નવી દિલ્હી :  ભારત-ચીન સંબંધોમાં વધુ એક તણાવભર્યો મુદ્દો ઉભો થયો છે. ભારતે તિબેટિયન આધ્યાત્મિક નેતા દલાઈ લામાના પુનર્જન્મ અંગેના તેમના અધિકારને ખુલ્લું સમર્થન આપ્યું છે, જેના કારણે ચીન અત્યંત લાલઘૂમ થઈ ગયું છે. તિબેટ અને દલાઈ લામાનો મુદ્દો બંને દેશો વચ્ચે લાંબા સમયથી સંવેદનશીલ રહ્યો છે, અને આ ઘટનાક્રમ આગામી સમયમાં સંબંધોને વધુ જટિલ બનાવી શકે છે.
ભારતનું દમદાર વલણ: કિરણ રિજિજુનું નિર્ભય નિવેદન!
ભારતના લઘુમતી બાબતોના મંત્રી કિરણ રિજિજુએ આ મુદ્દે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે દલાઈ લામાના પુનર્જન્મનો નિર્ણય તેમની પોતાની ઈચ્છા મુજબ થવો જોઈએ અને આગામી દલાઈ લામાનો નિર્ણય સ્થાપિત સંસ્થા દ્વારા જ થવો જોઈએ, અન્ય કોઈ દ્વારા નહીં. આ નિવેદન ચીન માટે મોટો ચિંતાનો વિષય બન્યું છે, કારણ કે ચીન લાંબા સમયથી તિબેટિયન આધ્યાત્મિક નેતાની ઉત્તરાધિકાર યોજના પર પોતાનો અધિકાર જમાવવા પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
રિજિજુએ શુક્રવારે પત્રકારોને જણાવ્યું હતું કે, "દલાઈ લામાના મુદ્દા પર કોઈ મૂંઝવણની જરૂર નથી. વિશ્વભરના જે લોકો બૌદ્ધ ધર્મમાં માને છે અને દલાઈ લામાને અનુસરે છે, તેઓ ઈચ્છે છે કે તેઓ પોતે (પોતાના ઉત્તરાધિકાર અંગે) નિર્ણય લે. મારે કે સરકારે કશું કહેવાની જરૂર નથી. આગામી દલાઈ લામા કોણ હશે, તે તેમનો નિર્ણય હશે." આ નિવેદન ભારતના તિબેટ પ્રત્યેના મજબૂત વલણનો સંકેત આપે છે.
ચીનની આક્રમક પ્રતિક્રિયા: 'સાવધાનીપૂર્વક કામ કરો'!
આના જવાબમાં, ચીને ભારતને તિબેટ-સંબંધિત મુદ્દાઓ પર "સાવધાનીપૂર્વક કામ કરવા" વિનંતી કરી છે, જેથી દ્વિપક્ષીય સંબંધોના સુધારણા પર તેની અસર ન થાય. ચીની વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા માઓ નિંગે બેઇજિંગમાં પત્રકારોને જણાવ્યું હતું કે ભારતે ૧૪મા દલાઈ લામાના ચીન-વિરોધી અલગતાવાદી સ્વભાવ વિશે સ્પષ્ટ હોવું જોઈએ અને Xizang (તિબેટ) સંબંધિત મુદ્દાઓ પર તેની પ્રતિબદ્ધતાઓને માન આપવું જોઈએ. ચીન તિબેટને Xizang તરીકે ઓળખાવે છે.
માઓએ ભારપૂર્વક કહ્યું કે, ભારતે તેના શબ્દો અને કાર્યોમાં સાવચેતી રાખવી જોઈએ, Xizang સંબંધિત મુદ્દાઓ સાથે ચીનના આંતરિક મામલાઓમાં દખલ કરવાનું બંધ કરવું જોઈએ અને ચીન-ભારત સંબંધોના સુધારણા અને વિકાસ પર અસર ટાળવી જોઈએ.
દલાઈ લામા અને પંચેન લામા (તિબેટિયન બૌદ્ધ ધર્મના બીજા સર્વોચ્ચ પૂજારી) ના પુનર્જન્મ અંગે, માઓએ કહ્યું કે બંનેને ઘરેલું શોધ, "ગોલ્ડન અર્ન" માંથી કાઢવામાં આવેલા ઘણા બધા અને કેન્દ્ર સરકારની મંજૂરી સાથે કડક ધાર્મિક વિધિઓ અને ઐતિહાસિક પરંપરાઓનું પાલન કરવું પડશે. તેણીએ કહ્યું કે વર્તમાન ૧૪મા દલાઈ લામા આ પ્રક્રિયામાંથી પસાર થયા હતા અને તત્કાલીન કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા તેમને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. તેણીએ કહ્યું કે દલાઈ લામાનો પુનર્જન્મ તે સિદ્ધાંતોને જાળવી રાખવો જોઈએ અને ધાર્મિક વિધિઓ, ઐતિહાસિક પરંપરાઓ, ચીની કાયદા અને નિયમોનું પાલન કરવું જોઈએ.
દલાઈ લામાનો ઉત્તરાધિકાર: એક ઐતિહાસિક પુષ્ટિ!
પોતાના ૯૦મા જન્મદિવસ પહેલાં, તિબેટિયન આધ્યાત્મિક નેતા દલાઈ લામાએ પુષ્ટિ કરી છે કે દલાઈ લામાની પવિત્ર સંસ્થા ચાલુ રહેશે અને ફક્ત "ગાડેન ફોડ્રાંગ ટ્રસ્ટ" ને જ તેમના ભાવિ "પુનર્જન્મ" ને માન્યતા આપવાનો અધિકાર હશે. તેમણે સ્પષ્ટપણે જાહેર કર્યું છે કે તેમની ઉત્તરાધિકાર યોજનામાં કોઈ અન્ય "દખલ" કરી શકશે નહીં.
૧૪મા દલાઈ લામા, તેનઝિન ગ્યાત્સોના આ નિવેદને તેમના મૃત્યુ પછી તેમનો કોઈ ઉત્તરાધિકારી હશે કે નહીં તે અંગેની અટકળોનો અંત લાવી દીધો છે. ગાડેન ફોડ્રાંગ ટ્રસ્ટ, એક બિન-લાભકારી સંસ્થા છે, જેની સ્થાપના દલાઈ લામાની ઓફિસ દ્વારા ૨૦૧૫માં કરવામાં આવી હતી.
ચીને નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર વિજેતાની ઉત્તરાધિકાર યોજનાને નકારી કાઢી છે, અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે કોઈપણ ભવિષ્યના વારસદારને તેની મંજૂરી મળવી જ જોઈએ, જે તિબેટિયન બૌદ્ધ ધર્મની ચીની શાસક સામ્યવાદી પક્ષ સાથેના દાયકાઓ જૂના સંઘર્ષમાં એક નવો અધ્યાય ઉમેરે છે. ૧૪મા દલાઈ લામા, જેમને લ્હામા થોન્ડુપ પણ કહેવામાં આવે છે, તેમણે ૨૧ મેના રોજ આપેલું નિવેદન બુધવારે તેમની ઓફિસ દ્વારા રવિવારે તેમના જન્મદિવસના ચાર દિવસ પહેલા જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું. આ મુદ્દો આગામી સમયમાં ભારત-ચીન સંબંધોમાં કેવી અસર ઉભી કરે છે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.