નવી દિલ્‍હી, તા.૭: ગયા નાણાકીય વર્ષમાં સ્‍માર્ટફોન ભલે ભારતની સૌથી મોટી નિકાસ વસ્‍તુ બની ગયા હોય, પરંતુ હવે ભારતીય બિસ્‍કિટ, નૂડલ્‍સ, પેકેજ્‍ડ ચણાનો લોટ, સાબુ અને શેમ્‍પૂ પણ ઝડપથી વિદેશી બજારોમાં પોતાનું સ્‍થાન બનાવી રહ્યા છે. હિન્‍દુસ્‍તાન યુનિલિવર (HUL), ITC, મેરિકો, ગોદરેજ કન્‍ઝ્‍યુમર પ્રોડક્‍ટ્‍સ, ડાબર અને AWL એગ્રી બિઝનેસ (અગાઉ અદાણી વિલ્‍મર) જેવી મુખ્‍ય FMCG કંપનીઓએ છેલ્લા બે નાણાકીય વર્ષમાં સ્‍થાનિક વેચાણ કરતાં તેમના નિકાસ વ્‍યવસાયમાં વધુ ઝડપથી વળદ્ધિ નોંધાવી છે.

આ કંપનીઓનો આંતરરાષ્‍ટ્રીય વ્‍યવસાય HUL જેવી કેટલીક કંપનીઓની કુલ આવકના માત્ર ૩્રુ હોઈ શકે છે, પરંતુ ડાબર, ઇમામી અને મેરિકો જેવી કંપનીઓ માટે, તે આવકના ૨૦% થી વધુ લાવી રહ્યું છે. HUL ની નિકાસ શાખા યુનિલિવર ઇન્‍ડિયા એક્‍સપોર્ટ્‍સ લિમિટેડે ગયા નાણાકીય વર્ષમાં (૩૧ માર્ચના રોજ પૂરા થયેલા) રૂ. ૧,૨૫૮ કરોડનું વેચાણ નોંધાવ્‍યું હતું, જે ૮% વધુ હતું. તેનો ચોખ્‍ખો નફો ૧૪% વધીને રૂ. ૯૧ કરોડ થયો. બીજી તરફ, નબળી સ્‍થાનિક માંગને કારણે HUL ના કુલ વેચાણમાં માત્ર ૨% નો વધારો થયો છે.

HUL કહે છે કે નિકાસમાં આ વધારો સ્‍કિનકેર, લાઇફસ્‍ટાઇલ ન્‍યુટ્રિશન, હેરકેર અને પર્સનલ વોશ જેવા ઉત્‍પાદનોને કારણે થયો છે. ડવ, હોર્લિક્‍સ, વેસેલિન, નાસપતી, બ્રુ, સનસિલ્‍ક, ગ્‍લો એન્‍ડ લવલી, પોન્‍ડ્‍સ, લેક્‍મે અને લાઇફબોય જેવા બ્રાન્‍ડ્‍સની વિદેશમાં ખૂબ માંગ છે.

AWL એગ્રી બિઝનેસના CEO અંગશુ મલિકના જણાવ્‍યા અનુસાર, ફક્‍ત બાસમતી ચોખા જ નહીં, પરંતુ સરસવ અને સૂર્યમુખી તેલ, લોટ, ચણાનો લોટ, સોયા નગેટ્‍સ અને પોહા જેવા ઉત્‍પાદનોની પણ વિદેશી બજારોમાં માંગ વધી રહી છે. મલિકે કહ્યું, ‘આપણે ફક્‍ત શરૂઆતમાં છીએ. પશ્‍ચિમી દેશોમાં ભારતીય રેસ્‍ટોરાંની વધતી સંખ્‍યા અને ભારતીય ખોરાકની લોકપ્રિયતા નિકાસમાં વધારો કરી રહી છે. તે ફક્‍ત ભારતીય મૂળના લોકો જ નહીં, પરંતુ વિદેશીઓ પણ અમારા ઉત્‍પાદનો ખરીદી રહ્યા છે.'

તેમણે અંદાજ લગાવ્‍યો હતો કે આ નાણાકીય વર્ષમાં નિકાસ ૫૦-૮૦% વધી શકે છે. AWL ના તાજેતરના વાર્ષિક અહેવાલ મુજબ, તેમનો બ્રાન્‍ડેડ નિકાસ વ્‍યવસાય છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં ત્રણ ગણો વધીને FY25 માં રૂ. ૨૫૦ કરોડને વટાવી ગયો છે.

સરકારના સમર્થનથી કંપનીઓએ વેગ પકડ્‍યો : ઉદ્યોગ નિષ્‍ણાતો કહે છે કે માંગની સાથે, ખાદ્ય પ્રક્રિયા ઉદ્યોગો અને બાજરી આધારિત ઉત્‍પાદનો માટે ઉત્‍પાદનપ્રલિંક્‍ડ ઇન્‍સેન્‍ટિવ (PLI) યોજના જેવા સરકારી નિકાસપ્રવધારાના કાર્યક્રમો પણ આ તેજીમાં મદદ કરી રહ્યા છે. ગયા ડિસેમ્‍બરમાં, સરકારે વૈશ્વિક બજારોમાં ભારતીય બ્રાન્‍ડેડ ખાદ્ય ઉત્‍પાદનોને પ્રોત્‍સાહન આપવા માટે PLI યોજના હેઠળ ૭૩ કંપનીઓની પસંદગી કરી હતી.

ગોદરેજ કન્‍ઝ્‍યુમર પ્રોડક્‍ટ્‍સે તેના તાજેતરના રોકાણકાર પ્રેઝન્‍ટેશનમાં જણાવ્‍યું હતું કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ માં તેના આંતરરાષ્‍ટ્રીય વ્‍યવસાયનું ઓપરેટિંગ માર્જિન ૧૭્રુ સુધી પહોંચ્‍યું છે, જે બે વર્ષ પહેલાં ૧૦% હતું. મેરિકોએ વિશ્‍લેષકોને જણાવ્‍યું હતું કે તેનો નિકાસ વ્‍યવસાય ઝડપથી વધી રહ્યો છે અને નાણાકીય વર્ષ ૨૫ માં તેણે સતત ચલણમાં ૧૪% વળદ્ધિ નોંધાવી હતી (ચલણના વધઘટને બાદ કરતાં), જ્‍યારે તેનો એકંદર વિકાસ ૧૨% હતો.

ડાબરની નિકાસમાં ૧૭%નો વધારો થયો, જ્‍યારે તેમની કુલ આવક વળદ્ધિ માત્ર ૧.૩્રુ રહી. ITC એ તેના તાજેતરના વાર્ષિક અહેવાલમાં જણાવ્‍યું હતું કે બિસ્‍કિટ, નૂડલ્‍સ અને નાસ્‍તાની નિકાસમાં ‘લીલી શરૂઆત' જોવા મળી રહી છે. તેમનો આશીર્વાદ લોટ ઘણા દેશોમાં બજારમાં અગ્રણી બન્‍યો છે. ITC એ જણાવ્‍યું હતું કે, ‘અમે નજીકના બજારોમાં વ્‍યૂહાત્‍મક તકો શોધી રહ્યા છીએ, જે ભવિષ્‍યમાં વળદ્ધિ માટે નવા માર્ગો પૂરા પાડી શકે છે.'

ITC નું મજબૂત પ્રદર્શન : ITC ની મોટાભાગની વિદેશી હૂંડિયામણ આવક હજુ પણ કળષિ ઉત્‍પાદનોની નિકાસમાંથી આવે છે, જે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫માં ૭% વધીને રૂ. ૭,૭૦૮ કરોડ થઈ છે. પરંતુ હવે તેમની FMCG નિકાસ આગામી મોટા વિકાસ ચાલક બનવાના માર્ગે છે. કંપની કહે છે કે તેના FMCG ઉત્‍પાદનો હવે ૭૦ થી વધુ દેશોમાં વેચાઈ રહ્યા છે.

ભારતીય બ્રાન્‍ડ્‍સને વૈશ્વિક સ્‍તરે માન્‍યતા મળી રહી છેઃ વિદેશમાં ભારતીય ભોજનની વધતી જતી લોકપ્રિયતાની અસર સ્‍પષ્ટપણે દેખાય છે. ભારતીય રેસ્‍ટોરાં અને ભારતીય ભોજનની માંગ ફક્‍ત ભારતીય મૂળના લોકોમાં જ નહીં પરંતુ સ્‍થાનિક લોકોમાં પણ વધી રહી છે. બિસ્‍કિટ, નૂડલ્‍સ, નાસ્‍તા, લોટ, ચણાનો લોટ અને પોહા જેવા ઉત્‍પાદનો હવે વિદેશી સુપરમાર્કેટમાં સરળતાથી જોવા મળે છે. જોકે, નિકાસમાં વધારો થવા છતાં, કેટલાક પડકારો પણ છે. વૈશ્વિક બજારોમાં સ્‍પર્ધા, ચલણમાં વધઘટ અને લોજિસ્‍ટિક્‍સ ખર્ચ જેવા મુદ્દાઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. પરંતુ કંપનીઓ આનો સામનો કરવા તૈયાર છે.(૨૩.૩)