નવી દિલ્હી. ભારતનું યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) હવે વિશ્વની સૌથી મોટી રીઅલ-ટાઇમ ડિજિટલ ચુકવણી સિસ્ટમ બની ગયું છે. મે-જૂન 2025માં દરરોજ 64-65 કરોડ વ્યવહારો કરીને, UPI વિઝાને પાછળ છોડી ગયું છે. આ ભારતની ડિજિટલ શક્તિ અને સસ્તી, ઝડપી અને વિશ્વસનીય ચુકવણી સિસ્ટમનો વિજય છે. ભારતના સામાન્ય લોકો જે રીતે ઘરગથ્થુ રાશન અને નાની વસ્તુઓ ખરીદવા માટે UPIનો ઉપયોગ કરતા હતા, તેણે તેને વિશ્વની સૌથી મોટી ઓનલાઈન ચુકવણી સિસ્ટમ બનાવવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવી છે.

જોકે આ સિદ્ધિ ગયા મહિને જ કરવામાં આવી હતી, નીતિ આયોગના ભૂતપૂર્વ CEO અમિતાભ કાંતે ફરી એકવાર UPIની આ સિદ્ધિ તરફ ધ્યાન દોર્યું છે. એક ચિત્ર દ્વારા, તેમણે સમજાવ્યું છે કે કેવી રીતે માત્ર 9 વર્ષમાં, ભારતનું UPI વૈશ્વિક પેમેન્ટ જાયન્ટ Visa ને પાછળ છોડી દીધું છે. મે 2025 માં, તેના દ્વારા ₹25 લાખ કરોડના વ્યવહારો કરવામાં આવ્યા હતા, જે Visa કરતા ઘણા વધારે છે. આ સિદ્ધિ સામાન્ય લોકોથી લઈને સ્ટાર્ટઅપ્સ સુધી દરેક માટે ગેમ ચેન્જર છે.

ભારતનું યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ એટલે કે UPI, જે 2016 માં શરૂ થયું હતું, તે હવે વિશ્વમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ્સનો તાજ વગરનો રાજા બની ગયું છે. મે અને જૂન 2025 માં, તેણે દરરોજ સરેરાશ 64 થી 65 કરોડ વ્યવહારો રેકોર્ડ કર્યા, જે Visa ના સરેરાશ 63.9 કરોડ વ્યવહારો કરતા ઘણા વધારે છે. તે ગર્વની વાત છે કે ભારતીય ટેકનોલોજીએ માત્ર 9 વર્ષમાં વિશ્વની સૌથી મોટી ચુકવણી કંપનીઓને આટલી ઝડપથી પાછળ છોડી દીધી છે. નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI) દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી આ સિસ્ટમે ભારતમાં ડિજિટલ વ્યવહારોનું ચિત્ર બદલી નાખ્યું છે. આજે, કરિયાણાની દુકાનોથી લઈને ટેક્સીઓ સુધી, નાના ચુકવણીઓ પણ UPI દ્વારા પળવારમાં કરવામાં આવે છે. ૧ જૂને ૬૪.૪ કરોડ વ્યવહારો અને ૨ જૂને ૬૫ કરોડ વ્યવહારો સાથે તેણે નવો રેકોર્ડ બનાવ્યો.
ડિજિટલ ચુકવણી હવે નાના શહેરો અને ગામડાઓમાં પણ સામાન્ય બની ગઈ છે. IMF રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે UPI એ ભારતમાં નાણાકીય સમાવેશમાં વધારો કર્યો છે. હવે લોકો ₹ ૧૦ થી ₹ ૧૦,૦૦૦ સુધીની ચુકવણી રોકડ વિના, કાર્ડ વિના કરી શકે છે. કોઈ ચાર્જ નહીં, કોઈ મુશ્કેલી નહીં, ફક્ત એક જ ક્લિકમાં વ્યવહાર નહીં.
મે ૨૦૨૫ માં, UPI દ્વારા ₹ ૨૫ લાખ કરોડના વ્યવહારો કરવામાં આવ્યા હતા, જે ભારતના GDP ના લગભગ ૧૦% છે. સ્ટાર્ટઅપ્સ અને નાના વ્યવસાયોને ઝડપી ચુકવણીનો ફાયદો થયો. UPI વિઝા અને માસ્ટરકાર્ડ જેવી આંતરરાષ્ટ્રીય સિસ્ટમો કરતાં ઝડપી, સસ્તી અને વધુ સ્થાન-મૈત્રીપૂર્ણ છે. હવે આ સિસ્ટમ ભૂટાન, નેપાળ, UAE અને ફ્રાન્સ સહિત ૭ દેશોમાં કાર્યરત છે. NPCI 2029 સુધીમાં તેને 20 દેશોમાં લઈ જવા માંગે છે.

કેટલાક લોકો એવી પણ દલીલ કરી રહ્યા છે કે ભારતની મોટી વસ્તીને કારણે, વ્યવહારોની સંખ્યા વધુ છે અને વિઝા હજુ પણ વધુ દેશોમાં કામ કરે છે. સાયબર છેતરપિંડી પણ એક ચિંતાનો વિષય છે, જેને RBI અને NPCI સતત ટેકનોલોજીકલ અપડેટ્સ દ્વારા નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.