વોશિંગ્ટન, 23 જૂન, 2025 : અવકાશ વિજ્ઞાનના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત અનોખી અને રોમાંચક ઘટના બની છે! દાયકાઓથી અવકાશમાં "મૃત" ઘોષિત કરાયેલા એક ઉપગ્રહમાંથી પૃથ્વી પર એક અત્યંત શક્તિશાળી અને ભેદી રેડિયો પલ્સ મળતાં વૈજ્ઞાનિકો સ્તબ્ધ થઈ ગયા છે. ન્યૂ સાયન્ટિસ્ટના અહેવાલ મુજબ, આ સંકેત એટલો પ્રબળ હતો કે તેણે થોડા સમય માટે આકાશમાંની અન્ય તમામ વસ્તુઓને પણ ઝાંખી પાડી દીધી હતી. આ ઘટનાએ અવકાશના રહસ્યો અને જૂના ઉપગ્રહોની ભૂમિકા વિશે નવા પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે!
કોણ છે આ 'ઘોસ્ટ' સિગ્નલનો સ્ત્રોત? NASAનો 60 વર્ષ જૂનો 'રિલે 2' ઉપગ્રહ!
આ રહસ્યમય રેડિયો પલ્સનો સ્ત્રોત બીજું કોઈ નહીં, પણ NASAનો પ્રાયોગિક સંચાર ઉપગ્રહ રિલે 2 છે, જે 1964માં લોન્ચ કરવામાં આવ્યો હતો! કલ્પના કરો, આ ઉપગ્રહ રિલે કાર્યક્રમનો ભાગ હતો, જે મધ્ય પૃથ્વી ભ્રમણકક્ષામાં સંચારનું પરીક્ષણ કરવા માટે રચાયો હતો. NASAએ 1965માં તેનો ઉપયોગ બંધ કરી દીધો હતો, અને 1967 સુધીમાં તેના તમામ ટેકનિકલ અને ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણો સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ ગયા હતા. તો પછી, દાયકાઓ પછી આ 'જીવંત' સંકેત ક્યાંથી આવ્યો? આ જ સવાલ વૈજ્ઞાનિકોને ઘેરી વળ્યો છે!
30 નેનોસેકન્ડનો ચમકારો: કેવી રીતે પકડાયો આ અદભૂત સંકેત?
ગયા વર્ષે 13 જૂને, ઓસ્ટ્રેલિયન સ્ક્વેર કિલોમીટર એરે પાથફાઇન્ડર (ASKAP) નો ઉપયોગ કરી રહેલા વૈજ્ઞાનિકોએ એક નાનો, પરંતુ અત્યંત શક્તિશાળી ફ્લેશ શોધી કાઢ્યો, જે ફક્ત 30 નેનોસેકન્ડથી પણ ઓછા સમય માટે ચમક્યો! ઓસ્ટ્રેલિયાની કર્ટિન યુનિવર્સિટીના ક્લેન્સી જેમ્સ અને તેમની ટીમના સાથીદારો તો ચોંકી જ ગયા, કારણ કે આ સંકેત આપણી પોતાની આકાશગંગામાંથી આવતો હતો. ક્લેન્સીએ ન્યૂ સાયન્ટિસ્ટને જણાવ્યું કે, "અમે તો ઉત્સાહિત થઈ ગયા હતા, એમ વિચારીને કે કદાચ કોઈ નવો પલ્સાર કે એવી કોઈ અનોખી વસ્તુ શોધી કાઢી છે." તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું, "આ એક અત્યંત શક્તિશાળી રેડિયો પલ્સ હતો, જેણે ખૂબ જ ટૂંકા સમય માટે આકાશની દરેક વસ્તુને આંખો અંજાઈ જાય તે રીતે ઢાંકી દીધી!"
રહસ્ય ઉકેલવાનો પ્રયાસ: ઇલેક્ટ્રોસ્ટેટિક ડિસ્ચાર્જ કે માઇક્રોમેટેઓરાઇટ? 🤔
વૈજ્ઞાનિકોએ તાત્કાલિક સંકેતના સ્ત્રોતનો અભ્યાસ શરૂ કર્યો અને આશ્ચર્યજનક રીતે જાણવા મળ્યું કે આ રહસ્યમય પલ્સ પૃથ્વીથી માત્ર 20,000 કિમીની અંદરથી આવ્યો છે! જ્યારે તેની સરખામણી જાણીતા ઉપગ્રહોના સ્થાનો સાથે કરવામાં આવી, ત્યારે આઘાતજનક ખુલાસો થયો: તે પલ્સ 'રિલે 2' ઉપગ્રહમાંથી જ આવ્યો હતો!
હવે સવાલ એ છે કે, લગભગ છ દાયકાથી નિષ્ક્રિય પડેલો ઉપગ્રહ આવો સંકેત કેવી રીતે આપી શકે? વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે આ સંકેત કોઈ બાહ્ય પરિબળને કારણે આવ્યો હોવો જોઈએ. બે મુખ્ય શક્યતાઓ પર વિચાર થઈ રહ્યો છે:
 * ઇલેક્ટ્રોસ્ટેટિક ડિસ્ચાર્જ: વીજળીના નિર્માણથી ઉત્પન્ન થયેલ સ્પાર્ક જેવો ફ્લેશ.
 * માઇક્રોમેટેઓરાઇટ અસર: એક સૂક્ષ્મ ઉલ્કાપિંડના અથડામણ પછી પ્લાઝ્મા ડિસ્ચાર્જ.
યુકેની યુનિવર્સિટી ઓફ બ્રિસ્ટોલના કેરેન એપ્લિન જણાવ્યું હતું કે, "આજની દુનિયામાં જ્યાં અવકાશમાં ઘણો ભંગાર છે અને નાના, ઓછા ખર્ચે ઉપગ્રહોમાં ઇલેક્ટ્રોસ્ટેટિક ડિસ્ચાર્જ (ESD) થી મર્યાદિત સુરક્ષા હોય છે, ત્યાં આ રેડિયો શોધ અવકાશમાં ઇલેક્ટ્રોસ્ટેટિક ડિસ્ચાર્જનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે નવી તકનીક પ્રદાન કરી શકે છે."
આ અભ્યાસ, જેનો પ્રિપ્રિન્ટ arXiv પર ઉપલબ્ધ છે, તેને 'ધ એસ્ટ્રોફિઝિકલ જર્નલ' માં પ્રકાશન માટે સ્વીકારવામાં આવ્યો છે. આ અદભૂત શોધ ભવિષ્યમાં અવકાશમાં બનતી અણધારી ઘટનાઓ, અવકાશ ભંગારનું વ્યવસ્થાપન અને જૂના ઉપગ્રહોની "ભૂતિયા" પ્રવૃત્તિઓ વિશે નવી દિશાઓ ખોલી શકે છે. અવકાશ હજી પણ કેટલાય રહસ્યો છુપાવીને બેઠું છે!