મુંબઈ : બોમ્બે હાઈકોર્ટે સોમવારે એક મહત્ત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે, જેમાં જણાવ્યું છે કે કોઈ ઉમેદવારે તેના ચૂંટણી સોગંદનામામાં (election affidavit) પોતાની બીજી પત્ની વિશે માહિતી ઉમેરી હોય તો માત્ર તે કારણસર તેનું ચૂંટણી જીત રદ કરી શકાય નહીં. આ નિર્ણય રિપ્રેઝન્ટેશન ઑફ ધ પીપલ એક્ટ, ૧૯૫૧ (RP Act) હેઠળ ચૂંટણીને અમાન્ય ઠેરવવાના આધાર પર પ્રકાશ પાડે છે.

પાલઘર MLAની જીતને પડકારતી અરજી ફગાવી

કોર્ટ મહારાષ્ટ્રના પાલઘરના ધારાસભ્ય (MLA) રાજેન્દ્ર ગાવિતની ૨૦૨૪ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં થયેલી જીતને પડકારતી અરજી પર સુનાવણી કરી રહી હતી. પાલઘર વિધાનસભા મતવિસ્તારના એક મતદાર અને સામાજિક કાર્યકર્તા સુધીર બ્રિજેન્દ્ર જૈને આરોપ લગાવ્યો હતો કે ગાવિતે ફોર્મ ૨૬ માં પોતાની "પત્ની નંબર ૨" તરીકે રૂપાલી ગાવિતનું નામ જાહેર કર્યું હતું, જે ખોટું હતું. જૈનનો દાવો હતો કે હિન્દુ મેરેજ એક્ટ, ૧૯૫૫, જે બહુપત્નીત્વ (bigamy) પર પ્રતિબંધ મૂકે છે, તે હેઠળ આ લગ્ન અમાન્ય છે.

જૈને દલીલ કરી હતી કે આવી ઘોષણા RP Act ની કલમ ૧૨૩(૪) હેઠળ 'ભ્રષ્ટ પ્રથા' સમાન છે અને કલમ ૧૦૦(૧)(b) હેઠળ ચૂંટણી રદ કરવા યોગ્ય છે. જૈને વધુમાં જણાવ્યું હતું કે આ ઘોષણા અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) અનામત મતવિસ્તારમાં ST મતદારો પર અયોગ્ય પ્રભાવ પાડવા માટે કરવામાં આવી હતી, કારણ કે રૂપાલી ગાવિત સ્થાનિક આદિવાસી સમુદાયના છે.

ન્યાયાધીશનો નિર્ણય: 'ખોટી ઘોષણા'નો આરોપ નામંજૂર

ન્યાયાધીશ સંદીપ મર્ને એ સ્પષ્ટ કર્યું કે આવી ઘોષણા માટે માત્ર એક કોલમ ઉમેરવી એ ચૂંટણીને પડકારવા માટેનો આધાર બની શકે નહીં. સિંગલ-જજ બેન્ચે બીજી પત્નીની ઘોષણા ખોટી હોવાના આરોપને પણ નકારી કાઢ્યો.

કોર્ટે જણાવ્યું, "નોમિનેશન ફોર્મમાં ખોટું નિવેદન આપવાના આધારને સાબિત કરવા માટે, અરજદાર માટે અરજીમાં એવો દાવો કરવો જરૂરી હતો કે પ્રતિવાદી અને શ્રીમતી રૂપાલી ગાવિત વચ્ચે લગ્ન ક્યારેય થયા જ નથી. અરજીમાં આવા કોઈ દાવા કરવાને બદલે, અરજદારે ખરેખર ચૂંટણી અરજીના ફકરા-૧૦(d) માં સ્વીકાર્યું છે કે શ્રીમતી રૂપાલી ગાવિત પ્રતિવાદીની બીજી પત્ની છે."

કોર્ટે વધુમાં કહ્યું કે, આવી વિગતો જાહેર ન કરવી એ કાયદાની કલમ ૧૦૦ હેઠળ માન્ય ચૂંટણી અરજી જાળવી રાખવાના કારણોમાંથી એક બની શકે છે. કોર્ટે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે બીજી પત્નીના PAN અને આવકવેરા રિટર્નની સ્થિતિની સાચી ઘોષણામાં ચૂંટણી નિયમોનું કોઈ ઉલ્લંઘન થયું નથી.

કોર્ટે એવા કિસ્સાઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો જ્યાં કોઈ ચોક્કસ ધર્મના ઉમેદવારે, જેમાં બહુપત્નીત્વ પ્રતિબંધિત નથી, બહુવિધ લગ્નો કર્યા હોય. "જો ફોર્મ ૨૬ ના સોગંદનામામાં કોલમ ઉમેરવાની અયોગ્યતા અંગે અરજદારની દલીલ સ્વીકારવામાં આવે, તો આવા ઉમેદવાર ક્યારેય કોઈ ચૂંટણી લડી શકશે નહીં કારણ કે વધારાની પત્ની વિશેની માહિતી જાહેર કરવાથી કાયદાની કલમ ૧૦૦ હેઠળ આધાર લાગુ પડશે," કોર્ટે ઉમેર્યું.

તદનુસાર, કોર્ટે ગાવિત દ્વારા ચૂંટણી અરજીને ફગાવી દેવાની માંગ કરતી અરજીને મંજૂર કરી.

કાનૂની વિવાદનો રસપ્રદ વળાંક: શું પારદર્શિતા હંમેશા સજાને પાત્ર છે? આ ચુકાદો ભારતીય કાયદામાં પારદર્શિતા અને ચૂંટણી પ્રક્રિયાના સિદ્ધાંતો પર નવી ચર્ચા ઊભી કરી શકે છે.