અમદાવાદ: ભારતના બેંકિંગ સેક્ટરમાં રોકડ ઉપાડના આંકડાઓમાં ઉત્તર પ્રદેશે મે ૨૦૨૫ દરમિયાન દેશના તમામ રાજ્યોને પાછળ રાખીને ટોચનું સ્થાન મેળવ્યું છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (આરબીઆઈ) ના તાજેતરના ડેટા અનુસાર, મે મહિનામાં ઉત્તર પ્રદેશમાંથી રૂ. ૩૧,૭૮૫ કરોડની રોકડ ઉપાડવામાં આવી, જ્યારે ગુજરાત રૂ. ૨૧,૩૯૧ કરોડ સાથે પાંચમા ક્રમે રહ્યું. ન્યુઝ ફર્સ્ટના અહેવાલ મુજબ આ સમયગાળા દરમિયાન દેશના ટોચના પાંચ રાજ્યોમાંથી કુલ રૂ. ૧,૩૬,૨૪૯ કરોડની રોકડ બેંકોમાંથી ઉપાડવામાં આવી, જે દેશના આર્થિક વલણો અને રોકડની માંગનું મહત્વ દર્શાવે છે.

 

ટોચના પાંચ રાજ્યોનો રોકડ ઉપાડનો આંકડો: રિઝર્વ બેંકના અહેવાલ મુજબ, મે ૨૦૨૫માં રોકડ ઉપાડના આંકડાઓમાં નીચેના રાજ્યો ટોચ પર રહ્યા:

 

• ઉત્તર પ્રદેશ: રૂ. ૩૧,૭૮૫ કરોડ

• તમિલનાડુ: રૂ. ૩૦,૬૩૬ કરોડ

• મહારાષ્ટ્ર: રૂ. ૩૦,૫૬૨ કરોડ

• પશ્ચિમ બંગાળ: રૂ. ૨૧,૮૭૫ કરોડ

• ગુજરાત: રૂ. ૨૧,૩૯૧ કરોડ

•  

આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ઉત્તર પ્રદેશ, તમિલનાડુ અને મહારાષ્ટ્ર જેવા રાજ્યોમાં રોકડની માંગ ઊંચી રહી, જે આ રાજ્યોની મોટી વસ્તી અને આર્થિક પ્રવૃત્તિઓને આભારી હોઈ શકે. ગુજરાત, જે દેશનું મુખ્ય ઔદ્યોગિક અને વ્યાપારી કેન્દ્ર છે, તેણે પણ નોંધપાત્ર રોકડ ઉપાડ નોંધાવ્યો, પરંતુ તે ટોચના ત્રણ રાજ્યોની તુલનામાં પાછળ રહ્યું.

 

 

રોકડ ઉપાડમાં વધારાનું કારણ શું? આર્થિક નિષ્ણાતોના મતે, રોકડ ઉપાડમાં વધારો ગ્રામીણ અને અર્ધ-શહેરી વિસ્તારોમાં રોકડ આધારિત વ્યવહારોની પરંપરા, ઉચ્ચ મોંઘવારી અને નાણાકીય પ્રવૃત્તિઓના વિસ્તરણને કારણે હોઈ શકે. ઉત્તર પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં મોટી વસ્તી અને ખેતી આધારિત અર્થવ્યવસ્થા રોકડની માંગને વધારે છે, જ્યારે મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત જેવા રાજ્યોમાં ઔદ્યોગિક અને વ્યાપારી પ્રવૃત્તિઓ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. આરબીઆઈના અહેવાલ મુજબ, મે ૨૦૨૫ દરમિયાન બેંકોમાંથી રોકડ ઉપાડની સાથે ડિજિટલ ચૂકવણીઓમાં પણ વધારો જોવા મળ્યો, જે દેશના આર્થિક વિકાસમાં સંતુલન દર્શાવે છે.

 

 

એટીએમ ચાર્જમાં વધારો, રોકડ ઉપાડ પર અસર: આરબીઆઈએ મે ૨૦૨૫ થી એટીએમ રોકડ ઉપાડના ચાર્જમાં વધારો કરીને તેને રૂ. ૨૧ થી રૂ. ૨૩ પ્રતિ વ્યવહાર કર્યો છે. ગ્રાહકોને તેમની પોતાની બેંકના એટીએમમાંથી દર મહિને પાંચ મફત વ્યવહારો અને અન્ય બેંકના એટીએમમાંથી મેટ્રો શહેરોમાં ત્રણ તથા નોન-મેટ્રો શહેરોમાં પાંચ મફત વ્યવહારો મળે છે. આ નવા ચાર્જની અસર ખાસ કરીને નાના શહેરો અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રોકડનો ઉપયોગ કરનારા ગ્રાહકો પર પડી શકે છે.

 

 

ગુજરાતના વેપારીઓ અને ખેડૂતો પર શું અસર? ગુજરાતમાં રૂ. ૨૧,૩૯૧ કરોડના રોકડ ઉપાડનો આંકડો રાજ્યની વ્યાપારી અને ખેતી આધારિત અર્થવ્યવસ્થાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. અમદાવાદ, સુરત અને વડોદરા જેવા શહેરોમાં ઔદ્યોગિક અને વેપારી પ્રવૃત્તિઓને કારણે રોકડની માંગ ઊંચી રહી, જ્યારે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ખેડૂતો અને નાના વેપારીઓ રોકડ પર નિર્ભર રહ્યા. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ડિજિટલ ચૂકવણીઓના વધતા વલણ છતાં, રોકડની માંગ ગુજરાતમાં હજુ પણ મજબૂત છે, જે આર્થિક વૈવિધ્યતાને દર્શાવે છે.

 

 

આરબીઆઈનું સીઆરઆરમાં ઘટાડો, લિક્વિડિટીમાં વધારો: રિઝર્વ બેંકે જૂન ૨૦૨૫માં કેશ રિઝર્વ રેશિયો (સીઆરઆર)માં ૧% ઘટાડો કરીને તેને ૩% કર્યો, જેનાથી બેંકોને રૂ. ૨.૫ લાખ કરોડની લિક્વિડિટી ઉપલબ્ધ થશે. આ નિર્ણયથી બેંકોને ઉદ્યોગો અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં ધિરાણ આપવા માટે વધુ નાણાં મળશે, જેની અસર રોકડ ઉપાડ અને આર્થિક વૃદ્ધિ પર પડી શકે છે. ગુજરાત જેવા ઔદ્યોગિક રાજ્યોને આનો ખાસ ફાયદો થઈ શકે, કારણ કે વધુ ધિરાણથી વ્યાપારી પ્રવૃત્તિઓને વેગ મળશે.

 

 

આ આંકડાઓ દેશની આર્થિક ગતિશીલતા અને રોકડના ઉપયોગનું મહત્વ દર્શાવે છે. ગુજરાતે રોકડ ઉપાડમાં નોંધપાત્ર સ્થાન મેળવ્યું હોવા છતાં, ડિજિટલ ચૂકવણીઓને પ્રોત્સાહન આપવું અને રોકડ પર નિર્ભરતા ઘટાડવી એ આગળનો માર્ગ હશે. આરબીઆઈની નીતિઓ અને બેંકિંગ સેક્ટરના નવા નિર્ણયો આર્થિક વિકાસમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.