નવી દિલ્હી :ભારતને તમાકુ સામેની હિંમતભરી લડાઈ માટે ડબલિનમાં વૈશ્વિક સન્માન મળ્યું છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠનની MPOWER વ્યૂહરચના હેઠળ લોકોને તમાકુ છોડવામાં મદદ કરવાના પ્રયાસો બદલ દેશના આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયને પ્રતિષ્ઠિત બ્લૂમબર્ગ ફિલાન્થ્રોપીઝ ગ્લોબલ ટોબેકો કંટ્રોલ એવોર્ડની O શ્રેણીમાં સન્માનિત કરવામાં આવ્યું છે. આ એવોર્ડ 23 જૂન (ડબ્લિન સમય) ની રાત્રે આયર્લેન્ડના ડબલિનમાં આયોજિત વર્લ્ડ ટોબેકો કંટ્રોલ સમિટમાં માઈકલ આર. બ્લૂમબર્ગ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.

O શ્રેણીમાં આ પુરસ્કાર લોકોને તમાકુ છોડવામાં મદદ કરવા માટે કરવામાં આવેલા પ્રયાસો માટે આપવામાં આવે છે. ભારતે લાખો તમાકુ વપરાશકર્તાઓને આ વ્યસન છોડવામાં મદદ કરવા માટે અસરકારક પગલાં લીધાં છે. ભારતની સાથે, મોરેશિયસ, મેક્સિકો, મોન્ટેનેગ્રો, ફિલિપાઇન્સ અને યુક્રેનની સરકારો અને NGO ને પણ તમાકુના ઉપયોગને રોકવામાં તેમના યોગદાન બદલ સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ પુરસ્કાર પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ ભારત સરકારના હિંમતવાન નેતૃત્વ અને નીતિઓને રેખાંકિત કરે છે.

આ પ્રયાસોની પ્રશંસા કરતા, વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠનના ડાયરેક્ટર-જનરલ ડૉ. ટેડ્રોસ અધાનમ ઘેબ્રેયેસસે જણાવ્યું હતું કે, "આજે સન્માનિત સિદ્ધિઓ દર્શાવે છે કે જ્યારે સરકારો અને નાગરિક સમાજ સાથે મળીને આરોગ્યના રક્ષણ માટે નિર્ણાયક પગલાં લે છે ત્યારે શું શક્ય છે. આ દેશોએ માત્ર ઉત્તમ તમાકુ-નિયંત્રણ પગલાં જ અપનાવ્યા નથી, પરંતુ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓ અને ઉદ્યોગ હસ્તક્ષેપના પ્રયાસો છતાં પણ તેમ કર્યું છે." બ્લૂમબર્ગ ફિલાન્થ્રોપીઝના સ્થાપક માઈકલ આર. બ્લૂમબર્ગ, જેમણે આ એવોર્ડ રજૂ કર્યો હતો, તેમણે જણાવ્યું હતું કે, "વૈશ્વિક તમાકુ નિયંત્રણ ચળવળે લાખો લોકોના જીવ બચાવ્યા છે અને તેને સૌથી સફળ જાહેર આરોગ્ય પ્રયાસોમાંનો એક બનાવ્યો છે."

ભારતની સિદ્ધિઓ રાષ્ટ્રીય તમાકુ નિયંત્રણ કાર્યક્રમ (NTCP) હેઠળ લેવામાં આવેલી વ્યાપક પહેલને પ્રતિબિંબિત કરે છે. જિલ્લા હોસ્પિટલોમાં 675 થી વધુ તમાકુ-નિવારણ કેન્દ્રો સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે, જ્યાં 2023-24માં 13.5 લાખ કાઉન્સેલિંગ સત્રો યોજવામાં આવ્યા હતા. 2016 માં શરૂ કરાયેલ રાષ્ટ્રીય તમાકુ છોડો લાઇન સેવા (NTQLS) 16 ભારતીય ભાષાઓમાં સેવાઓ પ્રદાન કરે છે, જેમાં લગભગ 100 કાઉન્સેલર દર મહિને 42,000 કોલમાં હાજરી આપે છે. તમાકુ ઉત્પાદનો પર "આજે છોડો, 1800-11-2356 પર કૉલ કરો" લખવાનું ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે, જેના કારણે કોલની સંખ્યામાં 30% વધારો થયો છે.

નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેન્ટલ હેલ્થ એન્ડ ન્યુરો સાયન્સિસ ઇન ઇન્ડિયા (NIMHANS) ના ડિરેક્ટર ડૉ. પ્રતિમા મૂર્તિએ જણાવ્યું હતું કે, "NTCP દ્વારા, ભારત લોકોને તમાકુ છોડવામાં સતત મદદ કરી રહ્યું છે. તમાકુ-નિવારણ ક્લિનિક્સ સ્થાપવા, આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિરોમાં સ્ક્રીનીંગ અને સપોર્ટ, mCessation અને Quitlines આના ઉદાહરણો છે."

ભારતે ઈ-સિગારેટ પર પ્રતિબંધ (PECA 2019) જેવા નવા પગલાં લાગુ કરીને વૈશ્વિક ધોરણ સ્થાપિત કર્યું છે, જે OTT પ્લેટફોર્મ માટે તમાકુ વિરોધી ચેતવણીઓ પ્રદર્શિત કરવાનું ફરજિયાત બનાવે છે, જે યુવાનોને સુરક્ષિત રાખવા માટે મહત્વપૂર્ણ પગલાં છે. અન્ય એવોર્ડ વિજેતાઓમાં મોરેશિયસ (સાદા પેકેજિંગ), મેક્સિકો (જાહેરાત પર પ્રતિબંધ), મોન્ટેનેગ્રો (કર વધારો), ફિલિપાઇન્સ (સર્વેલન્સ ભાગીદારી), અને યુક્રેન (ધુમ્રપાન મુક્ત નીતિ)નો સમાવેશ થાય છે.

સમારોહ દરમિયાન, માઈકલ બ્લૂમબર્ગે ઓછી અને મધ્યમ આવક ધરાવતા દેશોમાં તમાકુ નિયંત્રણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે $20 મિલિયનની નવી પહેલની જાહેરાત કરી, જે ભારતના NTCP પ્રયાસોને પણ મજબૂત બનાવશે. બ્લૂમબર્ગ પહેલના પ્રયાસોએ 2012 થી અત્યાર સુધીમાં 35.2 મિલિયન લોકોના જીવ બચાવ્યા છે અને સિગારેટના વેચાણમાં $820 બિલિયનનો ઘટાડો કર્યો છે.

ભારતમાં દર વર્ષે તમાકુના કારણે 1.3 મિલિયન લોકો મૃત્યુ પામે છે, અથવા દરરોજ લગભગ 3,500 લોકો મૃત્યુ પામે છે. છતાં, ગ્લોબલ એડલ્ટ ટોબેકો સર્વે (GATS) અનુસાર, 2009-10 અને 2016-17 દરમિયાન તમાકુના ઉપયોગમાં 6% (34.6% થી 28.6%) ઘટાડો થયો છે. રાષ્ટ્રીય ટીબી નાબૂદી કાર્યક્રમ અને મેડિકલ અને ડેન્ટલ કોલેજોમાં 300 થી વધુ તમાકુ-નિવારણ કેન્દ્રો સાથે તેનું સંકલન ભારતના સર્વાંગી અભિગમને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

મોદી સરકારે તમાકુ નિયંત્રણ પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવવા માટે અનેક પગલાં લીધાં છે. આરોગ્ય સંભાળ કામદારો માટે 2024 માર્ગદર્શિકા, 2020 માં સ્થાપિત રાષ્ટ્રીય મૌખિક આરોગ્ય અને તમાકુ છોડો સંસાધન કેન્દ્ર જેવા પગલાંએ તેને વધુ મજબૂત બનાવ્યું છે. ડબલિનમાં મળેલો આ પુરસ્કાર વૈશ્વિક પ્લેટફોર્મ પર તમાકુ મુક્ત ભવિષ્ય પ્રત્યે ભારતની પ્રતિબદ્ધતાની માન્યતા છે. આનાથી અન્ય દેશોને પુરાવા-આધારિત નીતિઓ અપનાવવામાં પણ મદદ મળશે.

NTCP ની સિદ્ધિઓ: 2023-24 માં 675+ કેન્દ્રોમાં 13.5 લાખ કાઉન્સેલિંગ સત્રો. ક્વિટલાઇન અસર: 16 ભાષાઓમાં સેવાઓ, દર મહિને 42,000 કોલ્સ, COTPA દ્વારા કોલમાં 30% વધારો. નવી નીતિઓ: ઇ-સિગારેટ પર પ્રતિબંધ (PECA 2019), OTT પર ચેતવણીઓ. ટીબી-તમાકુ એકીકરણ: બંને પ્રયાસોને જોડતું ભારતનું અનોખું મોડેલ. અસર: GATS મુજબ 2009-10 થી 2016-17 દરમિયાન તમાકુના ઉપયોગમાં 6% ઘટાડો.