નવી દિલ્હી : છેલ્લા વર્ષોમાં સાયબર છેતરપિંડીના બનાવોમાં વધારો થયો છે. સાયબર છેતરપિંડીને કારણે ભારતીયો દર મહિને હજાર કરોડથી વધુનું નુકસાન કરી રહ્યા છે. ગૃહ મંત્રાલય (MHA) એ અંદાજ લગાવ્યો છે કે ભારતીયોને લક્ષ્ય બનાવતા સાયબર કૌભાંડોનો મોટો ભાગ દક્ષિણ પૂર્વ એશિયામાંથી આવે છે. આ વર્ષના પ્રથમ પાંચ મહિનામાં (જાન્યુઆરીથી મે સુધી) ઓનલાઈન કૌભાંડોમાં લગભગ 7,000 કરોડ રૂપિયાનું અડધાથી વધુ નુકસાન મ્યાનમાર, કંબોડિયા, વિયેતનામ, લાઓસ અને થાઈલેન્ડથી કાર્યરત નેટવર્ક્સ દ્વારા થયું છે.

દેશ દર મહિને લગભગ 1,000 કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન કરે છે

ભારતીય સાયબર ક્રાઈમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (ICCC) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા ડેટા અનુસાર, MHA હેઠળ, આ કૌભાંડો ઘણીવાર ઉચ્ચ-સુરક્ષા સ્થળોએ ચલાવવામાં આવે છે, જે ચીની ઓપરેટરો દ્વારા નિયંત્રિત હોવાનું કહેવાય છે. અહીં દાણચોરી કરાયેલા અને કામ કરવા માટે મજબૂર કરાયેલા લોકોમાં ભારતીયો પણ શામેલ છે. આ વર્ષે સાયબર છેતરપિંડીના વિશ્લેષણમાં જાણવા મળ્યું છે કે આ ભારતીય અર્થતંત્રને લક્ષ્ય બનાવી રહ્યા છે અને આવા ગુનાઓને કારણે દેશ દર મહિને લગભગ રૂ. 1,000 કરોડનું નુકસાન કરી રહ્યો છે.

સિટીઝન ફાઇનાન્શિયલ સાયબર ફ્રોડ રિપોર્ટિંગ એન્ડ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (CFCFRMS) ના ડેટાને ટાંકીને એક અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, "દક્ષિણ પૂર્વ એશિયાઈ દેશોને જાન્યુઆરીમાં રૂ. 1,192 કરોડ, ફેબ્રુઆરીમાં રૂ. 951 કરોડ, માર્ચમાં રૂ. 1,000 કરોડ, એપ્રિલમાં રૂ. 731 કરોડ અને મે મહિનામાં રૂ. 999 કરોડનું નુકસાન થયું છે." એક વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીએ ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસને જણાવ્યું હતું કે કંબોડિયાના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ તાજેતરમાં દિલ્હીમાં ભારત સરકાર સાથે મુલાકાત કરી હતી અને કાર્યવાહી યોજના પર ચર્ચા કરી હતી. આ બેઠક વિદેશ મંત્રાલય (MEA) દ્વારા આયોજિત કરવામાં આવી હતી અને તેમાં કેન્દ્રીય એજન્સીઓના અધિકારીઓએ હાજરી આપી હતી. બેઠકમાં, કંબોડિયન અધિકારીઓએ દેશમાં આ કૌભાંડ કેન્દ્રોની ચોક્કસ વિગતો શેર કરવા વિનંતી કરી હતી જેથી તેઓ કાર્યવાહી કરી શકે.

એક અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, "ગુપ્તચર એજન્સીઓ અને બચાવેલા વ્યક્તિઓના પુરાવાઓની મદદથી, ભારત સરકારે કંબોડિયામાં ઓછામાં ઓછા 45 આવા કૌભાંડીઓ, લાઓસમાં પાંચ અને મ્યાનમારમાં એકની ઓળખ કરી છે. એવું પણ બહાર આવ્યું છે કે ભારતીયો ઉપરાંત, આ કૌભાંડીઓમાં આફ્રિકન દેશો, પૂર્વ એશિયાઈ દેશો, દક્ષિણપૂર્વ એશિયાઈ દેશો, દક્ષિણ એશિયા, મધ્ય એશિયા, પશ્ચિમ એશિયા, યુરોપ/ઉત્તર અમેરિકા અને દક્ષિણ અમેરિકાના લોકો પણ શામેલ હતા."

તપાસમાં દક્ષિણ પૂર્વ એશિયામાંથી સંચાલિત ત્રણ પ્રકારના મુખ્ય સાયબર ક્રાઇમ છેતરપિંડીનો ખુલાસો થયો છે. આમાં સ્ટોક ટ્રેડિંગ/રોકાણ કૌભાંડો, ડિજિટલ ધરપકડો અને કાર્ય-આધારિત અને રોકાણ-આધારિત કૌભાંડોનો સમાવેશ થાય છે. ભારત સરકારે આ નોકરીઓ માટે ભારતીયોની ભરતી કરતા ઘણા એજન્ટોને પણ શોધી કાઢ્યા છે, જેમાં સૌથી વધુ સંખ્યા મહારાષ્ટ્ર (59), ત્યારબાદ તમિલનાડુ (51), જમ્મુ અને કાશ્મીર (46), ઉત્તર પ્રદેશ (41) અને દિલ્હી (38) થી કાર્યરત છે. "એજન્ટોના ડેટા દર્શાવે છે કે તેઓ મોટાભાગે લાઓસ, મ્યાનમાર અને કંબોડિયા માટે લોકોની ભરતી કરી રહ્યા છે," અધિકારીએ જણાવ્યું હતું. ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસે સૌપ્રથમ અહેવાલ આપ્યો હતો કે 5,000 થી વધુ ભારતીયો કંબોડિયામાં ફસાયેલા હોવાની આશંકા છે, જ્યાં તેમને તેમની ઇચ્છા વિરુદ્ધ રાખવામાં આવ્યા હતા અને સાયબર છેતરપિંડી કરવા દબાણ કરવામાં આવ્યું હતું.

સરકારી અંદાજ મુજબ, આ વર્ષે માર્ચ પહેલાના છ મહિનામાં ભારતીયો સાથે ઓછામાં ઓછા રૂ. 500 કરોડની છેતરપિંડી કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ, કેન્દ્રએ આ મુદ્દાની તપાસ કરવા અને છટકબારીઓ ઓળખવા માટે એક આંતર-મંત્રી પેનલની રચના કરી. પેનલે બેંકિંગ, ઇમિગ્રેશન અને ટેલિકોમ ક્ષેત્રોમાં છટકબારીઓ ઓળખી કાઢી. ત્યારબાદ, સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (સીબીઆઈ) એ નકલી સિમ કાર્ડ જારી કરવાના આરોપમાં વિવિધ રાજ્યોમાં સ્થિત પોઈન્ટ-ઓફ-સેલ (પીઓએસ) એજન્ટો સામે એફઆઈઆર નોંધી છે.

બચાવેલા અને પરત આવેલા લોકોના નિવેદનો નોંધ્યા પછી, સરકારે કંબોડિયા જવાનો તેમનો રસ્તો શોધી કાઢ્યો છે. અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, "એવું જાણવા મળ્યું છે કે એજન્ટો દુબઈથી ચીન અને કંબોડિયા, તમિલનાડુથી કંબોડિયા, મહારાષ્ટ્રથી થાઈલેન્ડ અને કંબોડિયા, જયપુરથી થાઈલેન્ડ અને કંબોડિયા, જયપુરથી વિયેતનામથી બેંગકોક અને કંબોડિયા, દિલ્હીથી બેંગકોક અને કંબોડિયા, લખનૌથી બેંગકોક અને કંબોડિયા, કેરળથી વિયેતનામ અને કંબોડિયા, કેરળથી સિંગાપોર અને કંબોડિયા અને કોલકાતાથી વિયેતનામ અને કંબોડિયા મોકલી રહ્યા છે."