તા. ૨૬ જૂન, ૨૦૨૫ : ચીનના કિંગદાઓ ખાતે ચાલી રહેલી શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઈઝેશન (SCO) ના સંરક્ષણ મંત્રીઓની બેઠકમાં ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિમાં પોતાની અડગ ભૂમિકા ફરી એકવાર સાબિત કરી છે. આતંકવાદના મુદ્દે ચીન અને પાકિસ્તાન દ્વારા અપનાવવામાં આવેલા 'નરમ' વલણ સામે ભારતે લાલ આંખ કરતા, સંયુક્ત ઘોષણાપત્ર પર હસ્તાક્ષર કરવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો છે. ભારતીય અધિકારીઓના મતે, આ નિવેદન આતંકવાદ અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા અંગે ભારતની મજબૂત સ્થિતિને નબળી પાડી શક્યું હોત. રક્ષામંત્રી રાજનાથ સિંહના આ સૈદ્ધાંતિક અને દ્રઢ નિર્ણયને કારણે પાકિસ્તાન, ચીન અને રશિયા સહિતના દસ સભ્ય દેશોના આ મહત્ત્વપૂર્ણ બ્લોક દ્વારા કોઈ અંતિમ ઘોષણા જારી થઈ શકી નહીં. સૂત્રો અનુસાર, આ મતભેદ ખાસ કરીને આતંકવાદને ઘોષણાપત્રમાં જે રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો, તેના પર કેન્દ્રિત હતો.
'બેવડા ધોરણો નહીં ચાલે!': રાજનાથ સિંહની પાકિસ્તાન પર સીધી તવાઈ
રક્ષામંત્રી રાજનાથ સિંહે આતંકવાદને ભંડોળ પૂરું પાડવા અને આતંકવાદીઓને આશ્રય આપવાના મુદ્દે કોઈ પણ જાતની શેહશરમ રાખ્યા વિના કડક શબ્દોમાં સંદેશ આપ્યો. પાકિસ્તાનનો સીધો ઉલ્લેખ કરવાનું ટાળીને પણ તેમનો ઇશારો સ્પષ્ટ હતો. તેમણે જણાવ્યું કે, "કેટલાક દેશો સરહદ પારના આતંકવાદનો પોતાની રાજકીય નીતિના સાધન તરીકે ઉપયોગ કરે છે અને આવા આતંકવાદીઓને છાવરે છે. આવા બેવડા ધોરણો માટે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર કોઈ સ્થાન ન હોવું જોઈએ. SCO એ આવા રાષ્ટ્રોની ટીકા કરવામાં જરાય સંકોચ ન કરવો જોઈએ."
તેમણે ૨૨ એપ્રિલે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં થયેલા આતંકી હુમલાની ચોંકાવનારી વિગતો રજૂ કરીને સૌને ચોંકાવી દીધા. "૨૨ એપ્રિલ, ૨૦૨૫ ના રોજ, આતંકવાદી જૂથ 'ધ રેઝિસ્ટન્સ ફ્રન્ટ' દ્વારા ભારતના જમ્મુ અને કાશ્મીર રાજ્યના પહેલગામમાં નિર્દોષ પ્રવાસીઓ પર ઘૃણાસ્પદ અને ઘાતકી હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો," તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું. "નેપાળી નાગરિક સહિત છવીસ નિર્દોષ નાગરિકોને નિર્દયતાથી મોતને ઘાટ ઉતારવામાં આવ્યા હતા." તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે, "પીડિતોને તેમની ધાર્મિક ઓળખના આધારે નિશાન બનાવીને ગોળીઓથી વીંધી નાખવામાં આવ્યા હતા. યુએન દ્વારા આતંકવાદી જાહેર કરાયેલા જૂથ લશ્કર-એ-તૈયબાના પ્રોક્સી એવા 'ધ રેઝિસ્ટન્સ ફ્રન્ટ' એ આ ભયાનક હુમલાની જવાબદારી સ્વીકારી હતી." સિંહના આ નિવેદને પહેલગામની ઘટના અને આતંકવાદને રાજકીય હેતુઓ માટે રાજ્યો દ્વારા 'શસ્ત્ર' તરીકે ઉપયોગ કરવાની ભારતની લાંબા સમયથી ચાલી આવતી ફરિયાદ વચ્ચેનો સીધો સંબંધ સ્થાપિત કર્યો.
આતંકીઓના દાંત ખાટા: ભારતે 'ઓપરેશન સિંદૂર' દ્વારા આપ્યો જડબાતોડ જવાબ!
પહેલગામ હત્યાકાંડનો ભારતનો પ્રતિભાવ માત્ર વાતો પૂરતો નહોતો, તે તાત્કાલિક અને ઘાતક હતો! સિંહે સ્પષ્ટતા કરી કે નવી દિલ્હીએ પોતાના સ્વ-બચાવના અધિકારનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ કર્યો. "પહેલગામ આતંકી હુમલાની પેટર્ન લશ્કર-એ-તૈયબા દ્વારા ભારતમાં અગાઉ થયેલા આતંકી હુમલાઓ સાથે સંપૂર્ણપણે મેળ ખાય છે. આતંકવાદ સામે પોતાનું રક્ષણ કરવા અને વધુ સરહદ પારના આતંકવાદી હુમલાઓને રોકવા તથા અટકાવવાના તેના અદમ્ય અધિકારનો ઉપયોગ કરીને, ભારતે ૭ મે, ૨૦૨૫ ના રોજ સફળતાપૂર્વક 'ઓપરેશન સિંદૂર' શરૂ કર્યું, જેથી સરહદ પારના તમામ આતંકવાદી માળખાને ધ્વસ્ત કરી શકાય!" તેમણે સરકારની નવી અને વ્યાપક નીતિ પર ભાર મૂક્યો: "આતંકવાદ પ્રત્યે ભારતની 'શૂન્ય સહિષ્ણુતા' આજે તેની આકરી કાર્યવાહી દ્વારા સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી છે. આમાં આતંકવાદ સામે પોતાનો બચાવ કરવાનો અમારો જન્મસિદ્ધ અધિકાર શામેલ છે. અમે આખી દુનિયાને બતાવી દીધું છે કે આતંકવાદના 'એપિસેન્ટર્સ' (મુખ્ય કેન્દ્રો) હવે સુરક્ષિત નથી અને અમે તેમને નિશાન બનાવવામાં જરાય અચકાઈશું નહીં!" સિંહે યુવાનોમાં કટ્ટરવાદના ફેલાવાના વૈચારિક જોખમો વિશે પણ ચેતવણી આપી, "આપણે આપણા યુવાનોમાં કટ્ટરવાદના ફેલાવાને રોકવા માટે સક્રિય અને ત્વરિત પગલાં પણ લેવા જોઈએ."
રક્ષામંત્રીની રણનીતિ: રવાના થતા પહેલાં જમ્મુ-કાશ્મીરની સુરક્ષા સ્થિતિની ઝીણવટભરી સમીક્ષા
કિંગદાઓ જવા રવાના થતા પહેલાં, રક્ષામંત્રી સિંહે ઉધમપુરમાં વરિષ્ઠ આર્મી કમાન્ડરો સાથે મહત્ત્વપૂર્ણ બેઠક યોજી હતી. આ બ્રીફિંગ જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં સુરક્ષાની સ્થિતિ પર કેન્દ્રિત હતું, ખાસ કરીને સરહદી સંવેદનશીલતાઓ, તાજેતરના આતંકવાદી હુમલાઓ અને આગામી અમરનાથ યાત્રાની તૈયારીઓના સંદર્ભમાં ઝીણવટભરી ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. આ બેઠકમાં આર્મી સ્ટાફના વડા જનરલ ઉપેન્દ્ર દ્વિવેદી અને નોર્ધન કમાન્ડના વડા લેફ્ટનન્ટ જનરલ પ્રતિક શર્મા સહિતના ટોચના લશ્કરી અધિકારીઓ હાજર હતા. પ્રદેશમાં તૈનાત તમામ યુનિટ્સના કમાન્ડિંગ ઓફિસરો પણ સામેલ હતા, જે દર્શાવે છે કે સરકાર સુરક્ષા મુદ્દે કેટલી ગંભીર છે.
ચીન સાથે દ્વિપક્ષીય બેઠક: ગલવાન પછી સંવાદનો સેતુ બંધાયો
સિંહની આ મુલાકાત જૂન ૨૦૨૦ ના ગલવાન ખીણના સંઘર્ષ પછી ભારતીય રક્ષામંત્રીની ચીનની ધરતી પરની પ્રથમ મુલાકાત હતી, જેનું આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ખૂબ મહત્વ હતું. તેમણે ચીનના રક્ષામંત્રી એડમિરલ ડોંગ જૂન સાથે દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટો કરી હતી. બંનેએ કથિત રીતે સૈન્ય સંચાર પદ્ધતિઓ વિશે ચર્ચા કરી હતી, જેમાં ભવિષ્યમાં સરહદી તણાવને ટાળવા માટે ભારત-ચીન હોટલાઇન ફરી શરૂ કરવાની સંભાવનાનો પણ સમાવેશ થાય છે. જોકે કોઈ મોટી સફળતાની જાહેરાત કરવામાં આવી ન હતી, તેમ છતાં આ બેઠક એ સંકેત તરીકે જોવામાં આવી રહી છે કે કાયમી તણાવ છતાં, બંને દેશો વચ્ચે સંવાદના દરવાજા હજુ ખુલ્લા છે.
ભારતનો કિંગદાઓ નિવેદન પર હસ્તાક્ષર કરવાનો ઇનકાર તેની બહુપક્ષીય પ્લેટફોર્મ પર અગાઉના નિર્ણયો સાથે સુસંગત છે. ૨૦૨૩ SCO સમિટમાં પણ, નવી દિલ્હીએ ચીનના બેલ્ટ એન્ડ રોડ ઇનિશિયેટિવને ટેકો આપતી ભાષાને સમર્થન આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. તેવી જ રીતે, ભારતે BRICS કરન્સી બાસ્કેટ રજૂ કરવાના બેઇજિંગના પ્રયાસનો પણ સખત વિરોધ કર્યો હતો. આ તમામ પગલાં દ્વારા, ભારતે સતત અને સ્પષ્ટપણે સંકેત આપ્યો છે કે તેની વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા બિન-વાટાઘાટપાત્ર છે – ભલે તેનો અર્થ આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર એકલા ઊભા રહેવું પડે. ભારત હવે દુનિયાને બતાવી રહ્યું છે કે તે પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતો અને સિદ્ધાંતો સાથે ક્યારેય સમાધાન નહીં કરે.