પટણા તા.૧૦ : બિહારમાં વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલા મતદાર યાદીના ખાસ સઘન સુધારા સામે વિપક્ષી પક્ષો એક થયા છે. તેજસ્વી યાદવ અને રાહુલ ગાંધી જેવા નેતાઓએ વિરોધમાં ભાગ લીધો હતો. એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ (ADR) એ ચૂંટણી પંચના નિર્ણયને પડકાર્યો છે, ત્યારબાદ RJD અને કોંગ્રેસ સહિત ઘણા પક્ષોએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી છે.

 મતદાર યાદીના ખાસ સુધારાને લઈને બિહારમાં રાજકીય હોબાળો ચાલી રહ્યો છે. 9 જુલાઈએ, વિરોધ પક્ષોએ પણ આ અંગે પટનામાં જોરદાર પ્રદર્શન કર્યું હતું. જો કે, હવે સુપ્રીમ કોર્ટમાં કેસની સુનાવણી શરૂ થઈ ગઈ છે.

10 જુલાઈએ સુનાવણી દરમિયાન, ચૂંટણી પંચના વકીલે કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે બધી અરજીઓની નકલો હજુ સુધી મળી નથી, તેથી પક્ષ સ્પષ્ટ રીતે રાખવો મુશ્કેલ છે.

 

અરજદારોના વકીલે શું કહ્યું?

 

અરજદારો વતી હાજર રહેલા એડવોકેટ ગોપાલ શંકરનારાયણને કહ્યું કે મતદાર યાદી સુધારણાની જોગવાઈ કાયદામાં હાજર છે અને આ પ્રક્રિયા સંક્ષિપ્ત સ્વરૂપમાં અથવા સંપૂર્ણ યાદી નવેસરથી તૈયાર કરીને કરી શકાય છે.

 

તેમણે ચૂંટણી પંચ પર પ્રશ્ન ઉઠાવતા કહ્યું, "હવે તેમણે 'સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન' નામનો નવો શબ્દ બનાવ્યો છે. પંચ કહી રહ્યું છે કે આ 2003 માં પણ કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ ત્યારે મતદારોની સંખ્યા ખૂબ ઓછી હતી. હવે બિહારમાં 7 કરોડથી વધુ મતદારો છે અને સમગ્ર પ્રક્રિયા ખૂબ જ ઝડપથી હાથ ધરવામાં આવી રહી છે."

તેમણે કહ્યું કે ચૂંટણી પંચને આ અધિકાર છે, પરંતુ પ્રક્રિયા કાયદેસર, પારદર્શક અને વ્યવહારુ હોવી જોઈએ, ખાસ કરીને જ્યારે કરોડો મતદારો યાદીમાં સામેલ હોય. શંકરનારાયણને કહ્યું, "હવે જ્યારે 7 કરોડ લોકો મતદાર યાદીમાં છે, ત્યારે આટલી મોટી પ્રક્રિયા ઉતાવળ અને ઉતાવળમાં હાથ ધરવામાં આવી રહી છે, જે ચિંતાનો વિષય છે."

અરજદારોના વકીલના પ્રશ્નો

 

અરજદારોના વકીલે સુપ્રીમ કોર્ટમાં એવો પણ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો કે ચૂંટણી પંચ મતદાર યાદીમાં નામ દાખલ કરવા માટે 11 દસ્તાવેજો સ્વીકારી રહ્યું છે, પરંતુ આધાર કાર્ડ અને મતદાર ઓળખપત્ર જેવા મહત્વપૂર્ણ ઓળખપત્રોને માન્યતા આપવામાં આવી રહી નથી.

તેમણે કહ્યું, "જ્યારે આધાર અને મતદાર ઓળખપત્રને દેશભરમાં ઓળખના સૌથી વિશ્વસનીય દસ્તાવેજો માનવામાં આવે છે, ત્યારે તેમને આ પ્રક્રિયાથી દૂર રાખવા તાર્કિક નથી. આનાથી આખી સિસ્ટમ મનસ્વી અને ભેદભાવપૂર્ણ લાગે છે."

 

કપિલ સિબ્બલે પણ પ્રશ્નો પૂછ્યા

 

સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી દરમિયાન, વરિષ્ઠ વકીલ કપિલ સિબ્બલે પણ પ્રશ્નો પૂછ્યા. તેમણે કહ્યું કે ચૂંટણી પંચને આમાં કોઈ સત્તા નથી. તેઓ કોણ છે જે કહે છે કે આપણે નાગરિક છીએ કે નહીં.

તેમણે કહ્યું, "આ એવા લોકો છે જે નાગરિક તરીકે નોંધાયેલા નથી અને કેટલાક એવા છે જે નોંધાયેલા છે અને જેમને ફક્ત કલમ 3 હેઠળ જ દૂર કરી શકાય છે. તેથી, આ આખી પ્રક્રિયા ચોંકાવનારી છે."

કપિલ સિબ્બલે કહ્યું કે તેઓ કહે છે કે જો તમે ફોર્મ ભરો નહીં તો તમે મતદાન કરી શકતા નથી. આ કેવી રીતે મંજૂરી આપી શકાય? જવાબદારી તેમની છે, મારી નહીં. તેમની પાસે એ કહેવા માટે પુરાવા હોવા જોઈએ કે હું નાગરિક નથી.

સિબ્બલના પ્રશ્નો પર, સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે શું તેમને એ જોવાનો અધિકાર નથી કે લાયક લોકો મતદાન કરે અને અયોગ્ય લોકો મતદાન ન કરે. જસ્ટિસ ધુલિયાએ કહ્યું કે તેથી તમે કહી રહ્યા છો કે મોટી સંખ્યામાં મતદારો મતદાનના અધિકારથી વંચિત રહેશે.

 

અભિષેક મનુ સિંઘવી દ્વારા પ્રશ્નો

 

સુપ્રીમ કોર્ટના અન્ય એક વરિષ્ઠ વકીલ, અભિષેક મનુ સિંઘવીએ પણ બોલતા કહ્યું કે આ નાગરિકતાનો મામલો છે. તેમણે કહ્યું, "મતદારના મતદાનના અધિકારથી વંચિત રહેવાથી લોકશાહી અને માળખાગત સુવિધાઓ પર અસર પડે છે. તેથી જ અમે કહી રહ્યા છીએ કે અત્યાર સુધી યોજાયેલી તમામ 10 ચૂંટણીઓ ખોટા ચૂંટણી ડેટા પર આધારિત હતી."

 

ચૂંટણી પંચ પર સુપ્રીમ કોર્ટે ટિપ્પણી

 

સુપ્રીમ કોર્ટે આધાર કાર્ડને ઓળખ કાર્ડ તરીકે માન્યતા ન આપવાના ચૂંટણી પંચના નિર્ણય પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે. કમિશનના વકીલે જવાબ આપ્યો કે નાગરિકતા ફક્ત આધાર કાર્ડ દ્વારા સાબિત થતી નથી.

 

આના પર કોર્ટે કહ્યું કે જો કોઈ વ્યક્તિનું નામ ફક્ત દેશની નાગરિકતા સાબિત કરવાના આધારે મતદાર યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવે છે, તો આ એક મોટી કસોટી હશે. આ ગૃહ મંત્રાલયનું કામ છે, તમારે તેમાં ન જવું જોઈએ. તેની પોતાની ન્યાયિક પ્રક્રિયા છે, તો પછી તમારી કસરતનું કોઈ વાજબીપણું રહેશે નહીં.

 

વિપક્ષી પક્ષોના મુખ્ય પ્રશ્નો

 

ચૂંટણી પંચના વકીલે કહ્યું કે આરપી એક્ટમાં પણ નાગરિકતા માટેની જોગવાઈ છે. આના પર કોર્ટે કહ્યું કે જો તમારે આ કરવું જ હોય ​​તો આટલો વિલંબ શા માટે. ચૂંટણી પહેલા આવું ન થવું જોઈએ.

 

વિપક્ષી પક્ષો અને એડીઆર દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજીઓને સુપ્રીમ કોર્ટે સુનાવણી માટે સ્વીકારી લીધી હતી. આ અરજીઓમાં 5 મુખ્ય પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. ચાલો જાણીએ કયા પ્રશ્નો છે...

 

 

પહેલો પ્રશ્ન: - બંધારણીય જોગવાઈઓનું ઉલ્લંઘન

 

વિપક્ષી પક્ષોએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરીને કહ્યું છે કે ચૂંટણી પંચનો આ નિર્ણય લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ 1950 અને મતદારોની નોંધણી નિયમ 1960 ના નિયમ 21A તેમજ બંધારણના અનુચ્છેદ 14, 19, 21, 325 અને 326 નું ઉલ્લંઘન છે.

 

બીજો પ્રશ્ન: - નાગરિકતા, જન્મ અને રહેઠાણ પર મનસ્વીતા

 

કાર્યકર્તાઓ અરશદ અજમલ અને રૂપેશ કુમાર દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજીમાં જણાવાયું છે કે નાગરિકતા, જન્મ અને રહેઠાણ સંબંધિત અસંગત દસ્તાવેજો લાગુ કરવા માટે આ પ્રક્રિયા મનસ્વી છે.

 

ત્રીજો પ્રશ્ન: - લોકશાહી સિદ્ધાંતોને નબળા પાડતો નિર્ણય

 

સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરાયેલી અરજીમાં,મતદાર ચકાસણીના ચૂંટણી પંચના નિર્ણયથી લોકશાહી સિદ્ધાંતો નબળા પડવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.

 

ચોથો પ્રશ્ન: - ગરીબો પર અસમાન બોજ

 

સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરાયેલી અરજીઓમાં એવું પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે ચૂંટણી પંચની આ પ્રક્રિયા ગરીબો, સ્થળાંતર કરનારાઓ તેમજ મહિલાઓ અને અન્ય હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલા જૂથો પર અસમાન બોજ નાખશે.

 

પાંચમો પ્રશ્ન: - પ્રક્રિયા ખોટા સમયે શરૂ થઈ

 

રાષ્ટ્રીય જનતા દળ (RJD) દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજીમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે કે આ પ્રક્રિયા ખોટા સમયે શરૂ કરવામાં આવી છે. મનોજ ઝાએ કહ્યું કે આ પ્રક્રિયા ખોટા સમયે ઉતાવળમાં શરૂ કરવામાં આવી છે, જેના કારણે કરોડો મતદારો મતદાનના અધિકારથી વંચિત રહેશે.

 

ચૂંટણી પંચનું નિવેદન

 

વિરોધી પક્ષો દ્વારા કરવામાં આવેલા આરોપો અંગે, ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટતા કરી છે કે 1 જાન્યુઆરી, 2003 ના રોજ જાહેર કરાયેલી મતદાર યાદીમાં જેમના નામ છે, તેમને કોઈ દસ્તાવેજો આપવાની જરૂર રહેશે નહીં.

 

ચૂંટણી પંચે કહ્યું કે બંધારણની કલમ 326 હેઠળ તે બધા લોકોને મુખ્યત્વે ભારતના નાગરિક ગણવામાં આવશે. જે લોકોના માતા-પિતાના નામ તત્કાલીન મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલા છે તેમણે ફક્ત તેમની જન્મ તારીખ અને જન્મ સ્થળ સંબંધિત દસ્તાવેજો આપવાના રહેશે.