વોશિંગ્ટન ડી.સી. : અમેરિકાના રાજકીય વર્તુળોમાં આજે એક જ વાતનો ગણગણાટ છે: સુપ્રીમ કોર્ટે ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને (અને ભવિષ્યના કોઈ પણ રાષ્ટ્રપતિને) એક અસાધારણ સત્તા આપી દીધી છે! એક ચોંકાવનારા અને ઐતિહાસિક ચુકાદામાં, દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે ન્યાયાધીશોની રાષ્ટ્રવ્યાપી ધોરણે રાષ્ટ્રપતિની નીતિઓને રોકવાની સત્તા પર લગામ કસી દીધી છે. આ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે રાજકીય પંડિતો ટ્રમ્પના સત્તામાં પુનરાગમન અને તેમની કાર્યપદ્ધતિ પર બારીકાઈથી નજર રાખી રહ્યા છે.
'યુનિવર્સલ ઇન્જક્શન' પર સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક:
આ ચુકાદો શા માટે આટલો મહત્વનો છે? અત્યાર સુધી, જો કોઈ નીચલી અદાલતનો ન્યાયાધીશ રાષ્ટ્રપતિની કોઈ નીતિને ગેરકાનૂની ગણે, તો તે "યુનિવર્સલ ઇન્જક્શન" (Universal Injunction) એટલે કે દેશભરમાં તે નીતિના અમલ પર રોક લગાવી શકતો હતો. આ પ્રથા દ્વારા ન્યાયતંત્ર કારોબારી સત્તા પર અંકુશ રાખી શકતું હતું. પરંતુ હવે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ ન્યાયાધીશોની "સર્વવ્યાપી પાંખો" કાપી નાખી છે. આનો સીધો અર્થ એ કે, જો કોઈ ન્યાયાધીશ ટ્રમ્પના કોઈ આદેશ, જેમ કે "જન્મસિદ્ધ નાગરિકતા" (Birthright Citizenship) સમાપ્ત કરવાના નિર્ણયને પણ ગેરબંધારણીય ઠેરવે, તો પણ તે આદેશને દેશભરમાં લાગુ પડતો રોકી શકશે નહીં. કદાચ માત્ર પોતાના અધિકારક્ષેત્ર પૂરતો જ રોકી શકશે, જે રાષ્ટ્રપતિની સત્તાને એક મોટો 'રોકેટ બૂસ્ટ' આપશે.
ટ્રમ્પ ખુશ, વિરોધીઓ ભડક્યા: કાયદાના શાસન પર પ્રશ્નાર્થ?
અપેક્ષા મુજબ, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ ચુકાદાને પોતાની "ભવ્ય જીત" ગણાવીને તત્કાળ વધાવ્યો છે. તેમના સમર્થકો માને છે કે આનાથી સરકાર વધુ કાર્યક્ષમ બનશે અને "ન્યાયિક સક્રિયતાવાદ" (Judicial Activism) પર અંકુશ આવશે, જે તેમના મતે સરકારના કામમાં અવરોધ ઊભો કરતો હતો.
જોકે, બીજી તરફ, કાયદાના નિષ્ણાતો અને ટ્રમ્પના વિરોધીઓએ આ નિર્ણયને "કાયદાના શાસન માટે સીધો ખતરો" ગણાવ્યો છે. ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સના સુપ્રીમ કોર્ટ કવર કરનાર એડમ લિપ્ટાકે ચેતવણી આપી છે કે, "આ ચુકાદો ન્યાયતંત્રની ભૂમિકાને ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરે છે, ખાસ કરીને જ્યારે વ્હાઇટ હાઉસ પોતાની સત્તાની મર્યાદાઓ આક્રમક રીતે ચકાસી રહ્યું છે." વિવેચકો દલીલ કરે છે કે આનાથી કારોબારી સત્તા પર ન્યાયતંત્રની દેખરેખની શક્તિ નબળી પડશે અને ભવિષ્યમાં રાષ્ટ્રપતિઓ વધુ મનસ્વી રીતે નિર્ણયો લઈ શકશે, જેનાથી સત્તાના સંતુલનમાં ભંગાણ પડી શકે છે.
આગળ શું? અમેરિકન લોકશાહી સામે નવા પડકારો:
આ ચુકાદો અમેરિકાના સત્તાના સંતુલન (Checks and Balances) પર મોટી અસર કરશે. શું આનાથી રાષ્ટ્રપતિ પદ ખરેખર વધુ શક્તિશાળી બનશે? શું ન્યાયતંત્ર ખરેખર નબળું પડશે? કે પછી આ એક જરૂરી સુધારો છે જે સરકારને વધુ અસરકારક બનાવશે અને તેના નિર્ણયોના અમલમાં અવરોધ નહીં આવે? આ પ્રશ્નોના જવાબ સમય જ આપશે, પરંતુ એક વાત ચોક્કસ છે કે, અમેરિકન રાજકારણના ઇતિહાસમાં આ એક સીમાચિહ્નરૂપ અને ચર્ચિત ચુકાદો બની રહેશે, જે લોકશાહીના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો પર નવી ચર્ચા છેડી શકે છે.