નવી દિલ્હી : ડિજિટલ પેમેન્ટ સંબંધિત છેતરપિંડીના વધતા જતા કેસોને રોકવા માટે, રિઝર્વ બેંક (RBI) ની દેખરેખ અને માર્ગદર્શન હેઠળ એક નવું પ્લેટફોર્મ તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે. તેને ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇન્ટેલિજન્સ પ્લેટફોર્મ (DPIP) કહેવામાં આવી રહ્યું છે.

સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ પહેલ હેઠળ મુખ્ય જાહેર અને ખાનગી ક્ષેત્રની બેંકોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ પ્લેટફોર્મને ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI) તરીકે વિકસાવવામાં આવશે.

તેનો હેતુ ડિજિટલ વ્યવહારોમાં છેતરપિંડી અટકાવવા અને જોખમ વ્યવસ્થાપનમાં સુધારો કરવાનો છે. DPIP દ્વારા, છેતરપિંડી સંબંધિત માહિતી રીઅલ ટાઇમમાં શેર કરી શકાય છે, જે સમયસર નકલી વ્યવહારોને અટકાવશે.

કેન્દ્ર સરકાર અને ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) નાણાકીય છેતરપિંડીનો સામનો કરવા માટે સાથે મળીને એક નવું ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ શરૂ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્લેટફોર્મનું સંસ્થાકીય માળખું જાહેર અને ખાનગી ક્ષેત્રની બેંકોની મદદથી તૈયાર કરવામાં આવશે.

આ મહિનાની શરૂઆતમાં, આ મુદ્દા પર એક ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક પણ યોજાઈ હતી, જેમાં વરિષ્ઠ બેંક અધિકારીઓ, RBI અધિકારીઓ અને અન્ય સંબંધિત પક્ષોએ ભાગ લીધો હતો. બેઠકનો હેતુ આ પ્લેટફોર્મની રૂપરેખાને અંતિમ સ્વરૂપ આપવાનો હતો.

સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ મુદ્દો સરકાર અને RBI બંને માટે પ્રાથમિકતા છે. આવી સ્થિતિમાં, આગામી થોડા મહિનામાં આ પ્લેટફોર્મ શરૂ થઈ શકે તેવી અપેક્ષા છે.

ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એક નવું ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ તૈયાર કરી રહી છે, જેનો હેતુ ડિજિટલ ચુકવણી સંબંધિત છેતરપિંડી અટકાવવાનો છે. આ પ્લેટફોર્મનું નામ ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફોર પ્રોડક્ટ એગ્રીગેશન (DPIP) હશે.

જ્યારે આ પ્લેટફોર્મ સંપૂર્ણપણે કાર્યરત થશે, ત્યારે તે વિવિધ સ્ત્રોતોમાંથી ડેટા એકત્રિત કરશે અને તેનું વિશ્લેષણ કરશે, જેથી કોઈપણ સંભવિત ખતરો અથવા છેતરપિંડીને ઓળખી શકાય. આ પ્લેટફોર્મ રીઅલ-ટાઇમમાં ડેટા શેર કરશે, જે છેતરપિંડી અટકાવશે અને વ્યવહારોને સુરક્ષિત બનાવશે.

રિઝર્વ બેંક ઇનોવેશન હબ (RBIH) DPIP નો પ્રોટોટાઇપ તૈયાર કરી રહ્યું છે. આ માટે, RBIH પાંચથી દસ બેંકો સાથે સહયોગમાં કામ કરી રહ્યું છે. ચુકવણી છેતરપિંડીને રોકવા માટે આ પ્લેટફોર્મમાં અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે.

નોંધનીય છે કે જૂન 2024 માં, RBI એ આ ડિજિટલ જાહેર માળખા અંગે એક સમિતિની રચના કરી હતી. આ સમિતિના અધ્યક્ષ NPCI ના ભૂતપૂર્વ MD અને CEO એપી હોટા છે. સમિતિને DPIP સંબંધિત તમામ મહત્વપૂર્ણ બાબતોની તપાસ અને ભલામણો કરવાનું કાર્ય સોંપવામાં આવ્યું હતું.

ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના તાજેતરના વાર્ષિક અહેવાલ મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2024-25 (FY25) માં બેંકોમાં છેતરપિંડીના કેસોમાં તીવ્ર ઉછાળો આવ્યો છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, છેતરપિંડીને લગતી કુલ રકમ લગભગ ત્રણ ગણી વધીને રૂ. 36,014 કરોડ થઈ ગઈ છે, જ્યારે ગયા વર્ષે તે રૂ. 12,230 કરોડ હતી.

અહેવાલ મુજબ, જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોએ આ વર્ષે રૂ. 25,667 કરોડના છેતરપિંડીના કેસ નોંધ્યા છે, જે ગયા વર્ષના રૂ. 9,254 કરોડની સરખામણીમાં લગભગ ત્રણ ગણા છે.

RBI કહે છે કે સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ, મોટાભાગના છેતરપિંડી ડિજિટલ પેમેન્ટ (કાર્ડ/ઇન્ટરનેટ) દ્વારા થયા છે, જ્યારે રકમની દ્રષ્ટિએ, મોટાભાગના છેતરપિંડી લોન અથવા એડવાન્સ શ્રેણીમાં થયા છે.

રિપોર્ટમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે ખાનગી ક્ષેત્રની બેંકોમાં, મોટાભાગના છેતરપિંડી કાર્ડ અને ઇન્ટરનેટ સંબંધિત થયા છે, જ્યારે સરકારી બેંકોમાં, છેતરપિંડીના મોટાભાગના કિસ્સા લોન સંબંધિત છે.