વોશિંગ્ટન, તા. ૧૫ જુલાઈ, ૨૦૨૫ (મંગળવાર): ભારતીય અંતરિક્ષ ઇતિહાસમાં એક વધુ સુવર્ણ પાનું ઉમેરાવા જઈ રહ્યું છે. Axiom-4 મિશનમાં સામેલ ભારતીય અંતરિક્ષયાત્રી શુભાંશુ શુક્લા અને તેમના ત્રણ સહયાત્રીઓ - કમાન્ડર પેગી વ્હિટસન, મિશન નિષ્ણાત પોલેન્ડના સ્લાવોઝ ઉઝનાન્સ્કી-વિસ્નીવ્સ્કી અને હંગેરીના ટિબોર કાપુ - આજે મંગળવારે આંતરરાષ્ટ્રીય અંતરિક્ષ સ્ટેશન (ISS) પર ૧૮ દિવસના પ્રવાસ બાદ પૃથ્વી પર પરત ફરશે. ડ્રેગન 'ગ્રેસ' નામનું અંતરિક્ષયાન તેમને લઈને ૨૨.૫ કલાકની લાંબી યાત્રા બાદ કેલિફોર્નિયાના સેન ડિએગો ખાતે પાણીમાં ઉતરશે.
પ્રત્યાગમનની વિગતો:
Axiom-4 મિશનનું સંચાલન કરતી કંપની સ્પેસએક્સ (SpaceX) એ 'એક્સ' (અગાઉ ટ્વિટર) પર એક પોસ્ટમાં જણાવ્યું છે કે, ડ્રેગન અંતરિક્ષયાન અને Axiom Space Ax-4 ના તમામ સભ્યો ભારતીય સમય અનુસાર આજે બપોરે ૩ વાગ્યે અને ૧ મિનિટે પૃથ્વીના વાયુમંડળમાં ફરીથી પ્રવેશ કરશે અને સેન ડિએગો તટ પર પાણીમાં ઉતરશે. અંતરિક્ષયાન પ્રશાંત મહાસાગરમાં ઉતરતા પહેલા એક સંક્ષિપ્ત ધ્વનિ વિસ્ફોટ સાથે પોતાના આગમનની ઘોષણા પણ કરશે. અંતરિક્ષયાનના પૃથ્વીના વાયુમંડળમાં ફરીથી પ્રવેશ કરતા પહેલા ભારતીય સમય અનુસાર આજે બપોરે ૨ વાગ્યે અને ૭ મિનિટે પ્રશાંત મહાસાગર ઉપર 'ડી-ઓર્બિટ બર્ન' થવાની અપેક્ષા છે.
ડી-ઓર્બિટ બર્ન અને ઉતરાણ પ્રક્રિયા:
'ડી-ઓર્બિટ બર્ન' એ એવી પ્રક્રિયા છે જ્યારે અંતરિક્ષયાનને પૃથ્વીની કક્ષામાંથી બહાર કાઢવા માટે તેની ગતિ ઘટાડવા થ્રસ્ટર્સ (નાના એન્જિન) ને ચોક્કસ સમય અને દિશામાં ચલાવવામાં આવે છે. અંતિમ તૈયારીઓમાં કેપ્સ્યુલના ટ્રંકને અલગ કરવો અને વાયુમંડળમાં પ્રવેશ કરતા પહેલા 'હીટ શીલ્ડ' ને અનુકૂલિત કરવું શામેલ છે, કારણ કે આ પ્રક્રિયા દરમિયાન અંતરિક્ષયાન લગભગ ૧,૬૦૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાનના સંપર્કમાં આવશે. ઉતરાણ માટે બે તબક્કામાં પેરાશૂટ તૈનાત કરવામાં આવશે - પ્રથમ આશરે ૫.૭ કિમીની ઊંચાઈએ સ્થિરીકરણ પેરાશૂટ, અને ત્યારબાદ આશરે બે કિમીની ઊંચાઈએ મુખ્ય પેરાશૂટ ખુલશે.
અવકાશયાત્રીઓનું પુનર્વસન:
અંતરિક્ષયાનને એક વિશેષ રિકવરી જહાજ પર ઉતારવામાં આવશે, જ્યાંથી અંતરિક્ષયાત્રીઓને કેપ્સ્યુલમાંથી બહાર કાઢવામાં આવશે. Axiom-4 ના ક્રૂની જહાજ પર જ અનેક તબીબી તપાસ કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ તેઓ તટ પર આવવા માટે એક હેલિકોપ્ટરમાં સવાર થશે. ચારેય અંતરિક્ષયાત્રીઓને પુનર્વસન માટે સાત દિવસ વિતાવવા પડી શકે છે, કારણ કે તેમને અંતરિક્ષની કક્ષામાં અનુભવાતી ભારહીનતા (weightlessness) થી વિપરીત, ગુરુત્વાકર્ષણના પ્રભાવમાં પૃથ્વી પરના જીવન માટે પોતાને અનુકૂળ બનાવવા પડશે.
આઈએસએસ પર વિદાય અને શુક્લાનો સંદેશ:
સોમવારે, આ ચારેય અંતરિક્ષયાત્રીઓએ એકબીજાને ગળે લગાવી અને હાથ મિલાવીને અનડોકિંગથી લગભગ બે કલાક પહેલા ડ્રેગન અંતરિક્ષયાનમાં પ્રવેશ કર્યો, પોતાના સ્પેસસૂટ પહેર્યા અને ભારતીય સમય અનુસાર બપોરે ૨:૩૭ વાગ્યે અંતરિક્ષયાનને ISS થી જોડતા હેચને બંધ કરી દીધું. રવિવારે ISS પર યોજાયેલા વિદાય સમારોહમાં શુભાંશુ શુક્લાએ કહ્યું હતું કે, "જલદી જ ધરતી પર મુલાકાત કરીએ છીએ."
રાકેશ શર્માના ૧૯૮૪ માં અંતરિક્ષની યાત્રા કર્યા પછી શુક્લા બીજા ભારતીય અંતરિક્ષયાત્રી બન્યા છે. Axiom-4 મિશન સાથે ભારત, પોલેન્ડ અને હંગેરીએ ચાર દાયકાથી પણ વધુ સમય બાદ અંતરિક્ષમાં ફરીથી પોતાની હાજરી નોંધાવી છે. પોતાના આદર્શ રાકેશ શર્માને યાદ કરતા શુક્લાએ જણાવ્યું કે ૪૧ વર્ષ પહેલા એક ભારતીયે અંતરિક્ષની યાત્રા કરી હતી અને જણાવ્યું હતું કે ત્યાંથી ભારત કેવું દેખાય છે.
શુક્લાની 'આંખો'થી આધુનિક ભારત:
શુક્લાએ પોતાના અનુભવો વર્ણવતા કહ્યું, “આપણે બધા આજે પણ એ જાણવા ઉત્સુક રહીએ છીએ કે ઉપરથી આજે ભારત કેવું દેખાય છે. આજનું ભારત મહત્વાકાંક્ષી દેખાય છે... આજનું ભારત નિડર દેખાય છે,...આજનું ભારત આત્મવિશ્વાસુ દેખાય છે.. આજનું ભારત ગર્વથી પૂર્ણ દેખાય છે.” તેમણે ઉમેર્યું, “આ બધા કારણોથી, હું એકવાર ફરી કહી શકું છું કે આજનું ભારત હવે પણ 'સારે જહાં સે અચ્છા' દેખાય છે. જલદી જ ધરતી પર મુલાકાત કરીએ છીએ.”
શુક્લાની આ યાત્રા ઐતિહાસિક રહી છે, તેઓ ISS ની યાત્રા કરનાર પ્રથમ ભારતીય બન્યા છે અને શર્માના ૧૯૮૪ માં તત્કાલીન સોવિયેત સંઘના સેલ્યુટ-૭ અંતરિક્ષ સ્ટેશનના મિશન હેઠળ અંતરિક્ષ ઉડાન ભર્યા બાદ અંતરિક્ષની યાત્રા કરનાર બીજા ભારતીય બન્યા છે. ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંસ્થાન (ISRO) એ શુક્લાની ISS યાત્રા માટે લગભગ ૫૫૦ કરોડ રૂપિયાનું ભુગતાન કર્યું હતું. આ એક એવો અનુભવ છે જે અંતરિક્ષ એજન્સીને તેના માનવ અંતરિક્ષ ઉડાન કાર્યક્રમ, ગગનયાનની યોજના અને અમલીકરણમાં મદદ કરશે, જેને ૨૦૨૭ માં અંતરિક્ષમાં મોકલવામાં આવવાની સંભાવના છે.