નવી દિલ્હી : રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ સંસદના ઉચ્ચ સદન, રાજ્યસભા માટે ચાર પ્રતિષ્ઠિત હસ્તીઓને નોમિનેટ કર્યા છે. કેન્દ્ર સરકારની ભલામણ પર શનિવારે ગૃહ મંત્રાલયે આ અંગેનું ગેઝેટ નોટિફિકેશન બહાર પાડ્યું હતું. આ નોમિનેશનમાં ઉજ્જવલ નિકમ, હર્ષવર્ધન શ્રુંગલા, મીનાક્ષી જૈન અને સદાનંદન માસ્ટરનો સમાવેશ થાય છે. આ ખાસ અહેવાલમાં આપણે ભૂતપૂર્વ વિદેશ સચિવ હર્ષવર્ધન શ્રુંગલા અને પ્રખ્યાત ઇતિહાસકાર ડો. મીનાક્ષી જૈન વિશે વિગતવાર જાણીશું.
૩૫ વર્ષની શાનદાર કૂટનીતિક કારકિર્દી ધરાવતા હર્ષવર્ધન શ્રુંગલા:
હર્ષવર્ધન શ્રુંગલા ભારતીય વિદેશ સેવા (IFS) ના ૧૯૮૪ બેચના અધિકારી રહ્યા છે. પોતાની ૩૫ વર્ષની શાનદાર કારકિર્દીમાં તેમણે અનેક મહત્વપૂર્ણ પદો પર સેવાઓ આપી છે. તેઓ અમેરિકામાં ભારતના રાજદૂત (૨૦૧૯), બાંગ્લાદેશમાં ઉચ્ચાયુક્ત અને થાઈલેન્ડમાં ભારતના રાજદૂત રહી ચૂક્યા છે. આ ઉપરાંત, તેમણે ફ્રાન્સ (યુનેસ્કો), અમેરિકા (સંયુક્ત રાષ્ટ્ર), વિયેતનામ, ઇઝરાયેલ અને દક્ષિણ આફ્રિકામાં પણ કામ કર્યું છે. વિદેશ મંત્રાલયમાં તેઓ સંયુક્ત સચિવ તરીકે બાંગ્લાદેશ, શ્રીલંકા, મ્યાનમાર અને માલદીવ સંબંધિત બાબતોના પ્રભારી રહ્યા હતા.
વિદેશ સચિવ તરીકે મહત્વપૂર્ણ જવાબદારી:
૨૯ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૦ ના રોજ શ્રુંગલા ભારતના ૩૩મા વિદેશ સચિવ બન્યા. તેમણે કોવિડ-૧૯ મહામારી, ભારત-ચીન સરહદ તણાવ અને વૈશ્વિક કૂટનીતિક બદલાવોના સમયમાં ભારતની વિદેશ નીતિને સફળતાપૂર્વક દિશા આપી હતી. ૨૦૨૩ માં યોજાયેલ G-૨૦ શિખર સંમેલન માટે તેમને મુખ્ય સંયોજક બનાવવામાં આવ્યા હતા. સેન્ટ સ્ટીફન કોલેજમાંથી સ્નાતક થયેલા હર્ષવર્ધન શ્રુંગલાએ ભારતીય વિદેશ સેવામાં જોડાતા પહેલા કોર્પોરેટ અને સાર્વજનિક ક્ષેત્રમાં પણ કામ કર્યું છે. હવે, શ્રુંગલા રાજ્યસભામાં ભારતની વિદેશ નીતિ અને કૂટનીતિ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર પોતાનો અવાજ મજબૂત કરતા જોવા મળશે.
ઇતિહાસ લેખનમાં ઊંડાણપૂર્વક ઉતરેલા ડો. મીનાક્ષી જૈન:
ભારતની પ્રાચીન સભ્યતા, ધાર્મિક ધરોહર અને સાંસ્કૃતિક ચેતના પર ઐતિહાસિક દ્રષ્ટિકોણથી કામ કરનારા પ્રખ્યાત ઇતિહાસકાર ડો. મીનાક્ષી જૈન ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ અને સભ્યતાના ગહન અભ્યાસો માટે જાણીતા છે. ભારત સરકારે તેમને વર્ષ ૨૦૨૦ માં પદ્મશ્રી સન્માનથી નવાજ્યા હતા.
તેમણે દિલ્હી યુનિવર્સિટીની ગાર્ગી કોલેજમાં ઇતિહાસના સહયોગી પ્રોફેસર તરીકે સેવાઓ આપી છે. તેઓ નહેરુ મેમોરિયલ મ્યુઝિયમ અને લાઇબ્રેરીના ફેલો રહી ચૂક્યા છે અને ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ હિસ્ટોરિકલ રિસર્ચની ગવર્નિંગ કાઉન્સિલના સભ્ય પણ રહ્યા છે. હાલમાં તેઓ ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ સોશિયલ સાયન્સ રિસર્ચના સિનિયર ફેલો છે.
ઐતિહાસિક દ્રષ્ટિકોણથી વિશ્લેષણ અને મંદિર પરંપરા પર વ્યાખ્યાન:
ડો. જૈનનો સંશોધન મધ્યકાલીન અને વસાહતી ભારત પર કેન્દ્રિત રહ્યો છે. તેમણે ધાર્મિક-સાંસ્કૃતિક વિકાસ પર ગહન સંશોધન કર્યું છે. તેમના ચર્ચિત સંશોધન ગ્રંથોમાં 'રામ ઔર અયોધ્યા', 'ધ બેટલ ફોર રામ', 'સતી', અને 'ફ્લાઇટ ઓફ ડીટીઝ એન્ડ રીબર્થ ઓફ ટેમ્પલ્સ' જેવી પુસ્તકોનો સમાવેશ થાય છે. આ તમામ ગ્રંથોમાં તેમણે ભારતીય ધર્મ, સમાજ અને આસ્થા સાથે સંકળાયેલા ઐતિહાસિક પાસાઓને પુરાવાઓ સાથે રજૂ કર્યા છે.
ડો. મીનાક્ષી જૈને ભારતીય સભ્યતામાં મૂર્તિ પૂજાની પરંપરા અને મંદિરોની સુરક્ષાને લઈને બે વિશેષ વ્યાખ્યાન પણ આપ્યા છે. તેમનું પ્રથમ વ્યાખ્યાન મૂર્તિ પૂજાની ઉત્પત્તિ અને ભારતીય સંસ્કૃતિમાં તેમના મહત્વ પર કેન્દ્રિત હતું. બીજા વ્યાખ્યાનમાં તેમણે દર્શાવ્યું કે કેવી રીતે મુલતાનથી લઈને કેરળ સુધી શ્રદ્ધાળુઓએ દરેક સંકટમાં આસ્થાના પ્રતીકોને બચાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. તેમણે મંદિર મહાત્મ્ય, શિલાલેખો, વંશાવળી અને વિદેશી યાત્રીઓના લેખોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો જે ભારતમાં મંદિર પુનર્નિર્માણની સંસ્કૃતિને ઉજાગર કરે છે.
રાજ્યસભામાં તેમની નિમણૂક ભારતીય સંસ્કૃતિ, ઇતિહાસ અને શૈક્ષણિક વિમર્શને નવી દિશા આપી શકે છે. ડો. મીનાક્ષી જૈનની ઉપસ્થિતિ સંસદમાં ઇતિહાસ અને સંશોધન આધારિત દ્રષ્ટિકોણને મજબૂતી આપવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. તેમના સંશોધન અને યોગદાન આવનારા વર્ષોમાં ભારતીય નીતિઓમાં વૈચારિક ઊંડાણ ઉમેરી શકે છે.
પ્રધાનમંત્રી દ્વારા પ્રશંસા:
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ બંને નોમિનેટ થયેલા સભ્યોની પ્રશંસા કરતા જણાવ્યું કે, હર્ષવર્ધન શ્રુંગલા એક કુશળ વ્યૂહાત્મક વિચારક અને કૂટનીતિજ્ઞ છે જેમણે ભારતની વિદેશ નીતિને મજબૂતી આપી. જ્યારે, ડો. મીનાક્ષી જૈનના સંશોધન કાર્યોએ ભારતના શૈક્ષણિક જગતને સમૃદ્ધ કર્યું છે. તેમનું રાજ્યસભામાં નામાંકન ભારતના વૈચારિક અને શૈક્ષણિક દ્રષ્ટિકોણને વધુ મજબૂતી આપશે.
ઉજ્જવલ નિકમ અને સદાનંદન માસ્ટર પણ નોમિનેટ:
રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ ૨૬/૧૧ ના હુમલાના આરોપી કસાબને ફાંસી અપાવનાર વરિષ્ઠ વકીલ ઉજ્જવલ નિકમને પણ રાજ્યસભા માટે નોમિનેટ કર્યા છે, જેમને કાનૂની ક્ષેત્રમાં ઉત્કૃષ્ટ યોગદાન માટે આ સન્માન મળ્યું છે. આ ઉપરાંત, રાજ્યસભા માટે નોમિનેટ થયેલા સી. સદાનંદન માસ્ટર કેરળના ભાજપ સભ્ય અને પૂર્વ શિક્ષક રહી ચૂક્યા છે. ૨૦૨૧ માં તેમને વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ઉમેદવાર બનાવવામાં આવ્યા હતા. ૨૫ જાન્યુઆરી, ૧૯૯૪ ના રોજ તેમના ગામ પેરીન્ચેરી નજીક CPI(M) કાર્યકર્તાઓએ તેમના પર હુમલો કરી તેમના બંને પગ કાપી નાખ્યા હતા. તેમને રાજકીય હિંસાના પ્રતીક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.