નવી દિલ્હી :ભારતીય વાયુસેનાના એક સમયના શાન અને કારગિલ યુદ્ધના હીરો ગણાતા જગુઆર ફાઇટર જેટ અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે. બુધવારે રાજસ્થાનના ચુરુમાં એક જગુઆર ફાઇટર જેટ ક્રેશ થયું, જેમાં ભારતીય વાયુસેનાના બે પાયલટ્સ શહીદ થયા. આ ઘટનાએ ફરી એકવાર ચર્ચા જગાવી છે કે શું આ જૂના વિમાનોને હવે નિવૃત્ત કરવાનો સમય આવી ગયો છે?

આ વર્ષે માર્ચ મહિના પછી ફાઇટર જેટ સાથે જોડાયેલો આ ત્રીજો અકસ્માત છે. મળતી માહિતી અનુસાર ભારતીય વાયુસેનામાં 45 વર્ષની સેવા દરમિયાન, જગુઆર વિમાન કાફલાને 50થી વધુ નાના-મોટા અકસ્માતોનો સામનો કરવો પડ્યો છે, જેમાંથી કેટલાક જીવલેણ પણ રહ્યા છે. ભારતીય વાયુસેનાને 1979માં પહેલું જગુઆર મળ્યું હતું અને શરૂઆતમાં તેને "શમશેર" નામથી ખરીદવામાં આવ્યું હતું. હાલમાં વાયુસેના છ સ્ક્વોડ્રનમાં લગભગ 115થી 120 જગુઆર વિમાનોનું સંચાલન કરે છે.

1999ના કારગિલ યુદ્ધ દરમિયાન પણ જગુઆર વિમાનનો ઉપયોગ થયો હતો, જોકે તે સીધા બોમ્બમારા માટે નહીં, પરંતુ મહત્વપૂર્ણ સહાયક ભૂમિકામાં હતું. જોકે, તેની લાંબી સેવા અને વારંવાર થતા અકસ્માતો ચિંતાનો વિષય છે. 2015 સુધીમાં લગભગ 65 જગુઆર વિમાનો નાશ પામ્યા હતા. આ વિમાનોની જાળવણી પણ અત્યંત ખર્ચાળ છે; દરેક ઉડાન કલાક માટે લગભગ 20 કલાક જાળવણીની જરૂર પડે છે. નિષ્ણાતો માને છે કે મોટાભાગના અકસ્માતો રોલ્સ રોયસ/ટર્બોમેકા એડૌર એન્જિનમાં ખામીને કારણે થયા છે.

રોયલ એરફોર્સના ભૂતપૂર્વ પ્રશિક્ષક ટિમ ડેવિસના મતે, એન્જિન અને એવિઓનિક્સ અપગ્રેડ પછી પણ વિમાનના એરફ્રેમ થાકની સમસ્યા રહે છે. તમે વિમાનના મર્યાદિત ભાગને જ બદલી શકો છો, અને વિમાન જેટલું જૂનું થાય છે, તેટલું જોખમ વધે છે. બ્રિટન, ફ્રાન્સ, ઇક્વાડોર, નાઇજીરીયા અને ઓમાન જેવા દેશોએ ઘણા સમય પહેલા જ તેમના કાફલામાંથી જગુઆર વિમાનોને નિવૃત્ત કરી દીધા છે. ભારતીય વાયુસેના 2027-28થી તેના જૂના જગુઆર મોડેલોને તબક્કાવાર રીતે બંધ કરવાનું શરૂ કરી શકે છે, અને 2035-2040 સુધીમાં તેનું સંપૂર્ણ નિવૃત્તિનું આયોજન છે.

જગુઆરનો સેવાકાળ પૂરો થવાના આરે છે. આશા રાખીએ કે ભારતીય વાયુસેના આ હીરોને સન્માનપૂર્વક વિદાય આપીને આધુનિક અને સુરક્ષિત વિમાનો સાથે તેના ભવિષ્યને વધુ મજબૂત બનાવશે.