નવી દિલ્હી : છ વર્ષના લાંબા અને આતુરતાપૂર્વકના ઇંતજાર બાદ આખરે ભારતીય શ્રદ્ધાળુઓ માટે કૈલાસ માનસરોવર યાત્રા ફરી શરૂ થઈ છે! હિંદુ ધર્મના સૌથી પવિત્ર સ્થળોમાંના એક એવા 18,000 ફૂટ ઊંચા માઉન્ટ કૈલાસની પરિક્રમા કરવા અને માનસરોવર તળાવના પવિત્ર જળમાં સ્નાન કરવા માટે 36 ભારતીય યાત્રાળુઓનો પ્રથમ જથ્થો તિબેટ પહોંચ્યો છે.
ચીનના પુલાન (માઉન્ટ કૈલાસ નજીક) થી પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર, આ યાત્રા કોવિડ-19 મહામારી અને લાઇન ઓફ એક્ચ્યુઅલ કંટ્રોલ (LAC) પરના સૈન્ય સંઘર્ષ બાદ ભારત અને ચીન વચ્ચેના પીપલ-ટુ-પીપલ (લોકો વચ્ચેના સંબંધો) મિકેનિઝમ્સને પુનઃસ્થાપિત કરવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. આ યાત્રાને ફરીથી શરૂ કરવાનો નિર્ણય ગયા વર્ષે કાઝાનમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્રભાઈ મોદી અને ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ વચ્ચેની મુલાકાત દરમિયાન લેવામાં આવ્યો હતો. એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે આ યાત્રા બાદ ડાયરેક્ટ ફ્લાઇટ્સની પુનઃસ્થાપના, વિઝા અને પર્યટન માર્ગો ખોલવા, તેમજ અલગ મિકેનિઝમ દ્વારા આર્થિક અને વ્યવસાય સંબંધિત મુદ્દાઓને ઉકેલવા જેવા અન્ય ક્ષેત્રોમાં પણ સહયોગ આગળ વધશે. નોંધનીય છે કે, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજીત ડોભાલ અને સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહ SCO બેઠકો માટે ચીનની મુલાકાતે હતા તે જ સમયે આ યાત્રાળુઓ ત્યાં પહોંચ્યા છે.
યાત્રાળુઓના પ્રથમ જથ્થામાં 18 થી 69 વર્ષ સુધીની તમામ ઉંમરના લોકોનો સમાવેશ થાય છે. આ ગ્રુપના આયોજક નેતાઓએ ઝુનઝુ પુ હોસ્ટેલ ખાતે ભારતીય પત્રકારોના એક જૂથને જણાવ્યું કે, જ્યાં યાત્રાળુઓ તેમની પરિક્રમા (પર્વત અને તળાવની ફરતે પ્રદક્ષિણા) પૂર્ણ કરવા માટે થોડી રાતો રોકાશે. દરેક જૂથમાં એક ડોક્ટરનો પણ સમાવેશ થાય છે. વિદેશ મંત્રાલય (MEA), જે કૈલાસ માનસરોવર યાત્રા સંસ્થા (KMY) માટે નોડલ એજન્સી છે, તેણે ચીની સરકાર સાથે પણ સંકલન કર્યું છે જેથી ભારતીય રસોઈયાઓને જૂથ પહેલાં મુસાફરી કરવાની અને તેમને વધુ પરિચિત ખોરાક પૂરો પાડવા માટે તંબુ ગોઠવવાની મંજૂરી મળે.
જૂથના સંયોજક શૈલેન્દ્ર શર્માએ જણાવ્યું કે, "અમે ખૂબ જ ખુશ છીએ કે આ યાત્રા ફરી શરૂ કરવામાં આવી છે, અને છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી અમારામાંથી મોટાભાગના લોકો MEA અને KMY નો વારંવાર સંપર્ક કરી રહ્યા હતા કે તેઓ આ યાત્રા ફરી શરૂ કરે." યાત્રાળુઓના ચહેરા પર આ અનુભવની ભાવના સ્પષ્ટપણે દેખાતી હતી.
જ્યારે નવી નિવૃત્ત થયેલા શાળાના શિક્ષિકા સુમન લતાને પૂછવામાં આવ્યું કે શું તેમને ભારત અને ચીન વચ્ચેના તાણનો અહેસાસ થયો, જે ગલવાન અથડામણ અને ડેમચોક જેવા સ્થળોએ ભારતીય સેના અને PLA વચ્ચેના સંઘર્ષ પછી છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી દ્વિપક્ષીય સંબંધો પર હાવી રહ્યા છે (જે પુલાનથી માત્ર 250 કિમી પૂર્વમાં છે), ત્યારે તેમણે કહ્યું કે જૂથને એવી કોઈ તંગદિલી અનુભવાઈ નથી. તેમણે પત્રકારોને જણાવ્યું, "અમને રાજકારણ સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી, હું ફક્ત એટલું જ કહી શકું છું કે ભારત સરકારે અમને ખૂબ સારી રીતે રવાના કર્યા અને ચીની સરકારે પણ અમારું અત્યંત સારી રીતે સ્વાગત કર્યું છે."
આ જૂથ સિક્કિમમાં નાથુ લા પાસ અને લિપુલેખ પાસ દ્વારા આવતા 15 જૂથોમાંથી એક છે, જેમાં મૂળ રૂપે લગભગ 750 યાત્રાળુઓ પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા, જેઓ 15 જૂનથી 2 જુલાઈ દરમિયાન ગંગટોકથી 3,000 કિમીથી વધુનો પ્રવાસ કરશે. અન્ય યાત્રાળુઓ પણ આ જ માર્ગ અથવા ઉત્તરાખંડથી લિપુલેખ પાસ દ્વારા આવશે, જે ભારત, નેપાળ અને ચીનના ત્રિજંકશનની નજીકના વ્યૂહાત્મક રીતે સ્થિત શિખર સુધીનો થોડો વધુ મુશ્કેલ અને લાંબો ટ્રેક છે.
યાત્રા પહેલાં, સ્થાનિક અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે તેઓએ ઉપયોગમાં લેવાતી સુવિધાઓનું સંપૂર્ણ સર્વેક્ષણ કર્યું હતું. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, ઘણા બિન-નિવાસી ભારતીયો (NRI) ખાનગી ટ્રાવેલ એજન્સીઓનો ઉપયોગ કરીને યાત્રા કરી શક્યા હતા, પરંતુ તેમની સંખ્યા પહેલાં કરતા ઓછી હતી, જેના કારણે સ્થાનિક તિબેટીયન પોર્ટર્સના કામમાં ઘટાડો થયો હતો અને નાના પડોશી શહેરોમાં વ્યવસાય પર પણ અસર પડી હતી.
અલી પ્રીફેક્ચરના ડેપ્યુટી કમિશનર વેન તાઓ, જે પ્રથમ જથ્થાને આવકારવા આવ્યા હતા અને વ્યવસ્થાનું નિરીક્ષણ કરી રહ્યા હતા, તેમણે જણાવ્યું હતું કે, "આ ક્રોસ-હિમાલયન સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાન માટેનું ભવ્ય સંગઠન ભારત અને ચીનના નેતાઓ વચ્ચેનો એક મહત્વપૂર્ણ સર્વસંમતિ છે." તેમણે ઉમેર્યું કે ચીની અધિકારીઓએ બાયોમેટ્રિક્સ સાથે નાથુ લા ખાતે ઇમિગ્રેશન ચેકપોઇન્ટની કાર્યક્ષમતા સુધારવા, વિવિધ તબક્કે બહુભાષી દુભાષિયા પ્રદાન કરવા, ઓક્સિજન સુવિધાઓ અને સ્થળો પર વિશેષ પ્રાર્થના ક્ષેત્રો પ્રદાન કરવા માટે કામ કર્યું છે.
જમ્મુના પ્રણવ ગુપ્તાએ ડોલ્મા પોઈન્ટ થઈને 5,590 મીટરની ઊંચાઈએ 19 કિમીથી વધુના દિવસના ટ્રેકમાંથી સાજા થતા જણાવ્યું હતું કે તેઓ બંને સરકારોના આયોજન માટે આભારી છે, જેનાથી તેમને ઊંચાઈ અને ઓક્સિજનની સમસ્યાઓમાં ધીમે ધીમે અનુકૂલન સાધવાની ખાતરી મળી. સુમન લતાએ કહ્યું, "આ ટ્રેકમાં દરરોજ આપણને ખરેખર ફીટનેસ નહીં પણ શ્રદ્ધા જ પાર કરાવે છે."
6,638 મીટર ઊંચા આ શિખરને હિંદુઓ તેમના સૌથી શક્તિશાળી દેવતાઓમાંના એક, ભગવાન શિવનું નિવાસસ્થાન અને સ્વર્ગના દ્વાર તરીકે પૂજે છે. આ સ્થળો બૌદ્ધો દ્વારા પણ પૂજાય છે, જેઓ માને છે કે "માઉન્ટ મેરુ" તરીકે ઓળખાતું આ શિખર આધ્યાત્મિક ઊર્જાનો કેન્દ્રિય સ્ત્રોત છે. જૈનો માટે, તેમના પ્રથમ તીર્થંકરોમાંના એક ઋષભદેવે જેને તેઓ માઉન્ટ "અષ્ટપદ" કહે છે તેની યાત્રા પછી મોક્ષ પ્રાપ્ત કર્યો હોવાનું મનાય છે. તિબેટીયન બોન્સ, એક અન્ય પ્રાચીન ધર્મ, પણ પર્વત અને તળાવને પવિત્ર માને છે, અને ઉનાળાની ઋતુમાં ઘણા ધર્મોના યાત્રાળુઓ અને ભક્તો તેમની આસપાસ "કોરાસ" અથવા પરિક્રમા કરતા જોવા મળે છે. આ સ્થળોની "પવિત્રતા" ના પરિણામે, ચીની સરકારે 2001-2002 માં માઉન્ટ કૈલાસ પર ચઢવાના તમામ પ્રયાસો પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો, અને માનસરોવર તળાવની મુલાકાતો, જે ત્યાંના બે તળાવોની જોડીમાંથી એક છે, તે પણ કડક રીતે નિયંત્રિત છે. ભારત અને ચીન 1981 માં પ્રાચીન તીર્થયાત્રા માર્ગને ફરીથી શરૂ કરવા સંમત થયા હતા.