કાઠમંડુ : નેપાળની ભોટે કોશી નદીમાં આ અઠવાડિયે આવેલા ભયાનક પૂર, જેમાં ઓછામાં ઓછા 9 લોકોના મોત થયા અને 2 ડઝનથી વધુ લાપત્તા થયા, તે ચીનના તિબેટ ક્ષેત્રમાં આવેલા એક સુપ્રાગ્લેશિયલ લેક (Supraglacial lake) ના પાણીના નિકાલને કારણે થયું હતું. આ દાવો એક પ્રાદેશિક જળવાયુ નિરીક્ષણ સંસ્થાએ બુધવારે કર્યો છે.

આ ભયાવહ પૂર મંગળવારે આવ્યું હતું, જેમાં નેપાળ અને ચીનને જોડતો 'ફ્રેન્ડશિપ બ્રિજ' પણ તણાઈ ગયો હતો. નેપાળમાં હજુ પણ 19 લોકો લાપત્તા છે, જેમાં બેઇજિંગના સહયોગથી બની રહેલા ઇનલેન્ડ કન્ટેનર ડેપોના છ ચીની કામદારોનો પણ સમાવેશ થાય છે. ચીનની સત્તાવાર સમાચાર એજન્સી શિન્હુઆએ જણાવ્યું છે કે પર્વતીય સરહદી ક્ષેત્રની ચીની બાજુએ પણ 11 લોકો ગુમ છે.
 
ગ્લેશિયર પર બનતા તળાવો: એક નવો ખતરો
કાઠમંડુ સ્થિત ઇન્ટરનેશનલ સેન્ટર ફોર ઇન્ટિગ્રેટેડ માઉન્ટેન ડેવલપમેન્ટ (ICIMOD) એ જણાવ્યું કે સેટેલાઇટ ઇમેજરી દર્શાવે છે કે પૂરની શરૂઆત નેપાળના લંગટાંગ હિમાલ શ્રેણીની ઉત્તરે આવેલા એક સુપ્રાગ્લેશિયલ લેકના પાણીના નિકાલથી થઈ હતી.

ICIMOD ના રિમોટ સેન્સિંગ વિશ્લેષક અને ગ્લેશિયર્સના નિષ્ણાત સુદાન મહારાજને રોઇટર્સને જણાવ્યું હતું કે, "આ ઉપલબ્ધ સેટેલાઇટ ઇમેજિસના પ્રારંભિક વિશ્લેષણ પર આધારિત છે."

સુપ્રાગ્લેશિયલ લેક એ ગ્લેશિયર્સની સપાટી પર, ખાસ કરીને કાટમાળથી ઢંકાયેલા વિસ્તારોમાં, બનતા તળાવો છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે તે ઘણીવાર નાના પીગળેલા પાણીના તળાવો તરીકે શરૂ થાય છે જે ધીમે ધીમે વિસ્તરે છે અને ક્યારેક એક મોટું સુપ્રાગ્લેશિયલ લેક બનાવવા માટે ભળી જાય છે. આ તળાવો, જ્યારે અચાનક ખાલી થાય છે (જેને ગ્લેશિયલ લેક આઉટબર્સ્ટ ફ્લડ - GLOF પણ કહેવાય છે), ત્યારે વિનાશક પૂર લાવી શકે છે.
 
હિંદુ કુશ પર્વતમાળામાં 'અભૂતપૂર્વ' વધારો
ICIMOD ના અન્ય અધિકારી સસ્વતા સાન્યાલે જણાવ્યું હતું કે હિંદુ કુશ પર્વતમાળામાં આવા બનાવો "અભૂતપૂર્વ" ગતિથી વધી રહ્યા છે. હિંદુ કુશ પર્વતમાળા અફઘાનિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, ભૂટાન, ચીન, ભારત, મ્યાનમાર, નેપાળ અને પાકિસ્તાન સુધી ફેલાયેલી છે. સાન્યાલે કહ્યું, "આપણે એવા કારણો પર ઊંડાણપૂર્વક ધ્યાન આપવાની જરૂર છે જે આવા cascading impacts (એક પછી એક થતી અસરો) માં પરિણમે છે."

જૂન-સપ્ટેમ્બરનો ચોમાસું પર્વતીય નેપાળમાં મોટા પૂર અને ભૂસ્ખલનનું કારણ બને છે, જે અધિકારીઓ અને નિષ્ણાતોના મતે, આબોહવા પરિવર્તનની અસરો જેમ કે અતિશય હવામાન પેટર્ન, અનિયમિત વરસાદ, અચાનક પૂર, ભૂસ્ખલન અને ગ્લેશિયલ લેક આઉટબર્સ્ટ ફ્લડ્સ પ્રત્યે સંવેદનશીલ છે.

આ વર્ષના પ્રારંભિક ચોમાસાના વરસાદે નેપાળના અન્ય ભાગોમાં પણ જીવલેણ નુકસાન પહોંચાડ્યું છે, જ્યાં સરકારી નેશનલ ડિઝાસ્ટર રિલીફ, રિડક્શન એન્ડ મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટીના ડેટા અનુસાર 29 મેથી અત્યાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા 38 લોકોના મોત થયા છે અથવા ગુમ છે. આ ઘટના ક્લાઇમેટ ચેન્જ અને તેના હિમાલય ક્ષેત્ર પરના ભયાવહ પ્રભાવનું વધુ એક દુઃખદ ઉદાહરણ છે, જે દર્શાવે છે કે આપણે પર્યાવરણ પ્રત્યે વધુ ગંભીરતાથી વિચારવાની જરૂર છે.