નવી દિલ્હી : ઉત્તરાખંડની ધામી સરકાર મહિલાઓના આર્થિક સશક્તિકરણ માટે એક પછી એક ક્રાંતિકારી યોજનાઓ લાવી રહી છે! 2022માં શરૂ થયેલી 'લખપતિ દીદી' યોજનાની જબરદસ્ત સફળતા પછી, હવે સરકાર ગ્રામીણ મહિલાઓની આજીવિકા વધારવા માટે એક વધુ ગેમચેન્જર યોજના - 'જલસખી' લઈને આવી રહી છે. આ યોજના હેઠળ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પીવાના પાણીના પુરવઠાની સાથે સાથે બિલિંગનું કામ પણ મહિલા સ્વ-સહાય જૂથોને સોંપવાની તૈયારી ચાલી રહી છે!
 
'જલસખી' કેવી રીતે બદલશે ગ્રામીણ મહિલાઓનું જીવન?
ઉત્તરાખંડમાં 'હર ઘર નલ' યોજના હવે પોતાના લક્ષ્યની નજીક પહોંચી ગઈ છે. આ સાથે જ પીવાના પાણી વિભાગ હવે યોજના હેઠળ પાણી પુરવઠાની વ્યવસ્થાને સુવ્યવસ્થિત કરવા જઈ રહ્યો છે. આ માટે, ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં નવા કનેક્શનો આપવા, બિલ વિતરણ-સુધારણા, બિલ વસૂલી અને યોજનાઓના જાળવણીનું કામ આઉટસોર્સિંગના આધારે મહિલા સ્વ-સહાય જૂથોને સોંપવાની તૈયારી છે.

આટલું જ નહીં, વિભાગ મહિલા જૂથોને પીવાના પાણીની ગુણવત્તા તપાસવા માટે કિટ્સ પણ ઉપલબ્ધ કરાવશે. મહિલા સ્વ-સહાય જૂથો પીવાના પાણીની યોજનામાં આવતી ખરાબીના રિપોર્ટ પણ વિભાગને આપશે. આ માટે, પસંદ કરાયેલા જૂથોને 'નલ જલ મિત્ર' તરીકે તાલીમ આપવામાં આવશે.

આ પાયલોટ પ્રોજેક્ટ હેઠળ શરૂ થઈ રહેલી યોજનામાં, મહિલા સ્વ-સહાય જૂથોને પ્રતિ બિલ ₹10નું પ્રોત્સાહન આપવા ઉપરાંત, તેમને રાજસ્વમાં પણ નિશ્ચિત હિસ્સો મળશે. આ રીતે, ગ્રામીણ મહિલાઓને પોતાના ઘરમાં જ વધારાનો રોજગાર મળી શકશે, જે તેમની આર્થિક સ્થિતિમાં મોટો સુધારો લાવશે.
 
'લખપતિ દીદી' યોજના: એક સફળ ગાથા!
વડાપ્રધાન પુષ્કર સિંહ ધામીની પહેલ પર 2022માં શરૂ કરાયેલી 'લખપતિ દીદી' યોજના હેઠળ અત્યાર સુધી ઉત્તરાખંડમાં 1.63 લાખ મહિલાઓની વાર્ષિક આવક ₹1 લાખને પાર પહોંચી ચૂકી છે. આ યોજનાનો લક્ષ્ય સ્વ-સહાય જૂથો સાથે જોડાયેલી 5 લાખ 7 હજાર મહિલાઓની વાર્ષિક આવક ₹1 લાખથી વધુ કરવાનો છે.

આ માટે આ મહિલાઓને કૃષિ-બાગાયત, દૂધ ઉત્પાદન, સિલાઈ-ભરતકામની સાથે સાથે રસોઈ ગેસ વિતરણ, પ્રારંભિક પશુચિકિત્સા સેવા, વીમા યોજના અને ડિજિટલ વ્યવહારોની તાલીમ આપીને આજીવિકા સાથે જોડવામાં આવી રહી છે. યોજનાના ત્રણ વર્ષની અંદર જ આટલી મોટી સંખ્યામાં મહિલાઓ 'લખપતિ' બની ચૂકી છે. આ યોજનાના સકારાત્મક પરિણામોને જોતા, સરકાર હવે ચાલુ નાણાકીય વર્ષના અંત સુધીમાં કુલ 3 લાખ મહિલાઓને 'લખપતિ દીદી' બનાવવાનું લક્ષ્ય લઈને કામ કરી રહી છે.
 
અન્ય મહત્વપૂર્ણ પહેલો: 'સશક્ત બહના ઉત્સવ' અને 'હાઉસ ઓફ હિમાલયાઝ'
ધામી સરકારે મહિલા જૂથોની આજીવિકાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ઓગસ્ટ 2023 થી 'મુખ્યમંત્રી સશક્ત બહના ઉત્સવ યોજના' પણ લાગુ કરી છે. હાલમાં, રાજ્યની લગભગ 30 હજારથી વધુ મહિલાઓ આ યોજનાનો લાભ લઈ રહી છે. આ યોજના હેઠળ અત્યાર સુધી મહિલા જૂથોએ કુલ ₹4 કરોડ 93 લાખ 36 હજારનો કારોબાર કર્યો છે. યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મહિલા જૂથો દ્વારા નિર્મિત ઉત્પાદનોને વ્યાપક બજાર પૂરું પાડવાનો છે.

ઉત્તરાખંડના પરંપરાગત હસ્તશિલ્પ, વણકર ઉત્પાદનો, જૈવિક કૃષિ સામગ્રી અને જડીબુટ્ટીઓને બજાર પૂરું પાડવા માટે, હાલની સરકારે ડિસેમ્બર 2023માં 'હાઉસ ઓફ હિમાલયાઝ' (House of Himalayas) નામે એક સંકલિત બ્રાન્ડ લોન્ચ કરી છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના હસ્તે આ બ્રાન્ડના લોન્ચિંગ પછી દેશ-વિદેશ સુધી તેની પહોંચ શક્ય બની છે. તેમાં કુલ 36 ઉત્પાદનો શામેલ છે, જેમાંથી 12 અત્યાર સુધી GI ટેગ (ભૌગોલિક સંકેત ટેગ) માં શામેલ થઈ ચૂક્યા છે. આનાથી તેમની પ્રામાણિકતા અને ગુણવત્તા સુનિશ્ચિત થાય છે, અને ગ્રાહકોને એ પણ માહિતી મળે છે કે આ ઉત્પાદન ઉત્તરાખંડના કયા જિલ્લામાંથી સંબંધિત છે. હાલમાં, રાજ્યના એરપોર્ટ, હેલિપેડ, અને મુખ્ય હોટલોમાં 'હાઉસ ઓફ હિમાલયાઝ' ના 11 સ્ટોલ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે, અને વિવિધ ઈ-કોમર્સ સાઇટ્સ પરથી પણ આ ઉત્પાદનોનું વેચાણ થઈ રહ્યું છે.

મુખ્યમંત્રી ધામીએ કહ્યું કે સરકાર મહિલાઓને દરેક રીતે સશક્ત બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. આ માટે, મહિલા સ્વ-સહાય જૂથોને અનેક પ્રકારની આર્થિક ગતિવિધિઓ સાથે જોડવામાં આવી રહ્યા છે. આ જ ક્રમમાં, પીવાના પાણીના પુરવઠામાં પણ મહિલા જૂથોની ભાગીદારી વધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ યોજના મહિલાઓની આર્થિક સ્થિતિ સુધારવા માટે ખરેખર એક ગેમચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે!