય મંત્રી હરદીપ પુરીએ તાજેતરમાં કહ્યું હતું કે ભારત પર્સિયન ગલ્ફની બહારથી ક્રૂડ ઓઇલ આયાત કરવાની અને રિફાઇન્ડ ઉત્પાદનોની નિકાસમાં ઘટાડો કરવાની યોજના ધરાવે છે, કારણ કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અવરોધની સંભાવના છે.
વિશ્વના લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG)નો એક તૃતીયાંશ ભાગ આ માર્ગમાંથી પસાર થાય છે, તેથી જ આ સામુદ્રધુની મહત્વપૂર્ણ છે અને ઘણા લોકો તેને 'વિશ્વની તેલ નસ' પણ કહે છે. આ વખતની પરિસ્થિતિઓ જોતાં એવું લાગે છે કે ઈરાન ખરેખર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને બંધ કરવાની ધમકી આપવાની જૂની રણનીતિનો આશરો લઈ રહ્યું છે. જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનો પુરવઠો ખોરવાઈ જાય છે, તો વિશ્વમાં ઇંધણના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે, ફુગાવો વધી શકે છે.