હૈદરાબાદ: તેલંગાણાના ચમકતા રસ્તાઓ અને કલ્યાણકારી યોજનાઓના ચમકદાર ગ્લેમર પાછળ એક ભયાનક સત્ય છુપાયેલું છે. રાજ્યની તિજોરી ખાલી થઈ ગઈ છે. સરકારી આંકડાઓ અનુસાર, તેલંગાણા દર મહિને લગભગ 4000 કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન સહન કરી રહ્યું છે. અને આ ફક્ત વિપક્ષી નેતાનો આરોપ નથી, રાજ્યના મુખ્યમંત્રી રેવંત રેડ્ડીએ પોતે આ સ્વીકાર્યું છે. હવે CAG રિપોર્ટે આ વાતની પુષ્ટિ કરી છે. તેલંગાણા સરકારે તેના 2025-26ના બજેટમાં બતાવ્યું હતું કે રાજ્ય પાસે મહેસૂલ સરપ્લસ હશે, પરંતુ વાસ્તવિક ચિત્ર બરાબર વિપરીત બહાર આવ્યું. એપ્રિલ મહિનામાં જ રાજ્યને ₹4,023 કરોડનું નુકસાન થયું છે. આનો અર્થ એ થયો કે સરકારનો ખર્ચ તેની આવક કરતા ઘણો વધારે છે.

આ પૈસા ક્યાં જઈ રહ્યા છે?

અગાઉની અને વર્તમાન બંને સરકારોએ તિજોરી પર સીધી અસર કરતી યોજનાઓ શરૂ કરવા માટે એકબીજા સાથે સ્પર્ધા કરી. રાયથુ બંધુ, દલિત બંધુ, આસરા પેન્શન, મફત LPG, મફત બસ મુસાફરી, ઇન્દિરામ્મા આવાસ યોજના... દરેક યોજના મત માટે હતી, પરંતુ પૈસાનો કોઈ હિસાબ રાખવામાં આવ્યો ન હતો. હવે પરિસ્થિતિ એવી છે કે મહેસૂલ ખર્ચના 11.5% ફક્ત સબસિડી પર ખર્ચ કરવામાં આવી રહ્યા છે.

તેલંગાણા સરકારે સીધી લોન લીધી ન હતી પરંતુ કોર્પોરેશનો અને સ્પેશિયલ પર્પઝ વ્હીકલ્સ (SPV) દ્વારા લોન લીધી હતી, જે બજેટમાં દર્શાવવામાં આવી ન હતી. પરંતુ સરકાર તેના માટે ચૂકવણી કરી રહી છે. ફક્ત કાલેશ્વરમ લિફ્ટ સિંચાઈ યોજનાના નામે હજારો કરોડ રૂપિયાની લોન લેવામાં આવી હતી, જેનો વ્યાજ દર 8.9% થી 10.5% ની વચ્ચે છે, જે સામાન્ય બજાર દરો કરતા પણ વધારે છે.

ખોટા આંકડા, વાસ્તવિક જોખમો
જો તમે સરકારી દસ્તાવેજો જુઓ, તો તમને તેલંગાણાનો દેવા-રાજ્ય GSDP ગુણોત્તર 28.10% દેખાશે. પરંતુ જ્યારે આ છુપાયેલા દેવાને પણ ઉમેરવામાં આવે છે, ત્યારે આ આંકડો 36.9% સુધી પહોંચે છે. એટલે કે, રાજ્યના ઉત્પાદનનો એક તૃતીયાંશ ભાગ ફક્ત દેવાની ચુકવણીમાં જ જાય છે.

દેવું ચૂકવવા માટે કોઈ તાકાત નથી

રાજ્યની કુલ આવકનો 34% ભાગ ફક્ત વ્યાજ અને લોનના હપ્તા ચૂકવવા પાછળ જ ખર્ચાય છે. આવી સ્થિતિમાં, આરોગ્ય, શિક્ષણ અને માળખાગત સુવિધાઓ જેવી અન્ય મહત્વપૂર્ણ બાબતો માટે કોઈ પૈસા બચ્યા નથી.

દર મહિને લોન લઈને ખર્ચ પૂર્ણ કરવામાં આવી રહ્યો છે

તેલંગાણા સરકારે તેની દૈનિક જરૂરિયાતો માટે પણ RBI પાસેથી કાર્યકારી મૂડી લોન (વેઝ એન્ડ મીન્સ એડવાન્સિસ) લેવી પડે છે. અને ઘણી વખત, તે ઓવરડ્રાફ્ટના બિંદુ સુધી પણ પહોંચી જાય છે. આ સ્પષ્ટ સંકેતો છે કે સરકાર પાસે રોકડ પ્રવાહની કટોકટી છે.

કાયદામાં ફેરફારોથી માર્ગ મોકળો થયો

2020 માં, રાજ્ય સરકારે નાણાકીય જવાબદારી કાયદામાં સુધારો કર્યો અને તેની લોન ગેરંટીની મર્યાદા 90% થી વધારીને 200% કરી. એટલે કે, પહેલા લોન ગેરંટી આવકના 90% સુધી જ આપી શકાતી હતી, હવે તે બમણી કરી દેવામાં આવી છે. આ નિર્ણય આર્થિક સમજદારી નહીં, પણ આત્મઘાતી પગલું સાબિત થયું.

શું તેલંગાણા નાદાર થઈ જશે?

તેલંગાણા હાલમાં ડિફોલ્ટની આરે નથી, પરંતુ જો આ વલણ ચાલુ રહેશે તો આગામી વર્ષોમાં પરિસ્થિતિ શ્રીલંકા જેવી બની શકે છે. દેવું વધતું રહેશે, આવક ઘટતી રહેશે અને કરનો બોજ જનતાએ ઉઠાવવો પડશે.

રાજ્યને હવે ખર્ચ પર લગામ લગાવવાની, મુક્ત યોજનાઓની સમીક્ષા કરવાની, આવક વધારવા માટે નવા રસ્તાઓ શોધવાની અને સૌથી અગત્યનું, નાણાકીય પારદર્શિતા પુનઃસ્થાપિત કરવાની જરૂર છે. તેલંગાણા પાસે ખૂબ જ મર્યાદિત વિકલ્પો છે. કાં તો સરકાર રાજકીય લાભ માટે યોજનાઓ ચલાવીને નાદારી તરફ આગળ વધે, અથવા કઠોર નિર્ણયો લે અને રાજ્યની નાણાકીય સ્થિતિનું ધ્યાન રાખે.