ચીનનું વધુ એક નાપાક કૃત્યઃ દુર્લભ પૃથ્વી ચુંબક પછી ફરી એક સપ્લાય બંધઃ ખેતી પર પ્રતિકૂળ અસર થશે
ભારતને ખાસ ખાતરોનો પુરવઠો પણ બંધ કરી દીધો છે. અન્ય દેશોમાં નિકાસ કરી રહ્યો છે
નવી દિલ્હીઃતા.રપ, ચીને ભારતને ખાસ પ્રકારના ખાતરોનો પુરવઠો બંધ કરી દીધો છે. તેનો ઉપયોગ ફળો, શાકભાજી અને અન્ય પાકોના ઉત્પાદનમાં વધારો કરવા માટે થાય છે. આ આયાત કરતી ઘણી કંપનીઓના અધિકારીઓ કહે છે કે ચીને છેલ્લા બે મહિનાથી આ સપ્લાય બંધ કરી દીધો છે. ચીન સમગ્ર વિશ્વમાં કૃષિ ઇનપુટ્સનો મુખ્ય સપ્લાયર છે. સમસ્યા એ છે કે તેણે ફક્ત ભારતને જ ખાસ ખાતરોનો પુરવઠો બંધ કરી દીધો છે જયારે તે અન્ય દેશોમાં તેની નિકાસ કરી રહ્યું છે. આ પહેલા ચીને ભારતને રેર અર્થ મેગ્નેટનો સપ્લાય પણ બંધ કરી દીધો હતો.
ભારત લગભગ ૮૦% ખાસ ખાતરો ચીનથી આયાત કરે છે. સોલ્યુબલ ફર્ટિલાઇઝર ઇન્ડસ્ટ્રી એસોસિએશન (SFIA) ના પ્રમુખ રાજીબ ચક્રવર્તીએ જણાવ્યું હતું કે, ‘‘ચીન છેલ્લા ચાર-પાંચ વર્ષથી ભારતમાં ચોક્કસ ખાતરોના પુરવઠામાં અવરોધ ઉભો કરી રહ્યું છે. પરંતુ આ વખતે તેણે પુરવઠો સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દીધો છે.'' ચીનમાં સરકાર ત્યાંના કારખાનાઓમાંથી ખાતર મોકલતા પહેલા તેનું નિરીક્ષણ કરે છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે ચીન ભારતમાં જતા ખાતરોની તપાસ કરી રહ્યું નથી. તે સીધો પ્રતિબંધ લાદ્યા વિના વિવિધ પદ્ધતિઓ અપનાવીને નિકાસ અટકાવી રહ્યો છે.
એવું લાગે છે કે ચીન ચોક્કસ પ્રકારના કાચા માલની નિકાસ પણ બંધ કરી રહ્યું છે. આ બધું ટેરિફ અને અન્ય પ્રતિબંધોના પ્રતિભાવમાં કરવામાં આવી રહ્યું છે.
ભારત સરકારે ચીનથી આવતા રોકાણો માટે સરકારી મંજૂરી લેવી ફરજિયાત બનાવી દીધી છે. આની સીધી અસર ચીન પર પડી રહી છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ભારત અને ચીન વચ્ચે તણાવ વધ્યો છે. સરહદ પર ઘર્ષણ થયું છે અને ચીને પાકિસ્તાનને ટેકો આપ્યો છે. આ બધા કારણોસર ચીને આ પગલું ભર્યું છે.
ખાસ ખાતરો એવા હોય છે જેના પર સરકાર સબસિડી આપતી નથી. આમાં પાણીમાં દ્રાવ્ય ખાતરો, પ્રવાહી ખાતરો (પાંદડા પર અને સિંચાઈ માટે લાગુ), નિયંત્રિત છોડવામાં આવતા ખાતરો, ધીમા છોડવામાં આવતા ખાતરો, સૂક્ષ્મ પોષકતત્ત્વો ખાતરો, ફોર્ટિફાઇડ ખાતરો, કસ્ટમાઇઝ્ડ ખાતરો, નેનો ખાતરો, બાયો-ઉત્તેજકો, કાર્બનિક અને અન્ય ખાસ ખાતરોનો સમાવેશ થાય છે.
ઉદ્યોગના અંદાજ મુજબ, ભારત સામાન્ય રીતે જૂન અને ડિસેમ્બર વચ્ચે ૧૫૦,૦૦૦-૧૬૦,૦૦૦ ટન ખાસ ખાતરોની આયાત કરે છે. ફર્ટિલાઇઝર એસોસિએશન ઓફ ઇન્ડિયા (FAI) અનુસાર, ભારતમાં સૂક્ષ્મ પોષકતત્ત્વોનું ખાતર બજાર ૨૦૨૯ સુધીમાં ૯.૨% ના CAGR થી વધીને ઼૧ બિલિયનથી વધુ થવાની ધારણા છે.
FAI મુજબ, ભારતીય બાયોસ્ટીમ્યુલન્ટ્સ બજાર ૧૫.૬% ના CAGR થી વધીને ૨૦૨૯ સુધીમાં ઼૭૩૪ મિલિયન સુધી પહોંચવાની ધારણા છે, જયારે ઓર્ગેનિક ખાતરોનું બજાર ૭% ના CAGR થી વધીને ૨૦૩૨ સુધીમાં ઼૧.૧૩ બિલિયન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. આ ખાતરો પાકની ઉપજમાં વધારો કરે છે, જમીનને સ્વસ્થ રાખે છે અને પોષક તત્વોનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરે છે. પરંપરાગત ખાતરોની સરખામણીમાં આની પર્યાવરણ પર ઓછી અસર પડે છે. દીપક ફર્ટિલાઇઝર્સ, પારાદીપ ફર્ટિલાઇઝર્સ અને નાગાર્જુન ફર્ટિલાઇઝર કંપની જેવી બધી મોટી ખાતર કંપનીઓ આ પ્રદેશમાં કાર્યરત છે.
ભારત પાસે ખાસ ખાતરો બનાવવાની ટેકનોલોજી નથી. અત્યાર સુધી તેમની માંગ ઓછી હતી, તેથી કંપનીઓ માટે અહીં ઉત્પાદન પ્લાન્ટ સ્થાપવા નફાકારક નહોતા. જોકે, ખાસ ખાતરો હવે પ્રાથમિક ખાતરોનું સ્થાન લઈ રહ્યા છે, જેના કારણે તેમના વપરાશમાં વધારો થઈ રહ્યો છે, ચક્રવર્તીએ જણાવ્યું હતું. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે હવે દ્યણી કંપનીઓ ઉત્પાદન એકમો સ્થાપવામાં રસ દાખવી રહી છે.
દરમિયાન, ભારત આ ખાતરોની આયાત કરવા માટે અન્ય વિકલ્પો પણ શોધી શકે છે. એક બહુરાષ્ટ્રીય ખાતર કંપનીના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે જોર્ડન અને યુરોપ જેવા અન્ય દેશોમાંથી પણ ખાતર મંગાવી શકાય છે, પરંતુ પડકાર એ છે કે આ રસાયણો સમયસર ભારતમાં પહોંચે. યુરિયા, ડાયમોનિયમ ફોસ્ફેટ અને મ્યુરિએટ ઓફ પોટાશ એ સામાન્ય ખાતરો માનવામાં આવે છે, જેનો ઉપયોગ દ્યણા પ્રકારના પાકોમાં થાય છે. તે જ સમયે, ખાસ જરૂરિયાતો માટે ખાસ ખાતરો બનાવવામાં આવે છે
(2:37 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
