નવી દિલ્હી: ઈન્ડિયન કાઉન્સિલ ઑફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR) ના નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ એપિડેમિઓલોજી (NIE) ના વૈજ્ઞાનિકો અનુસાર, ભારતમાં મીઠાનું વધુ પડતું સેવન એક 'સાયલન્ટ એપિડેમિક' ને વેગ આપી રહ્યું છે. આ વધુ પડતા મીઠાના સેવનને કારણે લોકોમાં હાઈ બ્લડ પ્રેશર, સ્ટ્રોક, હૃદય રોગ અને કિડની સંબંધિત બીમારીઓનું જોખમ વધી રહ્યું છે. આ ગંભીર સમસ્યાને પહોંચી વળવા માટે વૈજ્ઞાનિકોએ સમુદાય-આધારિત મીઠું ઘટાડવાનો અભ્યાસ શરૂ કર્યો છે અને ઓછા સોડિયમવાળા મીઠાના વિકલ્પો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે.
ભલામણ કરતાં વધુ મીઠાનું સેવન:
વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WHO) પ્રતિ વ્યક્તિ દરરોજ ૫ ગ્રામથી ઓછું મીઠું લેવાની ભલામણ કરે છે, પરંતુ અભ્યાસો દર્શાવે છે કે ભારતના શહેરી વિસ્તારોમાં લોકો લગભગ ૯.૨ ગ્રામ/દિવસ મીઠાનું સેવન કરે છે, અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પણ તે લગભગ ૫.૬ ગ્રામ/દિવસ છે – જે બંને ભલામણ કરાયેલ માત્રા કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે.
આ પ્રયાસમાં એક આશાસ્પદ સાધન ઓછું સોડિયમવાળા મીઠાના વિકલ્પો છે – જેમાં સોડિયમ ક્લોરાઇડનો અમુક ભાગ પોટેશિયમ અથવા મેગ્નેશિયમ ક્ષાર સાથે બદલવામાં આવે છે, તેમ NIE ના વરિષ્ઠ વૈજ્ઞાનિક અને અભ્યાસના મુખ્ય તપાસનીશ ડો. શરણ મુરલીએ જણાવ્યું હતું. ડો. મુરલીએ જણાવ્યું હતું કે, "ઓછું સોડિયમનું સેવન બ્લડ પ્રેશર ઘટાડવામાં અને એકંદર હૃદયના સ્વાસ્થ્યને સુધારવામાં મદદ કરે છે, જે ખાસ કરીને હાઈ બ્લડ પ્રેશર ધરાવતા લોકો માટે ઓછા સોડિયમવાળા વિકલ્પોને એક અર્થપૂર્ણ પસંદગી બનાવે છે." તેમણે ઉમેર્યું હતું કે, "માત્ર ઓછા સોડિયમવાળા મીઠા પર સ્વિચ કરવાથી સરેરાશ ૭/૪ mmHg બ્લડ પ્રેશર ઘટી શકે છે – એક નાનો ફેરફાર જે મોટી અસર કરી શકે છે."
મીઠાનું સેવન ઘટાડવા માટેના પ્રોજેક્ટ્સ:
મીઠાના વધુ સેવનની સમસ્યાને હલ કરવા માટે, NIE એ પંજાબ અને તેલંગાણામાં ભારતીય તબીબી સંશોધન પરિષદ (ICMR) ના સહયોગથી ત્રણ વર્ષનો હસ્તક્ષેપ પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો છે. અભ્યાસનો ભાગ એવા NIE ના વરિષ્ઠ વૈજ્ઞાનિક ડો. ગણેશ કુમારે જણાવ્યું હતું કે, આ પ્રોજેક્ટનો ધ્યેય હાઈ બ્લડ પ્રેશર ધરાવતા વ્યક્તિઓમાં બ્લડ પ્રેશર અને સોડિયમનું સેવન ઘટાડવામાં આરોગ્ય અને સુખાકારી કેન્દ્રો (HWCs) પર આરોગ્ય કાર્યકરો દ્વારા આપવામાં આવતી માળખાગત મીઠું ઘટાડવાની સલાહની અસરકારકતાનું મૂલ્યાંકન કરવાનો છે.
ડો. કુમારે જણાવ્યું હતું કે, "અમે હાલમાં પ્રોજેક્ટના પ્રથમ વર્ષમાં છીએ, જે પ્રારંભિક આકારણીઓ અને ફિલ્ડ તૈયારીઓ પર કેન્દ્રિત છે." ડો. મુરલીએ ઉમેર્યું હતું કે, "સલાહ સામગ્રી હજુ અંતિમ નથી; તેના બદલે, અમે સમુદાય આરોગ્ય કાર્યકરો સાથે મળીને હસ્તક્ષેપ પેકેજ બનાવવાનું લક્ષ્ય રાખીએ છીએ, તેમના અનુભવોનો ઉપયોગ કરીને અને તેમના સૂચનોનો સમાવેશ કરીને. આ માત્ર આરોગ્ય શિક્ષણ આપવા વિશે નથી – તે સાંભળવા, સમજવા અને સાથે મળીને નિર્માણ કરવા વિશે છે."
બજારમાં ઓછું સોડિયમવાળા મીઠાની ઉપલબ્ધતા અને કિંમત:
હસ્તક્ષેપો વાસ્તવિકતા પર આધારિત છે તેની ખાતરી કરવા માટે, NIE એ ચેન્નઈમાં ૩૦૦ રિટેલ આઉટલેટ્સમાં ઓછા સોડિયમવાળા મીઠા (LSS) ની ઉપલબ્ધતા અને કિંમતનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે એક બજાર સર્વેક્ષણ કર્યું હતું. તેમને જાણવા મળ્યું કે LSS ફક્ત ૨૮ ટકા રિટેલ આઉટલેટ્સમાં જ ઉપલબ્ધ હતું. તે ૫૨ ટકા સુપરમાર્કેટ્સમાં જોવા મળ્યું હતું, પરંતુ નાના કરિયાણાની દુકાનોમાં નિરાશાજનક રીતે ૪ ટકા જ ઉપલબ્ધ હતું.
LSS ની સરેરાશ કિંમત પ્રતિ ૧૦૦ ગ્રામ ૫.૬ રૂપિયા હતી, જે સામાન્ય આયોડીનયુક્ત મીઠા (પ્રતિ ૧૦૦ ગ્રામ ૨.૭ રૂપિયા) ની કિંમત કરતાં બમણાથી પણ વધુ છે. આ તારણો એક ગંભીર પુરવઠા-માગ જોડાણને પ્રકાશિત કરે છે, તેમ ડો. મુરલીએ જણાવ્યું હતું. ડો. મુરલીએ નોંધ્યું હતું કે, "ઓછા સોડિયમવાળા મીઠાની ઓછી માંગ તેની ઓછી ઉપલબ્ધતા તરફ દોરી રહી હશે – તે જાગૃતિ અને પહોંચનો પરોક્ષ સૂચક છે."
#PinchForAChange અભિયાન:
મીઠું ઘટાડવા અંગે જાહેર ચર્ચા શરૂ કરવા માટે, NIE એ તાજેતરમાં ICMR-NIE દ્વારા Twitter અને LinkedIn પર #PinchForAChange અભિયાન પણ શરૂ કર્યું છે. ઇન્ફોગ્રાફિક્સ, તથ્યો અને સરળ સંદેશાઓનો ઉપયોગ કરીને, આ અભિયાનનો ઉદ્દેશ છુપાયેલા મીઠાના સ્ત્રોતો વિશે જાગૃતિ લાવવાનો, ઓછા સોડિયમવાળા વિકલ્પોને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને વ્યક્તિઓને હૃદય-સ્વસ્થ પસંદગીઓ કરવા માટે સશક્ત બનાવવાનો છે.
ડો. મુરલીએ ઉમેર્યું હતું કે, "જો સફળ થશે તો, આ પ્રોજેક્ટ હાલની જાહેર આરોગ્ય પ્રણાલીમાં ટકાઉ આહાર સલાહ મોડેલોના એકીકરણ તરફ દોરી શકે છે. તે જ્ઞાન અને ક્રિયા વચ્ચેના અંતરને દૂર કરી શકે છે, આરોગ્ય સાક્ષરતામાં સુધારો કરી શકે છે, અને આખરે હાઈ બ્લડ પ્રેશર-સંબંધિત રોગોનો બોજ ઘટાડી શકે છે."
"આ માત્ર મીઠું ઘટાડવા વિશે નથી. તે આપણા આહાર, આપણી સિસ્ટમ્સ અને આપણા હૃદયમાં સંતુલન પુનઃસ્થાપિત કરવા વિશે છે. સાથે મળીને, એક સમયે એક ચપટી, આપણે કાયમી પરિવર્તન લાવી શકીએ છીએ," ડો. મુરલીએ નિષ્કર્ષ કાઢ્યો.